De waterstand van de Rijn dreigt door de aanhoudende droogte te dalen naar een historisch laag niveau. Dat zorgt voor problemen voor de binnenvaart, die minder goederen kan vervoeren en daardoor duurder wordt. Volgens transporteconoom Thierry Vanelslander (UAntwerpen) is de situatie de voorbije jaren steeds minder uitzonderlijk geworden.
Droogte brengt Rijn naar kritiek niveau, transporteconoom: "Lage waterstanden zetten binnenvaart en havens onder druk"
Ann Willems
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De waterstand van de Rijn dreigt door aanhoudende droogte naar het laagste niveau sinds het begin van de metingen in 1990 te dalen. Schepen kunnen daardoor minder goederen vervoeren, wat het transport duurder maakt.
Transporteconoom Thierry Vanelslander (UAntwerpen) waarschuwt dat lage waterstanden steeds vaker voorkomen: "Vroeger hadden we dit heel occasioneel, maar sinds 2019, 2020 zien we dit vaker en vaker voorkomen."
De economische gevolgen zijn groot: de havens van Antwerpen en Rotterdam worden minder concurrentieel en bedrijven dreigen terug te schakelen naar vrachtwagens als alternatief voor de binnenvaart.
De waterstand van de Rijn bereikt zorgwekkend lage niveaus. Ter hoogte van de Duitse plaats Kaub, tussen Koblenz en Mainz, staat het waterpeil op het laagste niveau sinds 2018. Volgens de Duitse overheid kan de bevaarbare diepte deze week zelfs zakken tot het laagste niveau sinds het begin van de metingen in 1990.
De gevolgen zijn vooral voelbaar voor de binnenvaart. Schepen kunnen door de beperkte diepgang minder goederen meenemen, waardoor transport duurder wordt. Vooral het vervoer van grondstoffen zoals steenkool en brandstoffen naar het binnenland komt onder druk te staan.
Impact op economie
Volgens transporteconoom Thierry Vanelslander van de Universiteit Antwerpen is zo'n lage waterstand geen uitzonderlijk fenomeen meer. "Vroeger hadden we dit heel occasioneel, maar sinds 2019, 2020 zien we dit vaker en vaker voorkomen."
Ook het omgekeerde probleem komt steeds vaker voor. "We hebben periodes waarin het water te laag staat en schepen niet op volle capaciteit kunnen varen. Maar soms staat het water ook te hoog door veel neerslag of veel smeltwater. Dan kunnen schepen niet varen, omdat ze bijvoorbeeld niet meer onder bruggen door kunnen."
De economische impact kan volgens Vanelslander groot zijn. Binnenvaart speelt immers een belangrijke rol in het goederenvervoer. "Als je naar Vlaanderen kijkt, is binnenvaart de grootste transportmodus na het wegvervoer. Voor België geldt dat eigenlijk ook."
Wanneer schepen minder kunnen laden, voelen binnenschippers dat meteen in hun inkomsten. "Ze moeten dan toeslagen doorrekenen aan hun klanten, omdat het vervoer minder rendabel wordt. Die klanten zien dat natuurlijk niet graag."
Als vervoer via de Rijn moeilijker en duurder wordt, worden ook de havens van Antwerpen en Rotterdam minder concurrentieel
Thierry Vanelslander, transporteconoom (UAntwerpen)
Een bijkomend risico is dat bedrijven opnieuw kiezen voor vrachtwagens. "Dan krijg je eigenlijk een reverse modal shift (een verschuiving terug naar het wegvervoer, red.), iets wat we niet willen."
De lage waterstand van de Rijn heeft ook voor de grote havens in Vlaanderen en Nederland gevolgen. "Antwerpen en Rotterdam zijn onmiddellijk aan de Rijn geconnecteerd. Het is een belangrijke transportverbinding voor goederen naar gebieden in het binnenland, tot in Zuid-Duitsland en Zwitserland. Als vervoer via de Rijn moeilijker en duurder wordt, worden ook die havens minder concurrentieel."
Grenzen aan oplossingen
De lage waterstanden zijn volgens Vanelslander duidelijk verbonden met klimaatverandering. "We zien die pieken samen met langere periodes van droogte die we het laatste decennium steeds vaker krijgen."
Er zijn wel manieren om de gevolgen tijdelijk te beperken. Zo kunnen waterbeheerders sluizen efficiënter inzetten en proberen ze via zijrivieren en -kanalen de waterstanden op peil te houden.
Daar zijn echter grenzen aan. "Je kunt maar bevoorraden zolang er ook daar water beschikbaar is. Probleem is dat de droogte zich over een groot gebied uitstrekt. Niet alleen de Rijn zelf, maar ook de waterlopen die de rivier voeden, worden getroffen."
Bovendien moet er een evenwicht worden gezocht met andere behoeften. "We moeten ook voldoende drinkwater overhouden. Je kunt niet zomaar al het beschikbare water inzetten om de Rijn bevaarbaar te houden."
Nog niet voorbij
De problemen beperken zich niet tot de Duitse rivier. Ook andere Europese waterwegen kampen met lage waterstanden. "In België kijken we bijvoorbeeld naar de Schelde en de Maas. Internationaal zien we hetzelfde fenomeen bij grote rivieren zoals de Loire en de Rhône. We zien het ook in werelddelen als China en Amerika."
De situatie is bovendien nog niet voorbij. "We zijn vroeg op het jaar. Het is nog maar juli, dus er kan in augustus en september nog veel gebeuren. Als de droogte blijft aanhouden, kan dit verder verslechteren."
