Kan afslankmedicatie als Ozempic of Wegovy veroudering tegengaan?

De zoektocht naar manieren om langer én gezonder te leven krijgt steeds meer aandacht. Een van de pistes zijn GLP-1-medicijnen, zoals semaglutide – de werkzame stof in Ozempic en Wegovy – en tirzepatide, de werkzame stof in Mounjaro.

Doordat de medicijnen beschermen tegen aandoeningen zoals diabetes en hart- en vaatziekten – 2 belangrijke doodsoorzaken – kunnen ze ervoor zorgen dat mensen langer gezond blijven.

De vraag is of de medicijnen nog een stap verder gaan: kunnen ze niet alleen ziektes voorkomen, maar ook het verouderingsproces zelf vertragen? Een van de eerste studies die die vraag onderzocht, verscheen in mei in het wetenschappelijk tijdschrift Nature Communications .

Onderzoekers volgden mensen met hiv en lipohypertrofie, een aandoening waarbij zich abnormaal veel vetweefsel ophoopt.

"Mensen met hiv verouderen door de infectie doorgaans sneller, waardoor ze een interessante groep zijn om biologische veroudering te bestuderen." Dat zegt Michael Corley, hoogleraar geneeskunde aan de University of California en uitvoerder van de studie in The New York Times .

De deelnemers kregen gedurende 8 maanden semaglutide. Voor en na de behandeling namen de onderzoekers bloedstalen af. Daarin keken ze naar zogenaamde biomarkers voor veroudering.

Een biomarker is een meetpunt in het lichaam dat iets vertelt over onze gezondheid. Denk bijvoorbeeld aan de bloedsuikerspiegel of cholesterol. Voor veroudering kijken onderzoekers onder meer naar bepaalde veranderingen rond het DNA. Die kunnen een aanwijzing geven voor hoe snel onze cellen biologisch verouderen.

Na 8 maanden zagen de onderzoekers veranderingen in die biomarkers die mogelijk wijzen op een vertraging van bepaalde biologische verouderingsprocessen.

Dat klinkt veelbelovend, maar het is niet hetzelfde als aantonen dat mensen dankzij semaglutide langer leven, duidt endocrinoloog Bart Van der Schueren. 

"Veroudering is een fysiologisch proces dat gepaard gaat met biochemische veranderingen. We kunnen die veranderingen meten aan de hand van biomarkers, die aanwijzingen geven over hoe snel onze cellen biologisch verouderen."

Wetenschappers zijn het nog niet eens over welke biomarkers daarvoor het meest geschikt zijn. "Er zijn al markers die voorgesteld worden als potentieel belangrijk, zoals in deze studie. Maar er is nog geen wereldwijde consensus over welke biomarkers precies wijzen op veroudering."

"En zolang die meetmethode niet vastligt, is het moeilijk om te bewijzen dat een medicijn het verouderingsproces daadwerkelijk vertraagt."

Om die reden erkennen de Europese (EMA) en Amerikaanse geneesmiddelenautoriteiten (FDA) biologische veroudering nog niet als een ziekte waarvoor een geneesmiddel kan worden goedgekeurd.

"Niemand kan vandaag dus claimen 'Ik heb een medicijn tegen ouder worden'". 

Nog niet, want het is hét medisch vraagstuk van de eeuw.

"Iedereen is op zoek naar de biomarkers die verantwoordelijk zijn voor gezond verouderen. Zelfs bepaalde overheden. Denk maar aan China, een land met een zeer oude bevolking. Ze willen die populatie graag langer actief en gezond houden."

Voor gezonde mensen zonder overgewicht of diabetes is er voorlopig nog geen bewijs dat GLP-1-medicijnen het biologische verouderingsproces vertragen. Er wordt naar deze populatie ook geen onderzoek gevoerd met GLP-1's.

"Vandaag gebeuren trials met GLP-1-medicijnen enkel nog maar bij mensen die al een medische reden hebben om ze te gebruiken. Bijvoorbeeld omdat ze obesitas, overgewicht, diabetes of bepaalde andere aandoeningen hebben."

Bij die groep zijn de gezondheidsvoordelen van GLP-1-medicijnen al veel beter onderzocht. De medicijnen verbeteren onder meer de stofwisseling, helpen de bloedsuikerspiegel te regelen en zorgen voor gewichtsverlies. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat ze de gezondheid van het hart, de lever en de nieren kunnen verbeteren.

"GLP-1's zorgen voor minder hartinfarcten, minder beroertes, een betere bloeddruk, een betere bloedsuikerspiegel. Allemaal aandoeningen die sterk gelinkt zijn aan overgewicht en obesitas."

"Dus uiteraard helpen ze de levensverwachting van de patiënt vooruit. Maar dat is de bedoeling van de meeste medicijnen die een arts voorschrijft." 

GLP-1-medicijnen hebben ook mogelijke nadelen, die bij het ouder worden extra belangrijk kunnen zijn. Zo kan tijdens het gewichtsverlies spiermassa verloren gaan. "En dat is heel nefast bij ouderen, omdat minder spiermassa de kans op vallen verhoogt."

Snel gewichtsverlies kan bovendien leiden tot een lagere botdichtheid en daarmee het risico op osteoporose verhogen.

Daarnaast kunnen gebruikers last krijgen van bijwerkingen zoals misselijkheid en braken. "Bij een maagontsteking kan dat bijvoorbeeld extra problematisch zijn, omdat je door de medicatie soms nauwelijks nog iets kunt eten."

Op korte en middellange termijn lijken GLP-1-medicijnen over het algemeen veilig. "Op dit moment lijken de risico's heel goed mee te vallen. De medicatie werkt op basis van nagemaakte lichaamseigen hormonen. Dus het is logisch dat je lichaam ze goed verdraagt."

Maar over de gevolgen van jarenlang of zelfs levenslang gebruik is nog minder bekend. Volgens Van der Schueren is vooral dat langdurige gebruik een aandachtspunt.

"Wanneer je de medicatie opstart, ben je vaak vertrokken voor chronisch gebruik. Dat is duur en verhoogt het risico op bijwerkingen."

Kortom: het is op dit moment niet aan te raden om GLP-1-medicijnen uitsluitend te gebruiken met als doel langer te leven. "Het kan niet de bedoeling zijn dat we de hele samenleving op GLP-1 zetten. GLP-1 kan niet alles oplossen."