In '2.000 Meters to Andriivka' trekken filmmakers mee op pad met Oekraïense frontsoldaten die een schijnbaar eenvoudige opdracht krijgen: een bomenrij van 2 kilometer doorkruisen om het bezette dorp Andriivka te bereiken. Het resultaat, een combinatie van helmcamerabeelden én professioneel gedraaide beelden, is een straffe documentaire die vandaag niet meer gemaakt zou kunnen worden.
Deze docu over de oorlog in Oekraïne zou vandaag niet meer gemaakt kunnen worden
De Oekraïense filmmaker Mstyslav Tsjernov is niet aan zijn proefstuk toe. In 2024 won hij met de documentaire '20 Days in Mariupol' – met beelden die hij maakte terwijl hij vastzat in de zwaar belegerde stad Marioepol – al de Oscar voor beste documentaire.
Met '2.000 Meters to Andriivka' keert hij terug naar het front. Wat je te zien krijgt, is geen heldhaftig oorlogsverhaal, maar een rauwe blik op de realiteit van een oorlog die vandaag nog altijd woedt in Europa.
3 redenen waarom je deze documentaire niet mag missen tijdens VRT Documania.
Dichter bij de oorlog zal je als gewone burger niet komen
De 2.000 meter uit de titel van de documentaire verwijst naar een bomenrij van 2 kilometer die de militairen van de 3e Aanvalsbrigade van het Oekraïense leger moeten doorkruisen om het dorpje Andriivka te bereiken, dat het Russische leger bezet.
Dat dit niet zomaar een "autorit van 2 minuten" of "10 minuten joggen" is, zoals Tsjernov vertelt, blijkt meteen in de rauwe, keiharde openingsscène van deze docu.
Het lijkt alsof je in een soort nachtmerriewereld terechtkomt, maar dit is de staalharde realiteit van de oorlog in Oekraïne
Marijn Trio
Via camera’s bovenop de helm van de soldaten word je als kijker helemaal meegezogen in de loopgravenoorlog en de fog of war. De mortier- en artilleriegranaten, kogels en drones vliegen je – gelukkig nét niet letterlijk – om de oren.
Het lijkt alsof je in een soort nachtmerriewereld terechtkomt, maar dit is de staalharde realiteit van de oorlog in Oekraïne. "Een van de soldaten vertelt me dat het lijkt alsof je op een planeet landt waar alles je probeert te doden", zegt Tsjernov in zijn herkenbare, onderkoelde voice-over.
"Maar het is geen andere planeet, zeg ik tegen mezelf, dit is midden in Europa."
Deze smerige, gruwelijke oorlog, die voor sommige kijkers misschien veraf lijkt, is wel degelijk al 4,5 jaar bezig. En niet ver weg, maar in Europa, op 2.000 kilometer afstand van ons.
Dit is zeker geen Oekraïense oorlogspropaganda
Hoewel je tijdens de film soms vergeet dat je een documentaire aan het kijken bent en geen Hollywoodblockbuster à la '1917', is er van grootse heroïek absoluut geen sprake. Noch van een Hollywoodiaans happy end.
Een van de soldaten die mee Andriivka moet heroveren is Sjeva'. Wanneer Tsjernov en medecameraman Alex Babenko bij hem in de loopgraaf terechtkomen, wil hij eerst niet gefilmd worden, "want hij heeft nog niks gedaan om dat te verdienen".
Hij vertelt over zijn vrouw, kinderen en kleinzoon en hoe hij dingen in zijn leven gaat veranderen wanneer hij weer thuiskomt.
De meesten hebben er vrijwillig voor gekozen om hun land te verdedigen tegen de Russische invasie, maar ze hebben niet zelf gekozen voor oorlog
Marijn Trio
Deze docu gaat over echte mensen, die echt bestaan, of helaas in veel gevallen, hebben bestaan. In de voice-over vertelt Tsjernov dat Sjeva 5 maanden later is gesneuveld.
De soldaten in '2.000 Meters to Andriivka' zijn vaak jonge mannen, twintigers, die voor de oorlog een normaal leven leidden, studeerden, werkten. Want ook militairen zijn gewone mensen. De meesten van hen hebben er vrijwillig voor gekozen om hun land te verdedigen tegen de Russische invasie, maar ze hebben niet zelf gekozen voor oorlog.
De strijd die ze leveren lijkt soms bijna absurd, zinloos: de mannen moeten 2 kilometer afleggen, een tocht die 3 maanden en vele mensenlevens kost, om daarna een Oekraïense vlag te hijsen op de ruïne van een huis in het verder vakkundig van de aarde gevaagde dorp.
Ja, oorlog is lelijk en zinloos. Maar voor deze mannen is hun strijd niet zinloos: ze vechten voor hun huizen, hun grond, hun geschiedenis en toekomst.
Deze docu zou vandaag niet meer gemaakt kunnen worden
"Doeda zegt dat we idioten zijn, omdat we mee willen", zegt Tsjernov in de voice-over.
De filmmakers gaan namelijk zelf mee op missie met de Oekraïense militairen tot in Andriivka – de documentaire is een montage van helmcamerabeelden én professioneel gedraaide beelden.
Het is een wel heel riskante operatie: zelfs de militairen zeggen dat ze gek zijn om dit te doen. De commandant, die ze onder de voortdurende Russische beschietingen de Oekraïense vlag brengen die hij later moet planten in Andriivka, vraagt meteen waar hun wapens zijn.
Toen al was het dus levensgevaarlijk voor journalisten om mee te gaan met dit soort missies. En ook toen al waren journalisten doelwitten. "Het is niet langer een optie om het blauwe kogelwerende vest voor journalisten te dragen; het maakt ons prioritaire doelwitten", aldus Tsjernov.
De film legt een kantelpunt vast: van de meer conventionele oorlog van de begindagen, naar de droneoorlog die we vandaag zien
Marijn Trio
Maar de situatie is er sindsdien niet op verbeterd. De film is gedraaid in het najaar van 2023. Ik was toen zelf ook voor VRT NWS in een van de bij het tegenoffensief heroverde dorpjes, in Neskoetsjne, in het zuidoosten van Oekraïne.
Eén vijandelijke, Russische drone in de lucht was toen een reden om terug te keren (of toch om de buitenlandse pers weer in veiligheid te brengen). Om maar te zeggen: die doelwitten aanvallen waren toen nog eerder een randverschijnsel.
Vandaag is de frontzone vergeven van de drones. Pantservoertuigen waarmee de militairen in de film naar de nullijn worden gebracht, worden meteen belaagd door drones en uitgeschakeld.
Veruit de meeste verwondingen bij militairen worden nu ook veroorzaakt door drones. Dat kon ik onlangs nog vaststellen toen ik een documentaire maakte over veteranen in Oekraïne, bij wie vaak ledematen moeten worden afgezet .
De film legt dus een kantelpunt vast: van de meer conventionele oorlog van de begindagen, naar de droneoorlog die we vandaag zien. Een zeldzame, zeer waardevolle inkijk, vanuit het perspectief van de Oekraïense frontsoldaat.
'2000 Meters to Andriivka' is een van de documentaires die vanaf morgen beschikbaar is op VRT MAX in het kader van VRT Documania. Op woensdag 2 september wordt deze documentaire ook uitgezonden op VRT Canvas.
