Een enorme natuurbrand zoals die rond Bordeaux hebben we in België nog nooit gehad, en zo'n brand zal zich normaal gezien ook niet snel voordoen. Dat komt doordat de weersomstandigheden bij ons gunstiger zijn en onze natuurgebieden minder groot zijn. Ons land heeft zich de voorbije jaren ook beter voorbereid, maar zeg nooit nooit, waarschuwen bosbrandexperts.
Kunnen we in België ook grote bosbranden krijgen? "Kans is klein, maar in Parijs hadden ze het wellicht ook niet verwacht"
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Een natuurbrand zoals die rond Bordeaux is in België weinig waarschijnlijk, omdat onze weersomstandigheden gunstiger zijn en onze natuurgebieden kleiner en meer versnipperd zijn door wegen en bewoning.
De gevaarlijkste plekken in België zijn de heidelandschappen in de Kempen, zoals de Kalmthoutse Heide. Experts vrezen dat een heidebrand ooit overslaat op nabijgelegen woonwijken.
België zet stappen vooruit met de aankoop van blusmateriaal en opleidingen, maar experts benadrukken dat bewustwording cruciaal blijft: 90 procent van de branden ontstaat door menselijk falen, zoals onachtzaamheid of barbecues.
"Terechte vraag", reageert Jan Baetens wanneer we hem opbellen. Hij is professor bio-ingenieurswetenschappen aan de Universiteit Gent en onderzoekt sinds 2016 natuurbranden in België.
Toch zijn er 2 redenen waarom we in België niet snel zulke monsterbranden zullen krijgen zoals rond Bordeaux, waar al 42.000 hectare natuur in de as is gelegd en meer dan 200.000 inwoners geëvacueerd moesten worden.
De eerste: de meteorologische omstandigheden. Het weer, zeg maar. "In Frankrijk en Spanje was dat de voorbije weken toch nog van een andere orde", zegt Baetens. "De temperaturen en de droogte waren nog extremer dan in België." Frankrijk kreeg dit jaar al 3 hittegolven te verwerken, en deze week komt er naar alle verwachtingen nog eentje bij.
Onze natuurgebieden zijn ook bij lange niet zo uitgestrekt en onherbergzaam als die in het zuiden van Europa.
"In België zijn die versnipperd door wegen en bewoning. Daardoor zullen mensen al snel het noodnummer 112 bellen als ze een verdachte rookpluim zien. De brandweer raakt ook sneller ter plaatse, en kan ook sneller blussen in de natuurgebieden zelf."
"Daardoor is de kans kleiner dat een natuurbrand zich echt tot iets groots ontwikkelt."
Ardense naaldbossen minder ontvlambaar
Ter vergelijking: de grootste natuurbrand die in ons land ooit werd opgemeten, woedde in april 2011 in de Hoge Venen. Toen werd er op 2 dagen tijd 1.300 hectare natuur verwoest. Veel, dat wel, maar nog steeds 30 keer minder dan wat de branden rond Bordeaux nu al aangericht hebben.
Dat heeft te maken met het type brand, weet Baetens. "Eenmaal de vlammen in de boomkruinen zitten, wordt het zeer moeilijk om ze nog te blussen."
"Maar in België blijven de meeste natuurbranden in de kruid- en struiklaag. Ook in 2011 werd er vooral open gebied vernietigd. Hier en daar is er een boom volledig opgebrand, maar dat waren zeldzame gevallen."
De Ardense bossen bestaan net zoals die rond Bordeaux voor een groot stuk uit naaldbomen, waarvan de hars veel brandbaarder is dan die van loofbomen. Ze zijn dus in principe even ontvlambaar.
Maar toch lopen de Ardennen momenteel een veel minder groot risico. Dat komt doordat de bodem er minder uitgedroogd is dan ten zuiden van Bordeaux. "Het is nu niet zo dat het water in de Ardense bossen van de stammen stroomt, maar de bosbodem is er wel nog relatief vochtig", ziet Baetens.
Al wil hij ook niets uitsluiten. Hij verwijst naar de brand in het woud van Fontainebleau nabij Parijs, halfweg deze maand. "Dat was gemengd bos en helemaal niet zo ver van België. Ze zullen dat daar toen ook niet verwacht hebben. Een nulrisico bestaat dus niet."
Goede richting
In ons land zijn de gevaarlijkste plekken voor natuurbranden niettemin eerder de heidelandschappen in de Kempen in Antwerpen en Limburg, zoals de Kalmthoutse Heide. "Daar staan de struiken en grassen voortdurend bloot aan de zon."
De grootste angst van Belgische natuurbrandexperts is dat zo'n heidebrand ooit overslaat op huizen. Tot nu toe is dat nog nooit gebeurd, weet Steven Vermeulen van het klimaatrisicocentrum . "Maar de kans is reëel als de wind ooit eens uit de verkeerde richting waait." Ons dichtbevolkte land is immers bezaaid met woonwijken vlakbij natuurgebied.
Begin 2025 waarschuwde het CERAC nog dat België onvoldoende voorbereid is op het stijgende risico op natuurbranden door de klimaatverstoring. Maar anderhalf jaar later klinkt Vermeulen gematigd optimistisch.
"Ja, de kans op zo'n grote natuurbrand is vandaag groter dan we lang gedacht hadden. Dat komt doordat de droogteperiodes langer duren en het waterpeil lager staat. Dat is een groot probleem."
"We gaan de goede richting uit. De heeft Bambi-buckets aangekocht (4, red.) waarmee helikopters bluswater kunnen scheppen uit vijvers of zwembaden. Ook de brandweer heeft geïnvesteerd in materiaal en in opleidingen in het buitenland. En we kunnen een beroep doen op de buurlanden. Dat is echt wel wat, al kan het natuurlijk altijd nog beter."
Voor wie het zich afvraagt: met grote Canadair-blusvliegtuigen, zoals er momenteel in Spanje en Frankrijk ingezet worden, hebben we in ons land niet veel aan. Die moet je immers ergens kunnen laten landen en bijtanken, en ze hebben ook grote meren of rivieren zonder bruggen nodig om water bij te vullen. Die plaats is er in België amper.
Bossen beter onderhouden
Wat er dan wel nog beter kan?
"Bewustwording en sensibilisering", zegt Vermeulen. "De klimaatverandering zorgt ervoor dat branden zich sneller uitbreiden, maar de vonk komt in 90 procent van de gevallen door menselijk falen, zoals onachtzaamheid of barbecues. Ook schietoefeningen op militaire domeinen blijven een probleem, al houdt het leger daar nu wel meer rekening mee."
België kent ook veel eigenaars van kleine snippers bos. Die beheren hun grond niet allemaal op een even brandveilige manier, bijvoorbeeld door op tijd dood hout of struiken weg te halen of brandgangen aan te leggen. "Nochtans zijn die eigenaars daar wel verantwoordelijk voor. Pas op, de meesten doen dat niet uit slechte wil, ze kennen de gevaren gewoon niet. Maar de overheid kan onmogelijk overal controleren."
"Vandaar: ik weet dat het geen sexy oproep is, maar we zullen ons moeten aanpassen."
