Taskforce achter Einsteintelescoop wil L-vormige detector onderzoeken: "Samen met Sardinië 1 observatorium vormen"

Al jaren hoopt Vlaanderen de ondergrondse Einsteintelescoop naar de Voerstreek te halen. Die onderzoeksinfrastructuur zal uiterst kleine zwaartekrachtgolven kunnen opvangen. Uiteindelijk moet de telescoop onderzoekers meer inzicht geven in de oorsprong van het heelal.

Het gaat om een internationaal hightech miljardenproject en een van de meest ambitieuze wetenschappelijke initiatieven van Europa. Maar ook het Italiaanse eiland Sardinië en de regio Saksen in Duitsland hopen het project naar zich toe te trekken.

Waar aan het Belgisch-Nederlands-Duitse drielandenpunt tot nu toe vooral een driehoekige opstelling werd onderzocht, denken Saksen en Sardinië er al langer aan om samen een alternatief te realiseren met 2 L-vormige detectoren. Nu zal ook de taskforce achter de Einsteintelescoop bij ons nagaan of zo'n L-vormige detector in de Voerstreek haalbaar is.

"We komen ons engagement na dat we eerder gegeven hebben aan onze Europese partners om naast het driehoekmodel ook de dubbele L te onderzoeken", klinkt het.

"Nu we in de eindfase zitten van het onderzoek naar de haalbaarheid van de driehoek, komt er stilaan voldoende capaciteit vrij om de haalbaarheid van een L effectief verder te onderzoeken."

Die piste zou tot een groot Europees compromis kunnen leiden, een win-winscenario voor alle betrokken partners. Dat denkt ook kosmoloog Thomas Hertog, hoogleraar theoretische fysica aan de KU Leuven. Hij opperde het idee enkele dagen geleden al in Het Belang van Limburg.

"Die driehoeksconfiguratie van de Einsteintelescoop was een geniaal idee, maar nooit het enige mogelijke model", vertelt hij bij Radio 2 Middag in Limburg.

"Je kunt die driehoek als het ware opsplitsen tot een gespreid observatorium, met 1 L-vormige detector in de Voerstreek en 1 in Sardinië. Samen vormen die dan nog altijd 1 observatorium. De gravitatiegolven komen uit de kosmos en gaan dwars door beide detectoren heen."

"Als dit nieuwe scenario op brede steun kan rekenen bij zowel wetenschappers als beleidsmakers, en als de ondergrond in de Voerstreek geschikt blijkt, dan kan die beslissing volgens mij snel worden genomen", zegt Hertog. "In dat geval zijn er waarschijnlijk geen eindeloze procedures nodig, want dan heb je uiteindelijk een eensgezind Europees project. "

"Officieel zal een afvaardiging van alle deelnemende landen de knoop doorhakken over waar de Einsteintelescoop nu precies komt. Officieus denk ik dat een Nederlands-Belgisch-Italiaans onderonsje op het allerhoogste politieke niveau eigenlijk voldoende is."

Een ander voordeel van het idee dat nu op tafel ligt, is volgens Hertog dat het onderzoekscentrum dan minder afhankelijk is van de Verenigde Staten. Het driehoeksmodel is namelijk pas echt interessant als er in de VS een tegenhanger komt, en het is niet zeker of die er onder de huidige regering snel zal komen.

"De sociaaleconomische, wetenschappelijke en geopolitieke context is de voorbije 10 jaar sterk veranderd. Net daarom is het vandaag extra interessant om van dit Belgisch-Duits-Nederlands initiatief een volwaardig Europees project te maken. Dat geeft een meer ambitieuze en een sterkere fundering."

"Ook de Amerikaanse context speelt daarin mee. Ik ben er niet van overtuigd dat een Amerikaanse tegenhanger van de Einsteintelescoop er op korte termijn komt. Waarom zouden we dan niet maximaal inzetten op onze eigen strategische en wetenschappelijke autonomie?"

Rond de 2 L-detectoren die verspreid zouden zijn over Europa, kan je volgens Hertog nog "een rijk ecosysteem uitbouwen".

"In het Duitse Saksen een extra detector bouwen, zou te veel van het goede zijn, maar daar zouden bijvoorbeeld wel verdere seismische studies gedaan kunnen worden. Verder in Duitsland zou er dan bijvoorbeeld zwaar ingezet kunnen worden op data-analyse, terwijl België en Frankrijk dan kunnen samenwerken rond de spiegels en coatings in de telescoop."

"Toch blijft de detector in de Voerstreek ook in die gespreide configuratie een heel sterke magneet. In de driehoek Leuven-Aken-Eindhoven heb je nu eenmaal heel wat interessante bedrijven en kennisinstellingen."

Als de Einsteintelescoop, of een deel ervan, eenmaal in het drielandenpunt gebouwd zou worden, begint het verhaal volgens Hertog pas. 

"Binnen die infrastructuur kan je vele verschillende generaties van steeds betere gravitatiegolfdetectoren bouwen. Dan zijn we vertrokken voor verschillende decennia", besluit hij.

"Net zoals bij CERN in Zwitserland zal je het diepe effect van zo'n investering pas op de hele lange termijn zien. Al die onrechtstreekse innovatie zit in de duizenden wetenschappers die je daar kan opleiden en die dan elders in de samenleving terechtkomen."