Eind dit jaar weten we of de Einsteintelescoop in Limburg zal worden gebouwd. Het project zal miljarden kosten, maar het zal dan ook veel meer zijn dan een dure speeltuin voor fysici. De Einsteintelescoop zal een wetenschappelijke én economische én innovatie-boost veroorzaken. In de De Vooruitblik, de podcast van Universiteit van Vlaanderen, wijzen kosmoloog Thomas Hertog (KU Leuven) en directeur van het Gents Universiteitsmuseum Marjan Doom op de unieke maatschappelijke waarde van het miljardenproject.
Eind dit jaar weten we of de Einsteintelescoop naar Limburg komt, maar waarvoor zal hij dienen?
Gepubliceerd:
De Einsteintelescoop is een internationaal hightech wetenschapsproject dat gravitatiegolven uit het heelal kan opvangen en meten, de rimpelingen die in het ruimteweefsel ontstaan wanneer zwarte gaten of neutronensterren samensmelten. Sommige van die gebeurtenissen vonden miljoenen jaren geleden plaats. Maar omdat daar zo veel energie bij vrijkomt, zijn er nog altijd heel kleine trillingen detecteerbaar.
Die trillingen of gravitatiegolven zijn zo klein dat we ze niet zien of voelen, maar ze zijn er wel. En ze gaan dwars door alles heen. Daarom zal de Einsteintelescoop diep onder de grond worden gebouwd, daar waar zo weinig mogelijk andere trillingen zijn en die mini-trillingen uit de ruimte gedetecteerd kunnen worden.
Nieuwe kennis waar niemand nu aan denkt
Door met de Einsteintelescoop die minuscuul kleine gravitatie- of zwaartekrachtgolven te meten, kunnen astronomen veel meer 'zien' dan met een ruimtetelescoop zoals James Webb. 90 procent van het heelal is immers donker en onzichtbaar; daar is een visuele telescoop onbruikbaar voor. De Einsteintelescoop geeft astronomen er als het ware een zintuig bij om het heelal te bestuderen.
"Dit beschouw ik als de geboorte van een nieuw soort astronomie", zegt Hertog. "Een manier die helemaal losstaat van hoe we de laatste 400 jaar naar het heelal hebben gekeken: aan de hand van licht. Gravitatiegolven maken het mogelijk om de donkere, verborgen kant van het heelal eindelijk te onderzoeken."
Waartoe die metingen zullen leiden en welke inzichten daaruit zullen ontstaan, dat weet niemand. Net dat maakt dit hele project zo uniek.
"Het gaat niet om directe toepassingen, maar om het stellen van existentiële vragen zonder te weten waartoe het zal leiden", aldus Hertog. Wellicht leiden de metingen tot een veel beter begrip van de kosmos, tot inzicht in wat er in de jaren na de oerknal gebeurde, maar net zo goed tot kennis of ideeën waar niemand op dit moment aan denkt.
Uniek cadeau voor de volgende generaties
Met de Einsteintelescoop gaan wetenschappers actief op zoek naar kennis, inzichten en de fundamentele wetten van de fysica. En dat is uniek. Zoiets gebeurt maar één keer in de geschiedenis van de mensheid. En dat is nu net waar we middenin zitten", zegt Hertog enthousiast.
Hij benadrukt dat dit een "nieuwsgierigheidsgedreven project" is dat niet te stoppen valt, maar ook een "strategische opportuniteit" die veel meer is dan fysica, economie of werkgelegenheid. "Dit is een verhaal dat veel verschillende dimensies dekt en het is een cadeau voor de volgende generaties."
Unieke blik in indrukwekkend model van de toekomstige Einsteintelescoop:
Ook voor GUM-directeur Marjan Doom gaat het niet alleen om de inzichten die de Einsteintelescoop uiteindelijk zal opleveren, maar om de zoektocht zelf, om het continue zoekende en kritisch denken te stimuleren.
"Dat zijn vaardigheden die mensen niet alleen nodig hebben om wetenschappelijk te denken, maar ook om onderbouwde beslissingen te nemen als burger in een democratie", zegt Doom.
Hertog beaamt dat: "De echte kracht ligt erin dat het als hefboom kan dienen voor dat bredere maatschappelijke veld." Het gaat om technologie, innovatie, educatie en een hele cultuur die naar de regio komt.
"De rimpelingen die daaruit voortkomen, zullen in de kennisinstellingen in heel Vlaanderen te voelen zijn", voorspelt hij.
Waarschijnlijk wordt er tegen eind 2026 beslist of de Einsteintelescoop in ons land, dan wel elders in Europa gebouwd zal worden.
