"Snelle doorbraak zie ik op korte termijn niet gebeuren": Jan Balliauw over Amerikaanse onderhandelaars die naar Kiev en Moskou trekken

De Oekraïense president Volodymyr Zelensky maakte gisteren bekend dat er voorlopige data zijn afgesproken voor een bezoek van Amerikaanse onderhandelaars aan Kiev. Ook Moskou staat op de planning. Als het bezoek aan Kiev daadwerkelijk doorgaat, zou het de eerste keer zijn dat de Amerikaanse onderhandelaars daar gesprekken voeren.

Het gaat wellicht om vastgoedmagnaat Steve Witkoff en Jared Kushner, de schoonzoon van de Amerikaanse president Donald Trump. Zij worden door Trump ingezet als gezanten bij verschillende internationale conflicten. Volgens oud-journalist en onderzoeker aan het Egmontinstituut Jan Balliauw zijn het geen klassieke diplomaten of experten. "Ze gaan eigenlijk een beetje op zichzelf onderhandelingen doen."

Hun bezoek is bovendien nog niet helemaal zeker. Eerder was er al sprake van een reis naar Kiev eind augustus, rond de Oekraïense Onafhankelijkheidsdag. Die ging uiteindelijk niet door. 

Het is nooit duidelijk geworden waarom, zegt Balliauw in VRT NWS De Ochtend op Radio 1. Mogelijk speelden de Russische luchtaanvallen op Kiev destijds een rol. De veiligheidssituatie is er intussen echter niet verbeterd. "Al 8 dagen aan een stuk wordt Kiev constant gebombardeerd." Volgens sommige bronnen hield ook de situatie in Iran de onderhandelaars bij Trump. "Op dat vlak is eveneens weinig veranderd."

Toch zag Balliauw de voorbije dagen iets veranderen. "Je merkt dat er een soort van nieuwe dynamiek op gang is gekomen om de gesprekken tussen Rusland en Oekraïne weer op gang te trekken. Mogelijk willen Witkoff en Kushner daar nu op inspelen."

Het is vervolgens afwachten met welk plan de Amerikaanse onderhandelaars naar Moskou en Kiev zouden trekken. In het verleden was er geregeld kritiek op de manier waarop Witkoff te werk ging. "Hij fungeert als een soort van doorgeefluik voor Russische eisen."

Zo was er vorig jaar het zogenaamde 28-puntenplan, dat volgens Balliauw voor Oekraïne neerkwam op een overgave. Het plan werd later afgezwakt tot een 20-puntenplan. "De vraag is nu met welk plan ze naar Moskou en Kiev afzakken? Met dat 28-puntenplan wat voor Oekraïne onaanvaardbaar is, of met dat 20-puntenplan wat voor Moskou onaanvaardbaar is."

Vanuit Rusland komen intussen verschillende signalen. President Vladimir Poetin zei eerder deze week op een economisch forum in Vladivostok dat hij kansen ziet voor gesprekken en mogelijk zelfs voor een akkoord. Eerder had hij in Bisjkek Oekraïne nog "staatsterroristen" genoemd en gezegd dat Rusland met hen niet onderhandelt.

Volgens Balliauw is dat geen nieuwe strategie. "Moskou zegt nooit 'neen', maar wanneer het erop aankomt, is er weinig bereidheid om toegevingen te doen en tot een compromis te komen. Het blijft uiteindelijk inzetten op het voortzetten van de oorlog." 

Dat blijkt ook uit de situatie op het terrein. De voorbije weken is er sprake van een escalatie, niet alleen door de Russische luchtaanvallen op Oekraïne, maar ook door het toenemend aantal hybride sabotageacties tegen NAVO-landen. "Er is de vrees ontstaan dat dit allemaal wel eens uit de hand zou kunnen lopen."

Dat alles maakt Balliauw voorzichtig over de kansen op echte vredesonderhandelingen, al zijn die aan het einde van de rit onvermijdelijk.

"Een militaire oplossing is niet haalbaar, dat weet iedereen. Op de grond beweegt er nauwelijks nog iets. De oorlog wordt steeds meer uitgevochten met luchtaanvallen, zowel door Rusland als Oekraïne."

Die aanvallen moeten uiteindelijk de wil van de bevolking om de oorlog voort te zetten breken, maar daar lijkt voorlopig weinig van te merken. "Zowel Rusland als Oekraïne geven geen signalen dat ze willen dat die oorlog meteen stopt en dat ze niet meer willen vechten."

Een snelle doorbraak verwacht hij niet. "Dat zie ik op de korte termijn niet gebeuren."