Vandaag start in de Amerikaanse staat Californië een groot proces tegen Meta, het moederbedrijf achter onder meer Facebook en Instagram. 29 staten dagen het bedrijf voor de rechtbank, omdat ze vinden dat de socialmediaplatforms te verslavend zijn voor kinderen. Het is de staten niet enkel om geld te doen, ze eisen ook dat Meta zijn producten structureel aanpast.
Boete van 1,21 biljoen euro: dit eisen 29 Amerikaanse staten van Meta in megaproces
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
De zaak werd door de staten aangespannen tegen Meta in oktober 2023. Hun beschuldigingen komen hierop neer: Meta zou Facebook en Instagram bewust zo hebben ontworpen dat kinderen en tieners er verslaafd aan raken, terwijl het bedrijf wist dat bepaalde functies hun mentale gezondheid konden schaden.
Té verslavend
De staten proberen aan te tonen dat Meta zelf een productontwerp heeft gemaakt dat jongeren zo lang mogelijk op het platform moet houden, en daarbij de risico's voor die groep onvoldoende heeft aangepakt.
Bepaalde functies van de apps liggen daarbij onder vuur, zoals infinite scroll (er komt nooit een einde aan je feed) of autoplay van video's (waarbij video's automatisch afspelen zonder dat je op start drukt). Ook pushmeldingen die gebruikers weer naar de app lokken, werken verslavend, vinden de staten.
Ten slotte wordt ook het algoritme onder de loep genomen: gepersonaliseerde aanbevelingen, sociale functies die sociale bevestiging stimuleren, mechanismen die steeds nieuwe content voorschotelen,...
De aanklagers stellen dat dit geen toevallige bijproducten zijn, maar bewuste ontwerpkeuzes om engagement te maximaliseren.
Tieners op social media
Een tweede belangrijke beschuldiging gaat over kinderen jonger dan 13 jaar.
Meta zegt officieel dat Facebook en Instagram niet bedoeld zijn voor kinderen onder de 13. Volgens de staten heeft Meta echter onvoldoende gedaan om die kinderen daadwerkelijk van de platforms te weren.
Daarmee komt ook een federale privacywet in beeld: de Children's Online Privacy Protection Act (COPPA). Die wet legt beperkingen op aan het verzamelen van persoonsgegevens van kinderen jonger dan 13 zonder ouderlijke toestemming. De staten beschuldigen Meta ervan die regels te hebben overtreden.
Structurele aanpassingen
De uitspraak kan verstrekkende gevolgen hebben voor Meta en andere technologiebedrijven.
Zo eisen de staten een monsterboete van Meta. Het bedrijf waarschuwt voor een theoretische maximale sanctie van 1,4 biljoen dollar (ongeveer 1,21 biljoen euro of 1200 miljard euro), al is het hoogst onzeker of de uiteindelijke sanctie ook maar in de buurt daarvan komt. Toch willen de staten meer zien dan geld alleen: ze eisen dat Meta zijn producten structureel aanpakt.
De staten willen dat Meta een systeem van ouderlijke controle invoert voor tienergebruikers en gebruikers mogen ook niet meerdere accounts aanmaken.
Daarnaast moet Meta ook zijn algoritmes verwijderen die zijn getraind op gegevens van kinderen. Jonge gebruikers zouden ook niet meer oneindig mogen kunnen scrollen, vinden ze, en er moet meer nadruk zijn op welzijn in plaats van engagement.
Niet de eerste keer
De zaak komt bovendien op een moment dat Meta al een zware juridische nederlaag heeft geleden.
In New Mexico werd Meta eerder dit jaar aansprakelijk gesteld voor het schaden van kinderen en het onvoldoende aanpakken van risico's op zijn platforms. De zaak resulteerde uiteindelijk in een bedrag van ongeveer 810 miljoen euro, waarvan 488 miljoen euro betrekking had op de uitspraak over de schade aan jongeren. De rechter koppelde daar ook veiligheidsmaatregelen aan.
Dat is belangrijk voor het huidige proces, omdat de Amerikaanse staten nu kunnen zeggen: dit is niet langer een puur theoretische discussie over de mogelijke effecten van sociale media; een Amerikaanse rechter heeft Meta al aansprakelijk gesteld.
Meta heeft beroep aangekondigd.
"We zijn het sterk oneens met deze beschuldigingen en hebben er alle vertrouwen in dat uit het bewijsmateriaal zal blijken dat we ons al jarenlang inzetten om jongeren te ondersteunen", aldus een woordvoerster van het bedrijf.
Ook in Europa
Ook in Europa liggen de platformen van Meta onder vuur.
In juli 2026 maakte de Commissie bekend dat ze voorlopig heeft vastgesteld dat het ontwerp van Instagram en Facebook in strijd is met de Digital Services Act (DSA) omdat bepaalde ontwerpkeuzes volgens haar verslavend gedrag kunnen stimuleren.
Veel dezelfde elementen worden aangehaald: infinite scroll, autoplay, gepersonaliseerde aanbevelingen, ...
Volgens de Commissie kan dat vooral voor minderjarigen en andere kwetsbare gebruikers risico's opleveren voor hun mentale en fysieke welzijn. Dat lijkt dus behoorlijk sterk op de Amerikaanse aanklacht.
