Gevangenen die smachten naar drugs, 22 uur per dag in overbevolkte cellen zitten, of met een psychose in isolatie belanden. Het zijn voorbeelden die psychiater Steven Veeckman in VRT NWS Pano opsomt over de harde realiteit in de gevangenis van Mechelen. Veeckman ziet met lede ogen aan hoe overbevolking, drugs en personeelstekorten leiden tot onmenselijke situaties, zonder zicht op beterschap. "Het is dweilen met de kraan open."
Dossier
"Als ze van mij geen pillen krijgen, zoeken ze andere manier": psychiater over uitzichtloze situatie in gevangenis Mechelen
Stef Van Chaze
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Psychiater Steven Veeckman vertelt in VRT NWS Pano over de harde realiteit in de gevangenis van Mechelen, de meest overbevolkte van Vlaanderen. Gedetineerden zitten er met meerdere mensen op een kleine cel en door lange wachtlijsten voor werk soms 22 uur per dag binnen.
Veel gedetineerden zijn verslaafd en zoeken drugs of kalmerende medicatie, die volgens Veeckman overal verhandeld worden. Mensen met psychosen belanden dagenlang in een isoleercel, omdat er geen plaats is in een forensisch psychiatrisch centrum of een psychiatrische afdeling.
Veeckman stopte na 12 jaar in de gevangenis, mede omdat hij ontmoedigd is. "Het is frustrerend dat hier zo weinig verandert", zegt psychiater Steven Veeckman.
"Ik zal wel drugs beginnen te nemen, dat is beter", snauwt een gevangene naar psychiater Steven Veeckman tijdens een consultatie. De man heeft nachtmerries, zit vol zenuwen en wil zwaardere medicatie om te kalmeren. Zo niet, dan zal hij die wel op een andere manier vinden.
Het is een markant fragment uit de Pano-reportage over de overbevolking, maar voor Veeckman is het dagelijkse kost. "Veel gedetineerden hebben een verslavingsproblematiek en zijn op zoek naar middelen. Benzodiazepines, medicatie om rustig te worden: dat zijn de meest voorkomende vragen hier."
"Als ze het van mij niet krijgen, dan proberen ze het op een andere manier"
Maar ook die producten zijn verslavend, en dus schrijft de psychiater ze liever niet voor. "We willen hen het signaal geven dat we die verslaving net willen doorbreken", zegt Veeckman.
"Maar ik maak mij geen illusies. Sommigen zeggen: 'Als ik het van u niet krijg, probeer ik het op een andere manier'. Drugs en medicatie worden hier overal verhandeld. Wat dat betreft is het dweilen met de kraan open."
22 uur op cel
De situatie in de gevangenis van Mechelen is dan ook moeilijk. Het grootste deel van de gedetineerden zit er in voorarrest, wat betekent dat ze nog niet zijn veroordeeld. Daardoor zit er een mengelmoes van allerlei profielen: "Van verslaafden en daklozen tot mensen met persoonlijkheidsstoornissen of psychosen", schetst de psychiater.
Bovendien is de gevangenis de meest overbevolkte van Vlaanderen. Gedetineerden zitten vaak met 2, 3 of meer mensen van verschillende culturen samen op een kleine, verouderde cel. De deur is overwegend gesloten.
Een manier om even te ontsnappen aan die realiteit is werken. Maar door de overbevolking is de vraag groot, en het aanbod beperkt. Er is sprake van lange wachtlijsten.
Het resultaat: mensen die 22 uur per dag op hun cel zitten. "Je kan tv kijken, je kan wat kaarten, maar op den duur komen de muren inderdaad wel op je af. Dan snap ik wel dat mensen nerveus, angstig en soms ook agressief worden", zucht Veeckman.
Niet alleen de wachtlijsten voor arbeid zijn lang. Soms zitten er weken tot maanden tussen consultaties met gevangenen die dringend psychische hulp nodig hebben. Psychiater Steven Veeckman is overbevraagd.
"In arrestatiebevelen lees ik vaak dat het gaat om mensen met psychische problemen. Als men verwacht dat mensen hierheen komen voor een behandeling, dan denk ik dat men niet echt beseft wat zich hierbinnen afspeelt."
VRT NWS Pano filmde 10 dagen in de gevangenis van Mechelen
Veeckman geeft het voorbeeld van mensen met psychosen die geïnterneerd zouden moeten worden, maar toch in de gevangenis belanden. Enerzijds omdat hun dossier nog loopt, anderzijds omdat er geen plaats is in een forensisch psychiatrisch centrum (FPC) of een psychiatrische gevangenisafdeling.
Volgens justitieminister Annelies Verlinden (CD&V) zitten er meer dan 1.000 geïnterneerden in de gevangenissen die eigenlijk thuishoren in de geestelijke gezondheidszorg.
"Iemand met een psychose zit bij voorkeur in een ziekenhuis waar hij gemonitord kan worden", zegt Veeckman. "Hier kan dat niet. Er zijn zelfs gedetineerden met psychosen die dagenlang in een isoleercel belanden. Dat is een heel beangstigende omgeving, ook voor hen. En dan is het hopen dat er niets gebeurt."
Een probleem wordt niet opgelost in de gevangenis
Psychiater Veeckman
"Mensen denken vaak: we stoppen ze in de gevangenis en dan wordt het probleem wel opgelost. Maar dat is niet zo. Zeker niet in een gevangenis als deze. Die mensen komen hier gefrustreerd of getraumatiseerd buiten, en er is geen opvolging of ondersteuning."
Het weinige dat de psychiater kan doen, is praten en medicatie voorschrijven. "Wij proberen mensen in de mate van het mogelijke te stabiliseren om ervoor te zorgen dat het voor hen, maar ook voor het personeel en de medegevangenen leefbaar is. Veel meer kunnen we niet doen."
Druk eist zijn tol
Die uitzichtloosheid eist zijn tol. Na de opnames van VRT NWS Pano stopte psychiater Veeckman na 12 jaar met zijn werk in de gevangenis van Mechelen. Enerzijds omdat hij te veel werk heeft met andere projecten, anderzijds omdat hij ontmoedigd is geraakt door de situatie.
"Het is frustrerend om hier te werken", zegt hij. "Er is heel veel verloop, dus je kunt met weinigen echt een band opbouwen. Elke week is het opnieuw beginnen met mensen die op zoek zijn naar drugs, die we moeten proberen tegen te houden."
Het is frustrerend dat hier zo weinig verandert
Steven Veeckman, psychiater
Hoewel het werk noodzakelijk is, gaf het Veeckman geen voldoening meer. "De situatie van sommige mensen hier is schrijnend. Dat is mentaal soms wel zwaar. Je neemt dat mee naar huis. Tegelijk moet je veel doen met heel weinig middelen. Het is frustrerend dat hier zo weinig verandert."
