Ziekenhuizen in België hebben hun werking aangepast om een herhaling van de gevolgen van de hittegolf in juni te vermijden. Dat blijkt uit een rondvraag van VRT NWS bij de universitaire ziekenhuizen van Gent en Leuven en ZAS Antwerpen. De overrompeling van spoeddiensten en oversterfte van zo'n 2.000 mensen joeg toen een schokgolf door de medische wereld. "Er zal voor altijd een voor en een na die hittegolf zijn."
Hoe ziekenhuizen zich wapenen tegen nieuwe hittegolf: "Die van juni mag je gerust collectief trauma noemen"
Xavier Vuylsteke de Laps
Gepubliceerd:
Het is officieel: de tweede landelijke hittegolf van dit jaar is een feit. Het is de eerste sinds die van juni, die van 17 tot 29 juni liep en het land in een hete houdgreep hield en dramatische gevolgen had.
Vooral tijdens het weekend van 27 en 28 juni liep het mis. Het noodnummer 112 werd overstelpt met oproepen van mensen met hitteklachten, met een wachttijd die opliep tot gemiddeld 10 minuten. De spoeddiensten konden het aantal patiënten met een hitteberoerte amper aan. Uiteindelijk zou er voor de ganse hittegolf een oversterfte zijn van zo'n 2.000 mensen.
Een herhaling van dat scenario willen de ziekenhuizen absoluut vermijden. "We zijn met z'n allen gigantisch wakker geschud. Noem het gerust een collectief trauma", vertelt spoedarts Sam Proesmans (ZAS). "Weinigen hadden gedacht dat we anno 2026 in zo'n situatie zouden terechtkomen."
Niet wachten, maar meteen koelen
Eén van de fenomenen die de ziekenhuizen verrast heeft, is het hoge aantal mensen dat binnengebracht werd met een hitteberoerte. Bij die patiënten is het lichaam niet meer in staat zichzelf af te koelen, waardoor de kerntemperatuur tot 42 of 43 graden kan klimmen. Boven de 40 graden riskeer je orgaanfalen.
"Als er vroeger een verward persoon binnenkwam met koorts, namen we altijd eerst een bloedstaal en was het wachten op het resultaat. Een hitteberoerte was een rariteit, maar tijdens dat bewuste weekend heb ik er een tiental zien binnenkomen."
"Dat we er veel bewuster voor zijn, zal heel veel levens redden. Want de behandeling is eigenlijk heel simpel. Je moet die mensen zo snel mogelijk proberen af te koelen."
Daarvoor heb je ijs nodig, véél ijs. In het UZ Gasthuisberg hebben ze ijsbaden en ijspacks voorhanden, die gevoed worden door een eigen ijsmachine. Als die productie onvoldoende blijkt te zijn, kunnen ze nu ook bij andere afdelingen gaan aankloppen.
In Leuven liggen ook scenario's klaar om het aantal bedden op te schalen. Zes à zeven in een deel van de spoeddienst dat in de zomer onbemand is, extra bedden op intensieve zorg, en in extreme gevallen zelfs een deel van het daghospitaal dat tijdens de weekends sluit.
"Dat wordt dan een koele zone, net zoals bijvoorbeeld een wachtzaal, waar koeling aanwezig is en patiënten met lichtere klachten letterlijk kunnen afkoelen", vult spoedarts Koen Bronselaer aan.
"Onze technische dienst heeft de airconditioning ook gemaximaliseerd. Die draait nu nog niet op volle kracht, maar wordt wel gemonitord zodat ze, indien nodig, maximaal kan blijven draaien gedurende een langere tijd."
Zweten in het ziekenhuis
Eigen koeling zal de komende jaren een belangrijk wapen worden van ziekenhuizen in de strijd tegen de hitte. Want ook binnen de muren van een hospitaal kan de temperatuur hoog oplopen.
Proesmans: "De ziekenhuizen van ZAS liggen in een stedelijke, verharde omgeving. Het koelt hier amper af. De alarmbel is afgegaan dat niet alleen de patiënten die hier binnenkomen, maar ook wijzelf slachtoffer zijn van de hitte."
Daarom wordt kamer per kamer nagegaan welke ruimtes het meest hittegevoelig zijn. Op basis daarvan wordt bepaald waar de kwetsbaarste patiënten gelegd worden, maar ook waar mogelijk zonnewering met een doek of een aircotoestel een oplossing kan bieden.
In Leuven maken ze dezelfde oefening. "Het aantal mobiele airco-units is uitgebreid en zal op voorhand ingezet worden op kwetsbare afdelingen. De stock aan ventilatoren wordt voortaan centraal beheerd en zal eind mei al verdeeld worden."
Bij het universitair ziekenhuis in Gent hebben ze gelukkig al veel van die maatregelen voorzien voor hun nieuwbouw, die in 2029 opgeleverd moet worden. Voor de rest herinneren ze hun patiënten en werknemers aan het gebruik van de zonnewering en het belang van voldoende water te drinken.
Met een petje de baan op
Naast de patiënten is er natuurlijk het ziekenhuispersoneel dat heel de dag in de weer is en beschermd moet worden. Voor hen voorziet UZ Gasthuisberg voortaan extra gekoelde dranken op de spoeddienst en in ambulances, andere kleding, zonnebescherming zoals zonnecrème, extra waterpunten en zelfs petjes voor mensen die lang in de zon moeten staan.
"Er zal ook een culturele omslag moeten komen", stelt Proesmans. "We zullen moeten nadenken over onze werktijden: vroege shiften vroeger laten beginnen en late shiften later. Iedereen, zelfs als zijn ze zo fit als een olympiër, heeft zijn limieten."
"Ik heb in Antwerpen arbeiders zien binnenkomen die gewoon heel de dag hebben doorgewerkt. Daar zou in Spanje geen sprake van zijn."
Er is een duidelijke voor en na de hittegolf van juni, bevestigen zowel Bronselaer als Proesmans. De lessen die daaruit geleerd zijn, zullen nog een lange tijd hun gevolgen kennen. "Dat begint zo snel mogelijk. Alles moet klaar zijn tegen eind mei, begin juni 2027, zodat we klaar zijn voor de volgende hete zomer", stelt Bronselaer.
"Ik probeer al een paar jaar om de alertheid te verhogen rond de impact van klimaat op onze volksgezondheid, en de hitte zal voor België 1 van de grootste problemen worden", vult Proesmans aan. "Tijdens de hittegolf is pijnlijk duidelijk geworden dat we in ziekenhuizen nog meer zullen moeten inzetten op aanpassing daaraan."
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd:
