"De extra kosten zijn niet meer te dragen": aanhoudende droogte treft bedrijven langs Albertkanaal

Wie droogte zegt, denkt misschien meteen aan de gevolgen voor de landbouw en de natuur. Maar ook de binnenvaart en industrie ervaren een grote impact wanneer de waterpeilen extreem laag beginnen te zakken.

Zo is de Rijn voor veel bouw- en betonbedrijven langs het Albertkanaal de belangrijkste aanvoerweg voor grondstoffen, zoals zand en grind. Door het uitzonderlijk lage waterpeil dreigen er grondstoftekorten en lopen de kosten hoog op.

"We voelen die impact eigenlijk op 2 manieren", getuigt Emile Vertongen, algemeen directeur van Transportbeton De Beuckelaer. "Enerzijds is het moeilijk om nog voldoende materialen aan te voeren, want door het lage waterpeil kunnen schippers maar een derde van de lading vervoeren."

"Dat betekent anderzijds ook dat er hogere kosten zijn. De schipper blijft evenveel betalen voor zijn brandstof en dergelijke, en daarom worden er forse toeslagen aangerekend."

Dat merkt ook bouwbedrijf Van Pelt. "Er is een laagwatertoeslag die nu al enkele weken van toepassing is. Door de aanhoudende droogte loopt die toeslag op", zegt Kris Rademakers, hoofd van de zand- en grindafdeling van het bedrijf.

"Het begon met 1 euro per ton, maar nu zitten we intussen al aan 8 tot 10 euro per ton voor de Benedenrijn, en tussen de 17 en 19 euro per ton voor de Bovenrijn. Die kosten zijn niet meer te dragen."

Van Pelt zoekt volop naar oplossingen, maar moet ook kosten doorrekenen aan klanten. "Dat is niet evident, want er zijn natuurlijk bepaalde afspraken gemaakt."

Niet alleen het lage waterpeil van de Rijn zorgt voor problemen, ook dat van het Albertkanaal zelf baart zorgen. Zo is het water in het Albertkanaal afhankelijk van het debiet van de Maas.

"Het debiet van de Maas is heel erg laag aan het zakken. Momenteel zit dat rond de 40 kubieke meter per seconde. Maar als dat verder zakt naar 35 kubieke meter, is er waterschaarste op het Albertkanaal", legt hydroloog Patrick Willems (KU Leuven) uit.

"Als het debiet tot daar zakt, treedt het zogenaamde Maasafvoerverdrag met Nederland in werking, waarbij Vlaanderen maar een maximale hoeveelheid water mag innemen."

"Als het bijvoorbeeld zakt tot 30 kubieke meter per seconde is de verdeling eenvoudig uit te leggen: dan is er 10 voor Nederland, 10 voor Vlaanderen en moet er 10 overblijven voor de rivier zelf. En die 10 kubieke meter per seconde is te weinig, want Vlaanderen heeft er 15 nodig voor zowel de scheepvaart, industrie als de drinkwaterproductie."

Om die risico's te voorkomen, nam De Vlaamse Waterweg al enkele maatregelen voor het scheepvaartverkeer. Zo zijn er bijvoorbeeld zogenoemde schutbeperkingen op het Albertkanaal, waarbij schepen in groepen de sluizen moeten passeren, waardoor er minder water verloren gaat.

De waterkrachtcentrales die normaal gezien groene stroom opwekken, worden ingezet om water terug te pompen. En ook de irrigatiekanalen voor natuurgebieden en akkers zijn al voor 80 procent gesloten.

Als de droogte aanhoudt, worden de maatregelen nog strenger, klinkt het. "Eerst zullen er bijkomende maatregelen zijn voor het scheepvaartverkeer, zoals diepgangbeperkingen. Maar als die maatregelen uitgeput zijn, zullen bedrijven fors minder water mogen halen uit het Albertkanaal. Dat zou een enorme economische impact kunnen hebben", zegt Willems.

Eind augustus 2022 was er een gelijkaardige situatie, maar toen is het niet zover moeten komen. Ook nu is het nog te vroeg om daar uitspraken over te doen. "De timing baart wel zorgen. Nu zijn we nog maar begin augustus en dat maakt het eigenlijk wel heel zorgwekkend", zegt Willems.

"We moeten nog heel augustus en september door en dat zijn maanden die doorgaans heel droog kunnen blijven. Dus als die droogte nog lang aanhoudt, zouden we misschien voor de eerste keer in dit scenario kunnen terechtkomen."

Voka Mechelen-Kempen houdt de situatie nauwgezet in de gaten. "In het verleden zijn er nog geen captatieverboden voor bedrijven op het Albertkanaal geweest, maar in de straffe droge zomer van 2022 hebben we er dichtbij gestaan."

"De effecten zijn vermoedelijk zeer groot op de economische activiteiten. Heel veel bedrijven liggen vlak aan het Albertkanaal, dus het economisch belang is enorm", aldus Wim Brillouet van Voka Mechelen-Kempen.

Toch maakt Transportbeton De Beuckelaer zich daar voorlopig nog geen zorgen over. "Als we geen water meer mogen gebruiken, zou dat betekenen dat we onze productie tijdelijk moeten stopzetten. We weten dat die mogelijkheid bestaat, maar we kunnen er vandaag niets aan veranderen. We zullen moeten afwachten", zegt Emile Vertongen van het bedrijf.

Hoewel het Albertkanaal instaat voor 40 procent van het drinkwater in Vlaanderen, komt de drinkwatervoorziening voorlopig niet in het gedrang.