Bosbranden van Maasmechelen tot Sicilië: "Dit voorspellen we al 30 jaar"

Van het zuiden van Spanje en het bos van Fontainebleau bij Parijs tot de Mechelse Heide in Maasmechelen. Verschillende plaatsen in Europa zijn aan het begin van deze hete zomer al geteisterd door natuurbranden, soms met dodelijke afloop.

Een duidelijk gevolg van de klimaatverandering, zegt ook Hans Bruyninckx, hoogleraar bestuurskunde en duurzaamheid aan de Universiteit Antwerpen en voormalig directeur van het Europese Milieuagentschap.  De klimaatverstoring is volgens hem niet langer een fenomeen van de toekomst: hij is hier. 

"Dit is precies wat wij al 30 jaar lang vanuit de klimaatwetenschap voorspellen", zegt hij. "We kunnen dus niet zeggen dat we niet al lang weten waar we voor staan. Wie nog altijd verbaasd is en denkt dat we ons hier moeilijk op konden voorbereiden, zit ernaast."

"In het mediterrane bekken kennen we dat al langer, maar nu zien we ook bosbranden rond Parijs. Enkele jaren geleden waren er zelfs bosbranden in Scandinavië, na superdroge en voor die regio uitzonderlijk warme zomers", stelt hij.

"Dit fenomeen verspreidt zich, en net zoals bij andere klimaatfenomenen kunnen we verwachten dat zowel de frequentie als de intensiteit nog zullen toenemen."

Bruyninckx geeft ook duiding bij de impact die de klimaatverandering, en de bijhorende hitte en bosbranden, op ons leven zullen hebben.

"Zo heb je economische gevolgen. Dit heeft een impact op verzekeringsmaatschappijen, maar ook op burgers. Heel veel van deze schade is niet verzekerd, en verzekeraars zullen dat in de toekomst ook niet toelaten nu de klimaatverandering toeneemt."

En ook de impact op de algemene gezondheid is groot. "Tijdens de vorige hittegolf waren er bijna 1.800 extra overlijdens in ons land. De hittegolf die we nu zien, zal ook tot extra doden leiden", vertelt hij. "Naar schatting zijn er momenteel in Europa ongeveer 60.000 hittedoden per jaar, en dat zal nog toenemen."

"Daarnaast veroorzaken bosbranden luchtverontreiniging, een probleem voor mensen met zwakke longen of hartproblemen. En we merken dat de gevolgen van klimaatbeleid ook mentale gezondheidsproblemen teweegbrengen, want mensen worden bang. Kan ik hier nog blijven wonen? Wat is de toekomst voor mijn kinderen? Wil ik nog wel kinderen? Die vragen beginnen meer en meer te spelen."

Vooral omwille van die impact op de volksgezondheid verwacht Bruyninckx dat de druk om actie te ondernemen van onderuit zal toenemen. "Dat is wellicht een van de meest onderschatte effecten van die klimaatverandering", zegt hij.

"Maar mensen zijn bezorgd om hun gezondheid en zeker om de gezondheid van hun kinderen of kwetsbare grootouders, dus ik denk dat daar wel wat druk zit."

"Nu merk je ook dat er veel over gepraat wordt: zowel op politiek en bestuurlijk niveau, als onder mensen. Hoe gaan we dat doen in de toekomst? Kan ik nog wel op reis naar de plekken waar ik altijd op reis ben geweest? Mijn vrees is dat dat, eens de zomer voorbij is, weer wat zal wegebben."

Toch ziet Bruyninckx duidelijke punten waarop we actie kunnen ondernemen tegen de gevolgen van de klimaatverandering. "De complexiteit van de uitdaging is groter en sommige gevolgen zijn er sneller dan we verwachtten, maar gelukkig zijn ook een aantal oplossingen beter bekend en haalbaar."

Alleen wordt er volgens hem onvoldoende werk gemaakt van die oplossingen. "Er is een Belgische klimaatadaptatiestrategie, maar die wordt te weinig uitgevoerd en daar staat te weinig budget tegenover", stelt hij. "De zaken gaan dus traag. Men bekijkt dit veel te weinig als een structureel en systemisch probleem voor onze samenleving."

Volgens Bruyninckx is er dan ook "te weinig sérieux bij degenen die dit plan zouden moeten uitvoeren". "Politici gaan er sterk van uit dat we er wel zullen komen met 'adaptatie light'.

"Op een aantal vlakken bereiden we ons voor, vooral op overstromingen en voor een stukje op droogte, maar klimaatverandering heeft veel meer gevolgen. Daar denkt men nog altijd: met een beetje aanpassing zal het wel meevallen."

"En we krijgen vaak de boodschap dat we het als burger zelf moeten doen. 'Gebruik uw gezond verstand, spreek met uw buren, drink voldoende water, probeer uw gordijnen dicht te houden.' Dat is allemaal correct. Maar het gaat natuurlijk ook over de samenleving."

"Degenen die de verantwoordelijkheid dragen, zouden met antwoorden moeten komen. Vergroening, verblauwing van steden, ontharding... Daar spreken we al heel lang over. Maar ondertussen verharden we nog iedere dag in Vlaanderen."

"Niet alleen in grote steden, maar ook in kleinere gemeenten moet er een risicoanalyse gebeuren. Hoe zit het hier met onze hittekaart? Waar wonen onze kwetsbare mensen? Hoe zit het met onze grote appartementsblokken, sociale woningen en woonzorgcentra? Zo werden geriatrische patiënten in bepaalde ziekenhuizen opgenomen in kamers waar het meer dan 30 graden was."

"De kennis is er, dankzij organisaties als het Belgisch klimaatrisicocentrum CERAC, en het plan ligt op tafel, maar het moet uitgevoerd worden natuurlijk."

Dat Bruyninckx zijn waarschuwingen al 30 jaar lang uit, noemt hij "behoorlijk frustrerend". "Ook mijn collega's vragen zich af hoe hard of duidelijk je moet zijn voordat dit ernstiger en met meer doortastendheid wordt aangepakt."

"Maar deze boodschappen worden natuurlijk een beetje afgewezen. Wij worden al lang weggezet als klimaatalarmisten met een negatief toekomstbeeld, maar helaas: de wetten van de fysica zijn wat ze zijn."

"Zijn dat prettige boodschappen? Nee, maar klimaatwetenschappers komen ook al 30 jaar met mogelijke antwoorden en beleidsopties. Helaas wordt het pad naar een klimaatrobuste samenleving steeds smaller en steiler."

"Steiler, omdat het nu dringender is om iets te doen. Smaller, omdat een aantal oplossingen die we 30 jaar geleden nog hadden aan het verdwijnen zijn. We zijn ingehaald door de realiteit."