Hoe leg je kleuters uit dat een klasgenootje is gestorven? "Spreek over de dood en niet over een nieuw sterretje aan de hemel"

De verslagenheid in een Antwerpse stedelijke kleuterschool is groot nu het kind van 3 is overleden nadat het zich deze week had verslikt tijdens het middageten. De kleuter werd een tijdlang gereanimeerd en overgebracht naar het ziekenhuis, maar daar is hij gisteren gestorven. 

De school wordt vandaag ondersteund door onder meer het CLB en het Berrefonds. Volgens Wim Van Ranst is dat belangrijk. Hij is schooldirecteur in Burcht (Zwijndrecht) en in zijn school overleed 2 jaar geleden een kleuter van 4 na een turnongeval. 

"In de eerste plaats mag je niet verhullen dat er iets heel ergs gebeurd is, hoe ernstig en zwaar de gevolgen ook zijn", legt Van Ranst uit. "Het heeft geen zin om de klasgroep onder een stolp te plaatsen, want de kinderen voelen vaak heel goed aan wanneer er iets aan de hand is. Je speelt dus best open kaart." 

Dat kun je volgens Van Ranst op verschillende manieren doen. "Wij zijn bijvoorbeeld met de kleutertjes in gesprek gegaan aan de hand van prenten en verhalen. Het is belangrijk dat ze begrijpen wat er gebeurd is en dat er ruimte is om vragen te stellen."  

Ook Christine Vandenhole, oprichter van het Berrefonds , is het eens met die aanpak. "De situatie verbloemen is nooit een goed idee. De dood is vaak nog erg abstract voor kleuters. Het is daarom belangrijk om concreet te zijn en de juiste terminologie te gebruiken. Spreek dus niet over iemand die is heengegaan of een nieuw sterretje aan de hemel, maar over overlijden en dood."     

"Veel ouders of leerkrachten zijn bang om de kinderen een rugzakje mee te geven, maar dat moet niet. Iedereen die volwassen is, heeft liever iemand naast zich die begaan is dan iemand die onhandig met emoties omgaat. Dat is iets dat kinderen al van jongsaf aan leren."  

Vandenhole vindt het dan ook belangrijk om die emoties te benoemen. "Kinderen hebben vaak nog niet genoeg woorden om uit te drukken wat ze voelen. Ze moeten nog leren hoe ze iemand anders kunnen troosten en hoe ze ook zelf getroost willen worden." 

"Ze gaan niet uren aan een stuk met één emotie bezig zijn. Zeker jonge kinderen schakelen snel over naar iets anders. Dat is niet verkeerd. Het is juist gezond en helemaal normaal."

"Maar het is belangrijk dat grote emoties bij kleine mensen er ook mogen zijn en dat we zulke situaties niet uit de weg gaan. Elk kind gaat er op een andere manier mee om en verwerkt het nieuws op zijn of haar eigen tempo."   

Dat is ook wat Van Ranst heeft ervaren. "Bij sommige kleuters kwamen zulke zaken pas veel later naar boven. Het is daarom belangrijk dat je ze goed blijft observeren, want het verwerkingsproces stopt niet na enkele weken, na enkele maanden of aan het einde van een schooljaar."

"We hebben daarom destijds ook aan de ouders gevraagd om hun kind goed in het oog te houden. Telkens wanneer ander gedrag werd waargenomen, gingen wij daarover in gesprek met de ouders en instanties zoals het CLB of het Berrefonds." 

Ook voor de betrokken leerkrachten werd er hulp voorzien. "Niet alleen de kinderen maar ook de leerkrachten van de school moesten opgevangen worden", zegt Van Ranst. "Voor hen stonden de sociale diensten van de lokale politie en slachtofferhulp klaar." 

"Iemand aanduiden als de grote schuldige voor dit gebeuren hebben we niet gedaan. Dat zou heel oneerlijk zijn. We worden allemaal geconfronteerd met ondraaglijke pijn en groot verdriet. Het onverwachte kan altijd en overal toeslaan: op school, op straat, thuis of in de jeugdbeweging. Dat is nu eenmaal zo." 

Dat het incident voor iedereen zware sporen nalaat, ontkent ook Vandenhole niet. "Ook voor ouders en de school is dit zwaar, maar het is belangrijk dat ook zij hun emoties tonen. Kinderen kijken naar volwassenen om te leren hoe ze met verdriet moeten omgaan. We moeten hen er dus bij betrekken en niet van afschermen."