Minister Verlinden erkent dramatische toestand gevangenissen: "Maar als we niets gedaan hadden, was het nog erger"

"Ik heb een abominabele toestand aangetroffen toen ik vorig jaar minister werd", zegt minister Verlinden in VRT NWS De Ochtend na de reportage van VRT NWS Pano. "Het is helaas niet alleen zo in de gevangenis in Mechelen, maar ook op andere plekken in ons land."

"Dat is ook de reden dat ik dit dossier, deze problematiek, onmiddellijk op de agenda van de regering heb gebracht en gevraagd heb om daar samen tegen op te treden. En intussen hebben we wel wat stappen gezet die noodzakelijk zijn om toch perspectief te kunnen geven, in de eerste plaats aan het personeel."

Verlinden zegt dat ze volop aan oplossingen sleutelt, maar wijst op de cijfers die in haar nadeel werken. "Je moet weten: sinds 2020 zijn er meer dan 3.000 gedetineerden bijgekomen. Dat is ongeveer de capaciteit van 7 gevangenissen. In euro's omgezet betekent dat 1,5 miljard euro. Dat is een gigantische problematiek."

De reportage schetst ook een enorm drugsprobleem in de gevangenissen. Volgens sommige schattingen zou de helft van de gedetineerden in sommige gevangenissen drugsverslaafd zijn. Verlinden ziet dat ook en benadrukt het belang van preventie en begeleiding. 

"In Ruiselede zijn er bijvoorbeeld specifieke projecten om gedetineerden te helpen van die verslaving af te geraken. Want het spreekt voor zich dat het probleem niet beter wordt als je verslaafd de gevangenis verlaat. Men zal opnieuw heel snel de aantrekkingskracht van drugs voelen."

"Vorig jaar hebben we drugstesten verplicht gemaakt in de gevangenis. We voorzien meer middelen, onder meer honden die op zoek kunnen gaan naar gsm's of drugs. Vóór de vakantie hebben we een project voorgelegd om specifieke high value targets (kopstukken uit de drugshandel en georganiseerde misdaad, red.) beter te kunnen afschermen, onder meer door het installeren van jammers (toestellen die gsm-signalen kunnen verstoren, red.)." 

"Dat is nodig, omdat zij vaak vanuit die gevangenis de meest kwetsbare gedetineerden onder druk zetten om bijvoorbeeld de drugs die worden overgegooid te verzamelen. Dat zijn, dat zagen we ook in de reportage, degenen die vervolgens gesanctioneerd worden."

Je kunt je afvragen: werken de maatregelen wel? Verlinden beweert van wel. "Het is een gigantische problematiek. Maar als we niets gedaan hadden, zou het probleem nog veel erger geweest zijn." 

"De reportage schept geen aantrekkelijk beeld, maar daarom sta ik net graag aan de kant van de oplossing. We leggen puzzelstukken om te proberen de situatie te verbeteren. Het is een problematiek die doorgaans niet veel mensen beroert. Veel mensen draaien hun hoofd weg. Dat is een begrijpelijke reflex."

Draaien ook politici hun hoofd weg? Verlinden wijst erop dat de regering een collectieve aanpak heeft afgesproken. "Onder meer minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) heeft toegezegd dat hij meer plekken zal creëren voor geïnterneerden, van wie er nog altijd meer dan 1.000 in onze gevangenissen zitten en die daar niet de juiste zorg kunnen krijgen."

"Ook met minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) werken we goed samen om ervoor te zorgen dat veel meer mensen zonder wettig verblijf teruggestuurd kunnen worden naar hun land van herkomst. Dat is niet gemakkelijk, want je hebt de medewerking van die landen nodig. Er is een daling van het aantal mensen zonder wettig verblijf in onze gevangenissen, maar dat is dossier per dossier werken."

Verlinden zegt dat ze strijdvaardig blijft, te midden van alle doom and gloom. "Het is niet gemakkelijk, maar ik ben de laatste om de handdoek in de ring te gooien. Ik vind dat het onze opdracht is om de veiligheid in onze gevangenissen te verbeteren." 

"Want, en dat wordt treffend gezegd in de reportage, vandaag zitten die mensen in de gevangenis, maar als ze vrijkomen, zijn dat vaak nog jonge mensen. Dan kan het uw buurman of collega zijn. Dan willen wij allemaal dat die kans op recidive, op nieuwe criminaliteit, zo klein mogelijk is."

Krijgt de minister dan genoeg geld om dat op te lossen? Ze blijft daar diplomatisch over. "Ik kan alleen maar zeggen dat ik er alles aan zal doen om mijn collega's binnen de regering te overtuigen om voldoende te investeren in justitie. Zodat procedures snel kunnen gaan, de duurtijd van de voorlopige hechtenis korter is en men snel tot de uitvoering van de straf kan overgaan."

Verlinden vraagt uiteraard ook investeringen in de gevangenissen. "Die 3.000 extra gedetineerden sinds 2020, dat is nieuwe capaciteit. Maar we zien ook dat de huidige capaciteit vaak verouderd is. Dan kunnen humane detentieomstandigheden niet gegarandeerd worden." 

"Ik hoop dat we de begrotingsbesprekingen zo snel mogelijk tot een goed einde kunnen brengen, omdat elk uitstel daarin impact heeft op mijn departement", laat Verlinden zich ontvallen.

"Zolang wij geen zekerheid hebben over het financiële plaatje waarmee wij in 2027 aan de slag kunnen gaan, kunnen wij die maatregelen niet voorbereiden en wordt dus alles uitgesteld. Terwijl wij eigenlijk geen uitstel kunnen verdragen, want de urgentie blijft groot."

"Veiligheid en humane detentie zijn geen tegenstrijdigheden: die gaan hand in hand", benadrukt ze. "We maken onszelf blaasjes wijs als we denken dat je dit kunt laten voortduren en uiteindelijk een veiligere samenleving hebt."