Al snel na de aanslagen op de Twin Towers in New York begonnen mensen de officiële versie van de feiten in twijfel te trekken en ontstonden er allerlei complottheorieën. Wie 25 jaar later zoekt op sociale media, ziet nog steeds diezelfde, soms al lang ontkrachte theorieën de ronde doen en een nieuwe generatie aanhangers vinden.
Al lang ontkracht, maar nog steeds springlevend: complottheorieën over 9/11 blijven leven op sociale media
Daan Nicolay
Gepubliceerd:
In het kort:
25 jaar na de aanslagen op de Twin Towers blijven complottheorieën over 9/11 populair op sociale media, ook bij een nieuwe, jongere generatie.
Die theorieën zijn al lang ontkracht, maar dat hindert hun verspreiding niet.
Uit een bevraging uit 2025 blijkt dat 41 procent van de Amerikanen denkt dat de Amerikaanse overheid betrokken was bij de aanslagen of vooraf op de hoogte was.
De kans is groot dat de complottheorieën bij elke herdenking opnieuw de kop zullen opsteken.
Over 2 jaar, in juni 2028, moet Khalid Sheikh Mohammed voor de rechter verschijnen voor zijn rol in de aanslagen van 11 september. Wanneer de rechtszaak moet beginnen, zullen de aanslagen net geen 27 jaar geleden zijn. Mohammed wordt gezien als het brein achter 9/11.
Maar dat gelooft niet iedereen. Uit een bevraging uit 2025 blijkt dat 41 procent van de Amerikanen gelooft dat de Amerikaanse overheid op een of andere manier betrokken was of minstens op voorhand op de hoogte was, maar niets deed.
Misschien was president Bush helemaal niet zo verrast toen hij in een schooltje in Florida te horen kreeg dat er een aanslag op de WTC was gepleegd . Je kan haast niet naast die theorieën kijken als je naar "9/11 truth" zoekt op sociale media.
Jet fuel can’t melt steel beams, WTC 7, een ontbrekend vliegtuig, verzekeringsfraude met voorkennis, joden die de dans ontspringen … 15 jaar geleden al schreef VRT NWS over deze theorieën en waarom ze niet klopten. Maar op sociale media gaan ze nog steeds rond alsof het een vreselijk geheim betreft dat nog maar net ontdekt is.
En de kans is ook groot dat je ze rond elke herdenking opnieuw tegenkomt.
Vertrouwen en wantrouwen in de overheid
De meerderheid van de Amerikanen stelde meteen na de aanslag hun vertrouwen in hun president. In een peiling gehouden eind september 2001 had president Bush het vertrouwen van 90 procent van de Amerikanen . Maar op online fora stelden sommigen zich toen wel al vragen of het kon dat de torens instortten door een vliegtuig.
In de maanden en jaren nadien verdween dat grote vertrouwen weer. De aanslagen en bescherming tegen terreur werden als rechtvaardiging gebruikt voor oorlogen in het Midden-Oosten en wetgeving die de overheid in staat stelde verregaand onderzoek te doen naar haar eigen burgers, zoals de Patriot Act.
Zou de regering misschien de aanslagen zelf georganiseerd hebben, om ten oorlog te kunnen trekken? Want waarom werden waarschuwingen dat er iets op til was genegeerd? En waarom werden de gekaapte vliegtuigen niet neergeschoten door de luchtmacht?
Te banale verklaringen
Dat bepaalde overheidsdiensten gewoonweg gefaald hebben of niet voorbereid waren, bleek voor veel mensen een te banale verklaring voor een aanval waarbij bijna 3.000 mensen het leven lieten. De motieven van Al-Qaeda en Osama Bin Laden waren blijkbaar niet genoeg. Er moest een geheime, dieperliggende reden zijn, bedacht door de regering of door een schimmige wereldelite.
Bepaalde vreemde details of onwaarschijnlijkheden werden dan ook opgepikt en uitvergroot in boeken en documentaires, zoals de serie “Loose Change” uit 2005, waarvan fragmenten nog steeds online circuleren.
Hieronder vind je enkele van de meest voorkomende complottheoriën terug. (Klik op het pijltje om de tekst te lezen.)
Jet fuel can't melt steel beams
Het is zo ongeveer de officieuze slagzin van de 9/11 Truth Movement geworden. “Jet fuel can’t melt steel beams” verwijst naar het feit dat kerosine brandt aan een temperatuur die veel te laag is om het staal van de balkenconstructie van de torens te doen smelten. Verborgen explosieven, niet de vliegtuigen, zouden de torens hebben neergehaald.
Hoewel het klopt dat kerosine niet warm genoeg brandt om staal te smelten, blijkt uit een officieel technisch rapport uit 2005 dat dit ook niet nodig was. De impact van het vliegtuig verzwakte de stalen draagbalken, die ook hun brandwerende bekleding verloren. En hoewel de temperaturen niet hoog genoeg waren om staal volledig te smelten, waren ze wel hoog genoeg om het staal zo te verzwakken dat de balken het gewicht van de torens niet meer konden dragen.
Instorting WTC 7 te vroeg aangekondigd
WTC 7 was een 'kleinere' toren vlakbij de Twin Towers waarin veel overheidsdiensten gevestigd waren. Neervallend puin van de torens veroorzaakte branden in het gebouw, dat enkele uren later ook instortte.
Maar dat een brandend gebouw zomaar instort, overtuigde complotdenkers niet. Daar kwam nog eens bij dat de BBC en CNN in hun live verslaggeving al brachten dat het gebouw ingestort was op een moment dat het er nog steeds stond.
Een rapport uit 2008 van het National Institute of Standard and Technology stelde echter dat brand wel degelijk de oorzaak was van de instorting. Maar het was wel voor zover de onderzoekers wisten “de eerste keer dat zo’n gebouw is ingestort door brand”.
En dat de instorting al te vroeg werd aangekondigd? Dat bleek een fout van persagentschap Reuters in de verwarring van 11 september. Maar een fout is te banaal voor mensen die willen geloven in een complot.
Joodse complotten en stereotypen
Een aantal complottheorieën heeft ook een antisemitische insteek. Snel na de aanslagen begon het gerucht de ronde te doen dat er geen enkele joodse persoon gestorven was bij de aanslag. Zo’n 4.000 joden zouden op 11 september zijn thuisgebleven nadat ze op voorhand gewaarschuwd waren. De aanslag zou dan het werk zijn van Israël of van een schimmige joodse elite.
Of misschien was het wel Larry Silverstein, de joodse WTC-eigenaar die de torens twee maanden voor 11 september liet verzekeren tegen een terreuraanslag. De verzekeraar betaalde Silverstein, die op 11 september niet zelf in een van de WTC-torens was, uiteindelijk 4,5 miljard dollar uit.
Dat kon volgens complotdenkers geen toeval zijn. VRT NWS schreef in 2022 echter al een factcheck over dit verhaal: er is geen enkel bewijs dat Silverstein van de aanslagen afwist. Voor 11 september was een dekking tegen terroristische aanslagen standaard onderdeel van een gebouwenverzekering.
Uit research van de BBC in 2007 bleek echter dat zo’n 9 procent van de slachtoffers joods waren, een cijfer dat ongeveer overeenkomt met het aandeel joden in de bevolking van New York op dat moment.
Waar zijn de andere vliegtuigen?
De beelden van de vliegtuigen die de WTC-torens in New York raakten, heeft iedereen wel gezien. Maar wat is er gebeurd met de andere twee vliegtuigen? Volgens de complottheorieën zou vlucht United 93 niet zijn neergestort door een gevecht tussen passagiers en kapers, maar omdat het was neergeschoten op bevel van de overheid.
En hoewel vicepresident Cheney later toegaf opdracht te hebben gegeven gekaapte vliegtuigen neer te schieten, concludeerde het 9/11-rapport dat dit bevel niet is uitgevoerd.
Het vierde vliegtuig, tot slot, dat in het vloog, zou geen vliegtuig maar een raket geweest zijn, afgevuurd door het leger zelf. Het bewijs daarvoor zou zijn dat het gat in het Pentagon te klein was voor een vliegtuig.
De grootte van het gat valt echter prima te verklaren doordat de vleugels van het vliegtuig enerzijds de grond raakten en anderzijds werden afgerukt toen het gebouw geraakt werd. Getuigen die meteen ter plaatse waren, bevestigden ook dat er veel wrakstukken van het vliegtuig te vinden waren.
Een nieuwe generatie
De 9/11-complottheorieën getuigen van een wantrouwen tegenover de overheid en haar versie van de feiten. In de 25 jaar sinds de aanslagen zijn sociale media opgekomen, waar complotdenkers elkaar vlot vinden en ze samen een bubbel kunnen vormen waarin ze elkaars geloof in complottheorieën versterken.
Wat niet helpt, is natuurlijk dat de overheid ook wel degelijk dingen heeft verzwegen, zoals nu blijkt uit pas vrijgegeven documenten over de giftige stoffen na de aanslagen.
Op TikTok en andere sociale media vinden deze complottheorieën een publiek van mensen die te jong waren om de aanslagen zelf mee te maken, maar die wel zijn opgegroeid met de gevolgen van de aanslagen. De eindeloze oorlogen in het Midden-Oosten, bijvoorbeeld.
Dat wantrouwen in de overheid werd tijdens de coronacrisis bij veel mensen alleen maar versterkt. Het lijkt er dan ook niet op dat de complottheorieën over 11 september (of over andere onderwerpen) snel zullen verdwijnen.
Dit artikel kwam tot stand binnen het kader van het Prebunking at Scale-project, met steun van het European Fact-Checking Standards Network .
