Oekraïense momentum lijkt voorbij: "Rusland probeert leven van Oekraïners echt miserabel te maken"

Tussen donderdag 27 augustus en dinsdag 1 september gaat het luchtalarm in de Oekraïense hoofdstad Kiev maar liefst 60 keer af. Volgens de lokale autoriteiten is dat een nieuw record. Alles samen duren de alarmen meer dan 52 uur.

Het dagelijkse leven wordt daardoor voortdurend onderbroken. Bussen en trams komen tot stilstand, metrostations veranderen in schuilplaatsen, lessen worden stilgelegd en winkels sluiten hun deuren. Telkens opnieuw moeten inwoners hun gewone leven onderbreken en een veilige plek opzoeken.

Zo komt de oorlog steeds nadrukkelijker binnen in het leven van de Oekraïners. Ook in Kiev, op bijna 400 kilometer van de actieve frontlinie.

Rusland lijkt zijn luchtoorlog tegen Oekraïne over een andere boeg te gooien. In plaats van grote aanvalsgolven met tientallen of honderden drones en raketten tegelijk, kiest het steeds vaker voor kleinere, herhaalde droneaanvallen.

Bij eerdere aanvallen werd de Oekraïense luchtverdediging in korte tijd overspoeld met grote aantallen drones en raketten, vaak midden in de nacht. Zo probeerde Rusland de luchtverdediging te verzadigen en in één klap zoveel mogelijk schade aan te richten.

In plaats van één grote aanval in één klap, stuurt Rusland nu de hele dag door kleinere groepen drones richting de hoofdstad. Elke aanval afzonderlijk is minder zwaar, maar samen houden ze Kiev vrijwel voortdurend in de greep van de dreiging. En dat eist een zware tol bij de bevolking.

Volgens Patrick Bolder, voormalig luitenant-kolonel bij de Nederlandse luchtmacht en defensiespecialist bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies, is dit een vorm van psychologische oorlogsvoering. 

"Rusland probeert het leven van de Oekraïners echt miserabel te maken", vertelt hij. "Dit is echt pure terreur tegen de bevolking. Rusland hoopt de Oekraïense regering zover te krijgen dat ze de verdediging van haar land opgeeft, maar dat zal natuurlijk nooit gebeuren."

De aanhoudende droneaanvallen hebben niet alleen militaire gevolgen, maar raken ook de Oekraïense economie.

Rusland doet steeds minder moeite om zijn aanvallen als uitsluitend militair te verantwoorden. Dat schrijft The New York Times. De Russische aanvallen richten zich steeds vaker op civiele en commerciële infrastructuur: van distributiecentra van supermarkten en winkelcentra tot postkantoren.

De impact op de Oekraïense economie is groot. Naar schatting zou ongeveer 90 procent van de Logistieke keten van de voedselindustrie zijn geraakt.

Dat leidt intussen tot lege winkelrekken in de hoofdstad en wakkert de angst voor tekorten aan. Online circuleerden de voorbije dagen tal van foto’s van lege supermarkten. Bij sommige Oekraïners groeit de vrees dat er zelfs hongersnood dreigt. Volgens de overheid is die angst voorlopig ongegrond en is er van een acuut voedseltekort geen sprake.

De aanhoudende Russische droneaanvallen lijken bovendien een reactie op de Oekraïense aanvallen op Russische economische doelwitten.

De voorbije weken viseerde Oekraïne verschillende opslagcentra van Wildberries, de grootste online retailer van Rusland, vaak omschreven als het Russische Amazon. Omdat het bedrijf ook goederen levert aan het Russische leger, beschouwt Kiev die opslagcentra als legitieme militaire doelwitten.

De Russische aanvallen lijken nu een tegenreactie daarop. Moskou viseert op zijn beurt Oekraïense infrastructuur en economische doelwitten, waardoor de oorlog niet alleen aan het front, maar ook steeds nadrukkelijker in het dagelijkse leven en de economie voelbaar wordt.

En dan doet er zich nog een belangrijke verschuiving voor op het slagveld: die van kruisraketten naar de veel snellere ballistische raketten.

Volgens de Oekraïense inlichtingendiensten focust Rusland zijn defensie-industrie vooral op de productie van die ballistische raketten. Rusland speelt hiermee in op het feit dat Oekraïne kampt met een ernstig tekort aan Patriot-onderscheppers, de enige wapens die deze raketten effectief kunnen uitschakelen.

"Oekraïne kampt echt met een ernstig tekort aan deze verdedigingscapaciteit", zegt Bolder. "Dat is op korte termijn moeilijk op te lossen, en voorlopig heeft Oekraïne daar simpelweg geen antwoord op. Het is wachten tot de VS bereid zijn Patriots te leveren, maar die hebben ze zelf nodig voor hun oorlog tegen Iran. Voor de Oekraïners is het dus voorlopig vooral afwachten en billen knijpen."

Toch betekent dat niet dat Oekraïne volledig machteloos staat tegen de aanvallen met ballistische raketten. Het land kan wel proberen om de lanceerinstallaties preventief te raken en doet dat ook, maar slaagt er voorlopig niet in de talrijke raketten tegen te houden. Volgens de Verenigde Naties zijn die ballistische raketten op dit moment de belangrijkste oorzaak voor dodelijke slachtoffers onder de bevolking. 

De massaproductie van ballistische raketten baart Bolder zorgen, niet alleen voor Oekraïne, maar ook voor Europa. "Europa is eigenlijk ook heel kwetsbaar voor ballistische raketten. En nu we weten dat de Russen er op grote schaal produceren, moeten we ons in Europa toch eens achter de oren krabben: wat gaan we daar eigenlijk tegen doen?"

Golven met droneaanvallen op Kiev, lege winkelrekken in heel het land en dodelijke ballistische aanvallen uit Rusland. Het lijkt erop dat de euforie na de successen van het Oekraïense leger begin dit jaar zo goed als volledig verdwenen is. Rusland lijkt het initiatief dus opnieuw naar zich toe te trekken.

"Dat durf ik wel te zeggen, althans voorlopig toch", zegt Patrick Bolder. "De positieve geluiden die we begin dit jaar uit Oekraïne hoorden over hoe het land ervoor stond in de oorlog, die zijn even voorbij."

Begin dit jaar leek Oekraïne het momentum in de oorlog naar zich toe te trekken, dankzij technologische innovaties waarmee het de Russische drones beter kon onderscheppen en zelf doelen tot diep in Rusland kon aanvallen.

"Maar ondertussen heeft ook Rusland niet stilgezeten", merkt Bolder op. "Ook zij blijven innoveren en spelen daarbij handig in op de problemen waar Oekraïne vandaag mee kampt, zoals het tekort aan luchtafweer."

Hoewel het momentum nu bij Rusland lijkt te liggen, benadrukt Bolder dat de oorlog voortdurend een kwestie is van "haasje-over": wie het snelst innoveert, loopt tijdelijk voorop.

Aan het front is de toestand voorlopig erg statisch. Rusland wint beperkt terrein, maar dat gaat gepaard met enorme verliezen. Volgens Bolder verloren de Russen de voorbije drie maanden meer dan 120.000 manschappen. "Hele grote verliezen" voor een leger dat slechts mondjesmaat terrein weet te veroveren.

Poetin heeft meer manschappen nodig om de druk op Oekraïne op te voeren. Een nieuwe mobilisatie ligt politiek gevoelig, zeker met de parlementsverkiezingen over twee weken. Daarna verwacht Bolder minder terughoudendheid: "Want hij heeft die extra mensen wel hard nodig."

Meer soldaten betekent tegelijk meer slachtoffers. "Er gaan opnieuw meer jonge militairen overlijden, maar dan heb je ook kans dat Rusland weer meer terrein gaat winnen."

Daarom blijft hij voorzichtig over wat er de komende maanden zal gebeuren. "De situatie kan op een paar maanden tijd opnieuw volledig veranderen. Er zijn verschillende schaakstukken die nog in beweging zijn. We hebben dus nog geen idee hoe dit zal eindigen."