In Bosnië en Herzegovina trekken vandaag zo'n 3,4 miljoen kiezers naar de stembus. Ze kiezen er niet alleen een regionaal en nationaal parlement, maar ook 3 nieuwe presidenten: één Bosniak, één Bosnische Serviër en één Bosnische Kroaat. "Door het vredesverdrag van 1995 is er een heel complex systeem ontstaan, dat ook wel een beetje op België lijkt", vertelt correspondent Marjolein Koster.
Bosniërs kiezen vandaag 3 (!) nieuwe presidenten: "Complex systeem dat beetje op België lijkt"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Bosnië en Herzegovina heeft een erg ingewikkeld verkiezingssysteem. Dat is het gevolg van het Dayton-vredesverdrag uit 1995, dat een einde maakte aan de oorlog in het land, waarbij meer dan 100.000 mensen omkwamen. Het verdrag legde ook de basis voor het huidige onafhankelijke Bosnië en Herzegovina.
'Belgische complexiteit'
"In dat vredesverdrag is heel sterk rekening gehouden met de drie grootste bevolkingsgroepen in het land: Bosniakken, Bosnische Serviërs en Bosnische Kroaten", vertelt correspondent in Bosnië Marjolein Koster in De ochtend op Radio 1.
"Om ervoor te zorgen dat die drie groepen allemaal vertegenwoordigd zouden zijn, is in dat vredesverdrag vastgelegd dat er op heel veel niveaus van de politiek, dus ook in de parlementen, quota zijn voor die drie groepen. Het is een heel complex systeem, dat ook wel een beetje op België lijkt."
3 presidenten: hoe werkt dat precies?
Voor het presidentschap kiest de Bosnische Federatie twee copresidenten, een Bosniak en een Kroaat, en kiezen de inwoners van de ook voor hun copresident.
De drie vormen samen het staatshoofd. Ze nemen dus gezamenlijk de belangrijkste presidentiële beslissingen.
De strijd wordt allicht gestreden tussen de Bosnische nationalistische Partij voor Democratische Actie (SDA), de nationalistische partij HDZ voor de Kroaten en de Alliantie van Onafhankelijke Sociaal-Democraten (SNSD) van de populaire voormalige president van de Republika Srpska, Milorad Dodik.
Die etnische stromingen zijn diep geworteld in de Bosnische samenleving. Er doen 75 politieke partijen mee, maar wie stemt, kiest nog altijd meestal voor politici binnen de eigen etnische stroming, onder meer omdat politici de andere groepen voortdurend als dreiging blijven afschilderen.
Daardoor blokkeren politieke partijen elkaar soms ook gewoon, omdat de andere partij tot een andere bevolkingsgroep behoort.
"Er zijn ook zeker partijen die zeggen: we vertegenwoordigen alle Bosniërs en zijn voor een verenigd Bosnië", vertelt Koster. "Ze zijn er dus wel, maar het lukt hen nog niet echt om op dat niveau een verschil te maken in die etnische verdeling."
Weinig vooruitzicht op beterschap
Als het over Bosnië en Herzegovina gaat, stelt men vaak de vraag of er een nieuw conflict komt, maar dat is niet waar de Bosniër van wakker ligt, weet Koster. "Niemand heeft daar zin in. Dat is op zich geen argument, maar je merkt ook echt dat een nieuw conflict niet leeft."
Volgens heel wat peilingen is dat ook niet iets waar de gemiddelde Bosniak, Serviër of Kroaat van wakker ligt. Wat hen wel uit hun slaap houdt, zijn onder meer de stijgende prijzen, de lage lonen en pensioenen, hoge woningprijzen, corruptie, het gebrek aan perspectief en de trage toetreding tot de Europese Unie.
Bosnië en Herzegovina wil al jaren lid worden van de EU. Het land is kandidaat-lidstaat, maar de toetreding blijft moeilijk door politieke verdeeldheid en het gebrek aan hervormingen. De kans dat daar na deze verkiezing echter verandering in komt, lijkt klein.
Het gebrek aan vooruitzichten zorgt ervoor dat steeds meer jonge Bosniërs hun geluk elders zoeken. De bevolking van het Balkanland is de afgelopen 25 jaar dan ook gestaag afgenomen.
Invloed van Rusland
Bosniërs die wel nog hoop koesteren op verandering, kijken daarvoor naar het buitenland: naar de Verenigde Staten en Europa, maar ook naar Rusland, waar de Serviërs meer aansluiting bij vinden. Die laatste blijft daarom een belangrijke invloedssfeer voor het land.
"In de Servische entiteit van Bosnië en Herzegovina is de partij van de pro-Russische Milorad Dodik al jaren aan de macht. Hij pleit voor de afscheiding van dit deel van Bosnië. Dat zou een grote schending zijn van het vredesverdrag. Vorig jaar werd Dodik zelfs uit zijn functie gezet, omdat hij het vredesverdrag had geschonden door de rechten van minderheden te beperken."
De Russische president Vladimir Poetin steunt ook openlijk die pro-Russische kandidaten. Zo ontving hij afgelopen dinsdag nog de Servisch- leiders.
Toch is er volgens Koster wel een kleine kans dat de pro-Russische kandidaat deze verkiezingen zijn meerderheid in het parlement verliest. "Dat zou ervoor kunnen zorgen dat dat machtsblok doorbroken wordt. En wie weet kan dat opnieuw wat samenwerking op gang brengen in het land. Dat zou bijzonder mooi zijn."
