Al 144 dagen hittegolf in Belgische Noordzee, ook oceanen bereiken recordtemperatuur

Op 21 juni werd een waarde van 20,86 graden Celsius bereikt. Daarmee werd de vorige recordwaarde sinds het begin van de metingen - 20,83 graden Celsius - uitgewist. Het gaat maar om tienden of zelfs honderdsten van een graad, maar voor een gigantische watermassa zijn de verschillen sowieso klein. Daar tegenover staat dat elke fractie van een graad telt. 

"Het gaat hier over wereldwijde gemiddelden. Als je specifiek kijkt naar de Middellandse Zee, spreken we lokaal al over temperatuurverschillen van 6 tot 8 graden", verduidelijkt Jan Seys van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ). "Ook in de Noordzee gaat het over verschillen van 3 graden tegenover 30 jaar geleden."

De metingen hebben betrekking op de oceanen buiten de poolgebieden. Het algemene gemiddelde wordt berekend op basis van waarnemingen ter plaatse en satellietgegevens.

De nieuwe recordwaarde is beïnvloed door het tijdelijke weerfenomeen El Niño, dat altijd een duwtje naar boven geeft. Maar er zijn in het verleden al veel El Niño's geweest, en toch zitten we met een recordwaarde. Dat komt omdat de oceanen algemeen gezien gewoon steeds warmer worden door de algemene klimaatopwarming. Het is precies dat wat wetenschappers zorgen baart. 

Een warmere oceaan heeft immers grote gevolgen. Er is extra energie voor stormen, en door een hogere verdamping neemt de kans op extreme neerslag toe. Bovendien blijft de atmosfeer ook gewoon langer warm, wat het op het land warmer maakt.

De gevolgen onder water zien we niet met het blote oog, maar ecosystemen raken helemaal ontwricht. Bepaalde soorten kunnen de warmte niet aan en sterven, anderen proberen te migreren. Het kan de hele voedselketen ontwrichten, en dus ook grote gevolgen hebben voor de visserij. 

"Zo zien we nu al dat plankton in de zomer bijna massaal sterft. Terwijl zij een cruciale schakel vormen in het ecosysteem", gaat Seys verder in De Ochtend op Radio 1. "Al het andere leven in zee heeft dat plankton nodig. Daardoor zien we nu al verschuivingen in de visbestanden: de kabeljauw verdwijnt uit onze wateren, terwijl we meer inktvissen zien."

Bovendien is er ook zoiets als de oceaanverzuring. "Doordat er meer koolstofdioxide (CO₂) in de atmosfeer aanwezig is, neemt de oceaan daar ook meer van op. Dat verzuurt het systeem, letterlijk. De helft van het leven onder water – alles wat kalk nodig heeft om een skelet of schelp op te bouwen – komt daardoor in de problemen."

Terwijl het rapport wereldwijd over de gemiddelde zeetemperatuur gaat, waren er de voorbije tijd al heel wat mariene hittegolven. Spreken van zo'n maritieme hittegolf doen we wanneer de temperaturen van het zeewater voor minimaal 5 dagen afwijken van de gemiddeldes.

Momenteel is er een die door specialisten als "extreem" wordt bestempeld in het westen van de Middellandse Zee. Volgens de Spaanse onderzoeksdienst CEAM gaat het om temperaturen die niet minder dan 8 graden boven het gemiddelde voor deze tijd van het jaar liggen. 

De regio van Valencia kreeg in 2024 af te rekenen met zware overstromingen die meer dan 200 doden maakten en veel schade aanrichtten. Een natuurlijk fenomeen werd toen in de hand gewerkt door het warme zeewater.  

Ook het water aan onze eigen Noordzeekust is uitzonderlijk warm, vertelt Jan Seys. "Aan onze kust spreken we al van één aanhoudende mariene hittegolf sinds februari. 144 dagen om precies te zijn."

"Tussen 25 en 27 juni hadden we absolute recordwaarden. De temperatuur lag er maar liefst 3,1 graden hoger dan normaal (vergeleken met de periode 1982-2011). Dat maakt het de warmste 3 dagen in 26 jaar."

Het rapport dat is voorgesteld gaat over een gemiddelde waarde voor de wereldzeeën. Maar er zijn regionale verschillen. "Het zuiden van de Noordzee, de Baltische Zee en de Middellandse Zee warmen opvallend meer op", zegt Seys. "En dat is geen goed nieuws." 

Die opwarming heeft niet alleen gevolgen voor het onderwaterleven, maar ook voor de mens op het land. "Als de zee warmer is, kan ze het land in de zomer minder afkoelen. Het natuurlijke 'airco-effect' van de zee valt weg, waardoor het ook op het land warmer wordt. Zo belanden we in een vicieuze cirkel."

Wetenschappers tasten hierbij soms in het duister, merkt Seys op. "Voor het eerst zien we dat wetenschappers echt versteld staan van fenomenen die zelfs hun meest geavanceerde computermodellen niet hadden kunnen voorspellen. Dat maakt ons allemaal bezorgd."