Houten propeller, katapult en 8 kilogram springstof: zo vernietigen spotgoedkope Oekraïense drones peperdure Russische doelwitten

De natuur overwoekert de smalle wegen die kriskras door de kale akkers lopen. Normaal gezien kleuren de velden hier in juli goud van het graan of geel van de zonnebloemen. Door de oorlog heeft niemand ze nog bewerkt. "Na de stortregen van de voorbije dagen is dit voor ons het ideale weer om te werken", zegt persofficier Ruberoid*, terwijl hij de militaire kaart op zijn telefoon bestudeert.

We zijn onderweg naar een lanceerplek ergens in het oosten van Oekraïne. De exacte locatie moet geheim blijven. Het team dat we bezoeken hoort bij de zogenoemde 'Birds of Magyar', een beruchte dronebrigade die dag en nacht toeslaat tot ver achter de frontlinie. Het werkt vandaag in de richting van Dobropilja, een felbevochten stad in de provincie Donetsk.

Ruberoid slaat linksaf een veld op en parkeert de wagen onder het bladerdek van een bomenrij. Even verderop hebben 2 eenheden van het 7e bataljon zich verscholen. Ze leggen de laatste hand aan hun drones. De mannen controleren de verbinding, de camera's en de springkop van ongeveer 8 kilo, waarna ze de brandstoftanks via een slang vullen met benzine. "7 à 8 liter is genoeg voor zo'n 200 kilometer", zegt veldcommandant Kusto.

Al sinds vorige zomer bestookt Oekraïne olieraffinaderijen en wapenfabrieken diep in Rusland. Volgens de generale staf in Kiev ligt intussen meer dan 40 procent van de Russische raffinagecapaciteit stil. Voor de mannen in de bomenrij voelt dat als een afrekening. "De Russen vernietigden onze raffinaderijen aan het begin van de oorlog. Vandaag importeren we al onze benzine", zegt Ruberoid. "Nu vernietigen we die van hen."

Achter de campagne zit Robert Brovdi, alias Magyar, de voormalige graanhandelaar uit West-Oekraïne die Birds of Magyar in 2022 oprichtte en vandaag de Oekraïense dronetroepen leidt. In juni kondigde hij publiekelijk aan dat hij de Krim volledig wil isoleren.

De eerste resultaten zijn zichtbaar: het vrachtverkeer over de belangrijkste bevoorradingsroute naar het schiereiland is volgens hem met 71 procent gedaald, benzine wordt er gerantsoeneerd en de stroom valt steeds vaker uit in steden als Sebastopol en Simferopol.

De nacht na ons bezoek meldde Oekraïne 15 treffers op Russische schepen in de Zee van Azov, waaronder 7 tankers. Alleen de Krimbrug blijft bewust overeind. "We sluiten de wegen naar de Krim af, niet de weg eruit", zei Brovdi deze week in een interview. Wie vluchten wil, mag, zo luidt de redenering.

De drones die de mannen zo dadelijk lanceren, zijn van Oekraïense makelij en dragen de naam B2. "Ze halen zo'n 120 kilometer per uur, met pieken tot 180", zegt Kusto. Voor de lancering brengen de mannen ze 2 per 2 naar het lanceerplatform op de kale akker. Daar staat een katapult die de eerste stuwkracht geeft. "Een eenvoudig systeem, zodat we goedkoop en massaal kunnen produceren", zegt een van de mannen.

De drones zijn rudimentair: driehoekig, met een houten propeller vooraan. Wanneer de motor start, klinkt het als een grasmaaier in een Vlaamse tuin op zondagvoormiddag. De motor draait warm. Even later trekt een van de soldaten aan een lang koord en schiet de drone naar voren, tegen de wind in. "De wind is onze god", zegt Ruberoid.

De eerste 5 minuten bestuurt een piloot, verschanst in de bomenrij, het toestel. Op zijn schermen glijden de uitgestrekte velden van Oost-Oekraïne voorbij. Zodra de drone stabiel vliegt, neemt de automatische piloot het over. "De drones die we vandaag lanceren, gaan richting Marioepol", zegt Kusto. "De laatste kilometers neemt een piloot de besturing over, ver van hier. Mogelijk zelfs in Kiev. Hij stuurt de drone naar zijn doel."

Ruberoid noemt het "een soort Uber voor dronepiloten". Wie toegang heeft tot het digitale platform, kan van op afstand elke vlucht van elke drone volgen en ingrijpen wanneer nodig. Zo kan één piloot, ver van het front, verschillende drones tegelijk besturen. "Het systeem verzamelt alle data en bestudeert ze met artificiële intelligentie. Daardoor weten we exact welke drone we moeten inzetten, met welke springlading en hoeveel brandstof er mee moet", zegt Ruberoid.

Dankzij hun haarscherpe camera's kunnen de drones individuele vrachtwagens of pantservoertuigen uit een colonne pikken, op pakweg de as Marioepol-Donetsk. Door die dreiging sluiten de Russen intussen delen van die wegen 's nachts af voor alle verkeer. Het gevolg: 's ochtends schuiven de voertuigen aan in lange files. Perfect om toe te slaan. Jagen, noemen de mannen het. "Vindt de piloot geen doelwit, dan schakelt hij over op coördinaten die vooraf zijn bepaald", zegt Kusto.

Terugslaan lukt de Russen amper, zeggen de mannen. Hun eigen aanvalsdrones halen weinig uit tegen de verspreide lanceerteams. Dus mikken ze op tankstations in steden achter het front. Militair verandert dat niets. De rekening is voor de burgers die er aanschuiven.

Urenlang worden de drones per 2 gelanceerd. Tegen zonsondergang bereiken de eerste toestellen de buurt van Marioepol. Op het telefoonscherm van Kusto volgen we de beelden live: de velden rond de stad baden in een goudgeel licht. Tot ergens midden in een veld plots een raket loodrecht de lucht in schiet. Ze komt van een Russisch luchtafweersysteem van het type Tor.

Enkele militairen in de bomenrij verzamelen zich rond het scherm. "De Russen hoorden onze drone van ver aankomen en dachten wellicht dat zij het doelwit waren", lacht Kusto. "Ze hebben net een peperdure luchtafweerraket afgevuurd. Voor niets."

Een tweede B2-drone komt ter versterking. Samen cirkelen ze rond het Tor-systeem, dat een tweede raket afvuurt. Ook die mist. Dan neemt de eerste B2 snelheid en ramt de installatie.

De mannen juichen. "Dat is zowat de enige regel", zegt Kusto. "Elke drone die we lanceren, moet een doel raken dat meer waard is dan de drone zelf. Met deze Tor zitten we goed. Die kost miljoenen."

De tweede drone vliegt over de plek en registreert de inslag. "Met die beelden bewijzen we dat het systeem echt vernield is", zegt Kusto. "Zo verdienen we 'punten', waarmee we nieuwe drones en materiaal bestellen." Het puntensysteem is de vrije markt van dit leger: wie veel vernietigt, kan veel bestellen.

"Het Russische leger is groot, log en heeft nog altijd enorme middelen", zegt brigadecommandant Andrij 'Klima' Klymenko. "Het past zich aan: andere routes, kleinere colonnes, 's nachts rijden, stoorzenders. Net die aanpassing bewijst ons effect. Als de vijand zijn hele bevoorrading moet omgooien, raken we niet langer losse voertuigen, dan raken we het systeem."

Van de artificiële intelligentie die zijn toestellen al deels bestuurt, verwacht hij geen wonderen. "Een drone is een moderne pijl. Net als 1.000 jaar geleden is het de mens die de pijl in het doel brengt. Deze oorlog wordt niet gewonnen door drones of artificiële intelligentie, maar door mensen."

In de bomenrij gaan de lanceringen door tot diep in de nacht. De mannen kennen het doelgebied pas enkele uren voor de operatie. De piloot die hun drones boven Marioepol overneemt, hebben ze nooit ontmoet. "We kennen elkaar niet", zegt Kusto. "We werken in de cloud."

* Ruberoid is een schuilnaam, echte naam bekend bij de redactie.