Van 1992 tot 1995 werd Bosnië verscheurd door een gruwelijke oorlog. De documentaire 'Terug naar Joegoslavië' toont wat die oorlog heeft gedaan, niet met landen, legers en leiders, maar met de mensen die het hebben meegemaakt. De geschiedenis wordt persoonlijk, komt heel dichtbij, en zet je ook aan het denken over de toekomst.
Drie redenen om te kijken naar de indringende documentaire 'Terug naar Joegoslavië'
Paulien Lambert
Gepubliceerd:
Mensen vertellen het verhaal
Heb je ooit al eens een oorlogsmisdadiger in gesprek zien gaan met een nabestaande van een van zijn vele slachtoffers?
In 'Terug naar Joegoslavië' leer je dat oorlog niet over landen gaat, of abstracte bevolkingsgroepen. Maar dat je de schade die oorlog aanricht, kan opmeten in elk individueel mensenleven – zowel bij daders als bij slachtoffers.
De documentairemakers schetsen de contouren van de geschiedenis, maar het verhaal wordt ingekleurd door de ervaringen van de protagonisten. Die gaan met elkaar in gesprek, vaak om het antwoord te vinden op een enkele vraag: “Waarom?”
Een van hen is Esad Landzjo, een beruchte bewaker in een van de concentratiekampen van Bosnische moslims. Bosnische Serviërs werden daar opgesloten, mishandeld, en gedood. Onder meer door Landjzo. Hij werd door het Joegoslaviëtribunaal veroordeeld tot 15 jaar cel.
Bojana, wier man door Landzjo werd gedood, wil met hem praten.
Een andere verhaallijn is die van Nadjija. Zij zoekt een oude vriend van haar man op, die tijdens de genocide in Srebrenica gedood werd.
En je zou het misschien niet verwachten, maar het beladen weerzien van twee oude vrienden die van elkaar vervreemd zijn door de oorlog, is niet minder indringend dan de confrontatie tussen een moordenaar en de nabestaanden van zijn slachtoffers.
De vragen die de gesprekspartners aan elkaar stellen, zijn vaak even simpel als moeilijk te beantwoorden. De meeste antwoorden lijken ook te komen uit de stiltes die vallen.
Je maakt als kijker mee hoe mensen hun vaak diepe oorlogstrauma in de ogen kijken. Bij sommigen werkt dat louterend. Anderen zie je worstelen met onbeantwoorde vragen, of beslissingen uit het verleden die ze niet ongedaan kunnen maken.
Geschiedenis komt heel dichtbij
In de derde aflevering maken we kennis met Sakib en Fahira, een vader en dochter uit Gent. Het zijn Bosnische moslims afkomstig uit Srebrenica. Sakib overleefde de genocide die daar gepleegd werd door Bosnische Serviërs in 1995.
Ze gaan in gesprek met twee Nederlandse militairen die tijdens de genocide deel uitmaakten van de VN-troepenmacht die Srebrenica moest beveiligen.
Hier komt de vraag over schuld en verantwoordelijkheid misschien wel het meest naar boven.
Omdat Sakib en Fahira uit Gent komen, en dus Nederlands spreken met de militairen, komt de geschiedenis meteen heel dichtbij.
Verleden en toekomst gaan hand in hand
Ook de kinderen van de protagonisten komen aan bod. De verhalen van hun ouders tekenen hoe zij, de volgende generaties dus, kijken naar de oorlog.
De versies van de verschillende bevolkingsgroepen verschillen ook van elkaar. “We hebben geen gemeenschappelijke geschiedenis”, zegt de zoon van Nadjija, die haar man verloor in Srebrenica. “Elke etnische groep vindt van zichzelf dat zij het grootste slachtoffer zijn.”
Zijn de breuklijnen die er waren tussen de bevolkingsgroepen tijdens de oorlog daarom gedoemd om te blijven bestaan? De politieke spanningen in Bosnië en Herzegovina komen de laatste jaren opnieuw steeds meer aan de oppervlakte. Dat maakt deze documentaire ook bijzonder actueel.
'Terug naar Joegoslavië' is sinds 5 januari te bekijken, elke maandag op VRT Canvas. De reeks staat ook al volledig op VRT MAX .
