"Binnen 10 jaar kunnen alle sparrenbossen in de Ardennen afgestorven zijn": hoe aanhoudende hitte ook bomen aanvalt

Niet alleen jij hebt er zware, warme weken opzitten, ook de bekende inheemse boomsoorten in onze regio snakken naar wat regen en afkoeling. Soorten zoals de beuk, maar ook linde, berk en eik ondervonden veel stress door de aanhoudende droogte en hoge temperaturen.

Met de wetenschap dat dergelijke periodes van extreem weer alleen maar talrijker en langer zullen worden, wordt nu al nagedacht over hoe we sommige soorten kunnen beschermen en of passende alternatieven bestaan. Voor bijvoorbeeld de vele fijnsparren in de Ardennen lijkt alle hulp te laat te komen.

Er zijn de voorbije jaren al tienduizenden hectares van de fijnsparren afgestorven. De bomen, die goed zijn voor de helft van alle bossen in Wallonië, worden aangetast door de letterzetter. Een kleine schorskever die steeds beter gedijt in onze contreien.

De letterzetter wordt in principe afgeremd door koude en natte periodes, maar de komende jaren zullen die steeds korter worden. De fijnsparren, die 100 jaar geleden uit Midden-Europa zijn geïmporteerd, zijn door hun warmere nieuwe groeiplaats altijd al gevoeliger geweest voor het hongerige beestje.

"De Ardeense bossen met al die fijnspar hebben weinig toekomst meer in België", legt Kris Vandekerkhove van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) uit. "Als we nog een paar van deze zomers krijgen, kunnen alle fijnsparren binnen dit en tien jaar uit Wallonië verdwenen zijn."

"We hebben ook onder andere in Tsjechië en Duitsland massaal veel sterfte van fijnsparren gezien hierdoor. Dus we moeten een shift maken en gaan voor andere boomsoorten."

Het lot van onze klassiekers, de beuk, berk, eik... is niet even dramatisch, maar dat wil niet zeggen dat ze niet hebben afgezien. "Zo'n lange warme periode, zonder regenperiodes tussendoor. Op den duur is de bodem volledig uitgedroogd."

"Veel mensen denken dat de beuk daar het hardst van afziet, met de blaadjes die verkleuren en afvallen. Maar elke boom heeft een andere strategie, die soms meer opvalt dan de andere. Zo blijkt de berk weinig bestand tegen die droogte. Omdat het vaak kleinere bomen zijn, gemengd in het bos, valt dat minder op."

Volledig verdwijnen zullen die bomen niet snel doen, stelt Vandekerkhove iedereen gerust, maar op sommige plaatsen wordt het wel precair. "De beuken in de Kempen bijvoorbeeld, op de droge zandgrond. Of in een stadsomgeving. Die krijgen het extra moeilijk."

"Beuken werden vroeger ook vaak in dreven aangeplant, in open landschap, dus zonder beschutting. Daardoor zijn ze nu extra kwetsbaar. Je ziet er veel dood staan of wegkwijnen. Veel eigenaars zullen zich op termijn verplicht zien om die te kappen en te vervangen door andere soorten."

Andere boomsoorten importeren, bijvoorbeeld uit Zuid-Europa, is dat dan de oplossing? "Er gebeuren nu al allerlei experimenten waarbij boomsoorten worden uitgetest. Maar van waar neem je ze dan? Bordeaux, Spanje? De laatste jaren denkt men steeds meer aan de Balkan, waar ze ook een combinatie van strenge winters en droge zomers hebben."

"Het is complexer dan je op het eerste zicht zou denken. Het klimaat dat wij zullen krijgen in de toekomst is geen kopie van wat nu al elders voorkomt. Het wordt een nieuw klimaat met lange droge periodes in de zomer, maar ook overstromingen, natte periodes en late vorst. Je moet dus bomen hebben die aan al die omstandigheden aangepast zijn, zowel de huidige als het toekomstige klimaat."

"Het is ook opletten geblazen dat je niet per ongeluk ongewenste gasten meeneemt naar onze regio. Een boomsoort kan op zich geen probleem zijn, maar kan ook als tussengast fungeren voor een aantasting die onze inheemse soorten bedreigt."

"We kijken ook naar inheemse boomsoorten, maar uit andere regio's. Soorten met een smalle genetische basis kunnen zo die basis verbreden en hoe breder die basis, hoe meer mogelijkheden die heeft om zich aan te passen aan extreme weersomstandigheden."

Met het lot van de fijnspar in gedachten, is het dan geen argument om versneld werk te maken van die import van nieuwe soorten? "Het blijft een evenwichtsoefening: we kunnen niet de kop in het zand steken, maar moeten opletten dat de remedie niet erger is dan de kwaal. Veel hangt af van wat je verwacht van een bos."

"Als het niet veel uitmaakt, zolang het maar een gemengd bos is, dan zijn er nog voldoende soorten om bijvoorbeeld de plek van een beuk in te nemen. Wil je echt een beukenbos op zandgrond, dan zal je er dan vrede mee moeten nemen dat dat er over tien jaar helemaal anders uitziet."