De Europese Commissie heeft haar plannen voorgesteld voor de hervorming van het ETS-systeem, waarbij bedrijven betalen voor hun CO2-uitstoot. De bedoeling is om de Europese industrie meer ademruimte te geven. Zo zouden bedrijven langer toegang krijgen tot uitstootrechten en extra steun krijgen voor investeringen in groene technologie.
Europese Commissie hervormt CO2-markt om bedrijven meer ademruimte te geven
Joris Truyts
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
is het Europese emissiehandelssysteem, dat bedrijven laat betalen voor elke ton CO2 die ze uitstoten via de aankoop van . Elk jaar is maar een beperkt aantal van die rechten te koop, waardoor ze op termijn duurder worden.
Het doel is om bedrijven zo te doen 'vergroenen'. Maar de industrie trekt al een tijdje aan de alarmbel, omdat het te duur zou zijn en Europese bedrijven steeds moeilijker zouden kunnen concurreren met bedrijven in China en de VS.
In april raakten al een aantal Europese plannen bekend om te sleutelen aan het systeem, dat ook koolstoftaks of CO2-taks wordt genoemd. Maar er werd met spanning uitgekeken naar het volledige hervormingsplan. Vanuit de industrie, maar ook door milieuorganisaties, die dan weer vrezen dat een versoepeling zal leiden tot meer CO2-uitstoot.
Het voorstel is nu dus bekend. Een van de opvallendste elementen is de hervorming van de gratis uitstootrechten die veel industriële bedrijven vandaag nog krijgen.
Die rechten blijven langer bestaan dan gepland, maar ze zouden voortaan afhankelijk worden van investeringsplannen. Bedrijven zouden 80 procent krijgen nadat ze een geloofwaardig plan hebben gepubliceerd om hun uitstoot te verminderen. De overige 20 procent volgt nadat die investeringen ook daadwerkelijk zijn uitgevoerd.
"Het ETS-systeem bestaat al 20 jaar en het werkt uitstekend, maar we moeten ook lessen trekken", zei Wopke Hoekstra op de persconferentie. "Met deze hervorming wordt het systeem een echte motor van innovatie en investering."
Hij verwoordde de doelstelling als blijvende klimaatactie, met verhoogde aandacht voor competitiviteit en onafhankelijkheid.
Minder snelle afbouw
Ook het algemene traject van het ETS wordt aangepast. De beschikbare uitstootrechten zullen minder snel dalen dan voorzien was.
Volgens de Commissie moet dat bedrijven meer voorspelbaarheid bieden. zouden daardoor ook na 2040 nog beschikbaar blijven. Tegelijk wordt een evaluatiemoment voorzien in 2033 om na te gaan of bijkomende aanpassingen nodig zijn.
Permanente CO2-opslag en andere vormen van koolstofverwijdering (technologie die nu nog in de kinderschoenen staat) zouden een plaats krijgen binnen het ETS.
Een ander voorstel heeft betrekking op de zogenoemde Market Stability Reserve, de strategische reserve van uitstootrechten die moet voorkomen dat de koolstofprijs te sterk schommelt.
Vandaag worden overtollige emissierechten definitief uit de markt gehaald. De Commissie wil dat systeem afzwakken. Rechten die in de reserve terechtkomen, zouden niet langer automatisch worden vernietigd, maar kunnen later opnieuw worden ingezet.
Dat moet voorkomen dat de markt op termijn te krap wordt en de druk op bedrijven te groot wordt. De prijs van een ton CO2 schommelt momenteel rond 80 euro.
Inkomsten moeten terugvloeien naar industrie
De Commissie wil strenger toezien op wat lidstaten doen met de opbrengsten van de verkoop van emissierechten.
Volgens het voorstel zouden landen minstens 50 procent van die inkomsten opnieuw moeten investeren in sectoren die onder het ETS vallen, zoals industrie, elektriciteitsnetten, , luchtvaart en scheepvaart.
Investeringen die nieuwe afhankelijkheden van creëren, worden uitgesloten. Ook de rapportering over de besteding van de middelen moet transparanter worden.
Wat met de luchtvaart?
Een eerdere piste om het ETS uit te breiden naar alle intercontinentale vluchten vanuit Europa wordt voorlopig niet doorgezet.
Wel wil de Commissie producenten van duurzame vliegtuigbrandstoffen extra ondersteunen. Daarnaast zouden vanaf 2029 vluchten met een bestemming op maximaal 5.000 kilometer van hun vertrekpunt in Europa onder het ETS vallen.
Daarmee wil de Commissie voorkomen dat Europese luchtvaartmaatschappijen concurrentieel benadeeld worden tegenover maatschappijen die opereren vanuit hubs net buiten Europa.
Naar parlement
De klimaatdoelstellingen blijven dezelfde, benadrukt de Commissie: een uitstootdaling van 90 procent tegen 2040 en volledig zijn in 2050.
Om dat te halen, is vandaag ook een plan voorgesteld voor een versnelde elektrificatie van het energieverbruik. Tegen 2040 wil Europa dat elektriciteit goed is voor 46 procent van het energieverbruik, ongeveer dubbel zoveel als vandaag.
De ETS-hervorming is nog niet meteen van kracht: het en de lidstaten moeten het voorstel eerst goedkeuren.
Gemengde reacties
De werkgeversorganisatie voor technologiebedrijven Agoria reageert voorzichtig positief op de hervorming van het ETS-systeem. "Het emissiehandelssysteem wordt beter afgestemd op de economische realiteit van bedrijven", klinkt het.
"ETS1 moet ambitieus blijven, maar ook realistisch en werkbaar", stelt Bart Steukers, CEO van Agoria. "Bedrijven hebben nood aan competitieve prijzen voor duurzame energie, duidelijke regels en voldoende zekerheid om te investeren in klimaatneutrale technologieën.
Climate Action Network (CAN), de Europese koepelorganisatie voor klimaatorganisaties, toont zich kritisch. De organisatie spreekt van een "sterke afzwakking" en een voorstel dat "zwaar beïnvloed werd door gelobby".
CAN is onder meer kritisch over de uitbreiding van de gratis uitstootrechten. "Gratis uitstootrechten waren nooit bedoeld om een permanente subsidie te worden", luidt het. CAN roept de lidstaten en het Europees Parlement op om het Commissievoorstel te versterken en niet verder af te zwakken.
De handelsvereniging van Europese luchtvaartmaatschappijen Airlines for Europe (A4E) is niet opgezet met de plannen, die voor de luchtvaart neerkomen op een uitbreiding. "Europese passagiers zullen meer betalen zonder garantie dat hun geld geherinvesteerd wordt in decarbonisatie."
