Méér Patriot-raketten aanleveren of Oekraïne de kans geven die zelf te produceren: dat zijn volgens internationale experts de enige manieren om het land in staat te stellen zware ballistische aanvallen van Rusland af te slaan. Helaas zijn dat oplossingen op lange termijn, alleen al omdat de voorraden van die raketten in het Westen zijn geslonken. Op korte termijn lijken geen antwoorden te bestaan op het groeiend tekort aan luchtafweer.
Waarom Oekraïne met een tekort aan luchtafweer kampt (en een oplossing niet meteen in zicht is)
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Minstens 17 doden en 44 gewonden. Dat is de tol van de Russische aanvallen op Kiev en omstreken van afgelopen nacht. Doden en gewonden die volgens Zelensky voorkomen hadden kunnen worden, als Oekraïne voldoende luchtafweerraketten had gehad.
"Het is extreem belangrijk dat onze partners beseffen dat vertragingen in hun aanvoerketens of terughoudendheid om anti-raketsystemen te leveren, direct leiden tot zulke verschrikkelijke vernieling en zoveel slachtoffers", schrijft hij op X. "De Europese Unie, de en iedereen die de bescherming van mensenlevens steunt, moeten nieuwe stappen zetten."
1
Hoe kritiek is de situatie?
Exacte cijfers van de Oekraïense voorraden van Patriot-raketten hebben we niet. Die aantallen worden vaak omwille van militaire veiligheidsredenen geheimgehouden, maar analisten kunnen wel een ruwe inschatting maken op basis van publieke gegevens.
Oekraïne heeft naar schatting 10 Patriot-batterijen (dat zijn de systemen die de luchtafweerraketten afvuren). Die werden geleverd door onder meer de VS, Duitsland en Nederland. Een batterij zonder luchtafweerraketten heeft uiteraard weinig waarde, en net daar zit het probleem.
Volgens Zelensky beschikt Oekraïne vandaag nog over slechts een derde van de luchtafweerraketten waarover het vorig jaar beschikte. En toen stonden de voorraden al zwaar onder druk.
Robin Niblett, een onderzoeker bij de Britse Chatham House, weet niet precies hoeveel raketten Oekraïne nog heeft, maar merkt wel dat de situatie kritiek is. "De afgelopen weken is het onderscheppingspercentage van Oekraïne gekelderd naar slechts 10 tot 20 procent", zegt hij in een interview met de Poolse publieke omroep TVP. Vóór het tekort lag dat op 70 tot soms 100 procent.
"De komende maanden zullen brutaal en triest zijn", zegt hij.
Drones versus raketten
Oekraïne kan veel Russische drones neerhalen (ook afgelopen nacht), maar ballistische raketten zijn een veel groter probleem. Drones vliegen relatief traag en kunnen met verschillende systemen worden bestreden.
Ballistische raketten komen met extreem hoge snelheid en kunnen alleen door gespecialiseerde systemen zoals Patriot worden onderschept. Daarom zijn Patriot-raketten zo belangrijk: ze vormen Oekraïnes belangrijkste bescherming tegen de zwaarste Russische raketaanvallen.
Stepan Rusyn van de Oekraïense denktank Transatlantic Dialogue Center merkt dezelfde tendens. Hij noemt de huidige situatie rond de onderschepping van "een van de slechtste van de hele oorlog", zegt hij aan TVP.
2
Waarom is er een tekort?
Daarvoor moeten we naar de Verenigde Staten, waar het grootste deel van de Patriot-raketten wordt geproduceerd door wapenbedrijven en RTX.
In de VS is een grote schaarste aan Patriot-interceptors ontstaan. Dat komt vooral doordat deze raketten bijzonder moeilijk te produceren zijn. Het gaat om uiterst complexe precisiewapens met geavanceerde elektronische systemen en hoogtechnologische onderdelen. Bovendien liggen de productiekosten zeer hoog: een enkele raket kost meerdere miljoenen euro's.
Een video van producent Lockheed Martin toont hoe Patriot-raketten werken
De productiecapaciteit uitbreiden, is daarom geen kwestie van simpelweg extra fabrieken openen. Er zijn gespecialiseerde machines, geschoolde werknemers en een volledig uitgebouwde toeleveringsketen nodig. Zo’n uitbreiding neemt jaren in beslag.
Tegelijk worden Patriot-systemen vandaag veel intensiever gebruikt dan oorspronkelijk voorzien. In verschillende conflicten worden ze ingezet om militaire bases en belangrijke infrastructuur te beschermen tegen raketten en drones. Vooral in de oorlog tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran worden Patriots regelmatig gebruikt om Iraanse aanvallen af te weren.
Volgens het Center for Strategic and International Studies beschikten de Verenigde Staten vóór die intensieve inzet over meer dan 2.300 Patriot-interceptors. In een recente update uit juli schatte de denktank dat de voorraad is teruggevallen tot ongeveer 800 à 1.000 exemplaren. Als het huidige verbruikstempo aanhoudt, zou de Amerikaanse voorraad tegen het einde van het jaar sterk onder druk kunnen komen te staan.
Op dit moment kunnen Amerikaanse wapenbedrijven naar schatting 600 tot 1.000 Patriot-raketten per jaar produceren. Dat volstaat mogelijk om de eigen Amerikaanse voorraden geleidelijk aan te vullen, maar biedt weinig ruimte om tegelijk grote aantallen aan bondgenoten zoals Oekraïne te leveren.
3
Zijn er oplossingen?
Ja, maar dan moet de VS zijn bondgenoten de kans geven om zelf met de technologie aan de slag te gaan.
Tijdens de NAVO-top in Ankara had de Amerikaanse president Donald Trump ingestemd om Oekraïne een licentie te geven om zelf Patriots te bouwen. Op korte termijn loste dat de tekorten niet meteen op, maar op lange termijn kon het land wel zijn eigen voorraden opnieuw aanvullen.
Toch komt Trump, slechts een maand later, opnieuw terug op zijn woorden. Hij uitte zijn zorgen over het weggeven van "gevoelige technologie" en het risico dat deze technologie ooit tegen de VS gebruikt zou kunnen worden.
Europese landen zoeken nu manieren om zonder de VS zulke luchtafweerraketten te produceren.
Veel landen aarzelen om hun eigen (beperkte) voorraden te leveren aan Oekraïne. Wel werken 9 Europese landen en Oekraïne samen aan een nieuw luchtverdedigingswapen dat Russische ballistische en hypersonische raketten moet kunnen onderscheppen. De focus ligt op snelheid en lage kosten, maar ook dit biedt niet meteen een oplossing op korte termijn: zo'n proces kan jaren duren.
Militaire experts werpen ook plannen op om Oekraïense F-16's uit te rusten met langeafstandsraketten om Russische lanceerinstallaties uit te schakelen (zodat ze simpelweg geen raketten meer kunnen afvuren), maar ook dat idee lijkt op korte termijn weinig realistisch. Rusland verplaatst zijn lanceerinstallaties voortdurend en ook Rusland heeft luchtafweersystemen die moeilijk te omzeilen zijn.
Patriots zijn het belangrijkste systeem voor luchtverdediging. Ik weet niet of dat systeem op korte termijn vervangbaar is.
Militair analist Rob Lee is weinig optimistisch over snelle oplossingen
"Ik zie simpelweg geen onmiddellijke oplossing", zegt Rob Lee, een militair analist die nu woont in Oekraïne en samenwerkt met het Foreign Policy Research Institute van Philadelphia, aan de Amerikaanse nieuwszender NPR .
"Het Patriot-systeem is eigenlijk het belangrijkste systeem geweest voor de verdediging tegen ballistische raketten. Het probleem is vooral dat de voorraden enorm onder druk staan. Ik weet niet of daar op korte termijn een oplossing voor bestaat."
De komende maanden zullen zeer gevaarlijk, hard en pijnlijk zijn voor Oekraïne
Ook Robin Niblett (Chatham House) ziet de toekomst somber in
Ook volgens Robin Niblett, voormalig directeur van de Britse denktank Chatham House, is er geen snelle oplossing voor het tekort aan Patriot-interceptors. "Het wordt een bijzonder moeilijke evenwichtsoefening", zegt hij.
Zelfs als Washington Oekraïne toestemming zou geven om de raketten zelf te produceren, zou het volgens Niblett nog maanden duren voordat het land de nodige infrastructuur en productiecapaciteit heeft opgebouwd.
Onder normale omstandigheden zou Oekraïne volgens Niblett ook kunnen proberen om extra Patriot-raketten te verkrijgen van landen zoals Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten of Jordanië. "Maar ook zij worden momenteel zelf aangevallen door Iran. Dit is dus echt een bijzonder moeilijk moment", zegt hij.
"Ik zie geen oplossingen op korte termijn", waarschuwt Niblett. Volgens hem dreigen de komende maanden daarom "zeer gevaarlijk, hard en pijnlijk" te worden voor Oekraïne, dat kwetsbaar blijft voor Russische ballistische raketaanvallen.
