"Het onmogelijke wordt mogelijk." Dat zegt een internationaal team van klimaatwetenschappers over de huidige hittegolf in grote delen van Europa. Wat zich momenteel voordoet, was 50 jaar geleden zo goed als onmogelijk geweest. Want ook qua hittestress en warmte 's nachts breekt deze hittegolf alle records. "We moeten deze escalerende situatie stoppen", zegt professor Wim Thiery.
Van hittestress tot snikhete nachten: waarom deze hittegolf zo anders is dan die van 1976
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
"Het onmogelijke is nu mogelijk geworden": dat concluderen klimaatwetenschappers over de huidige hittegolf, die 50 jaar geleden volgens hen niet had kunnen plaatsvinden.
De huidige hittegolf is geografisch veel meer verspreid, de nachten zijn warmer en de hittestress is veel groter dan de hittegolf van 1976.
Hetzelfde weertype zou 50 jaar geleden geleid hebben tot een hitteperiode die 3,5 graden koeler verliep.
1976 was toen ook een heel uitzonderlijke zomer, terwijl er nu veel meer hittegolven plaatsvinden.
De stempel van de klimaatverandering door menselijk toedoen (door het gebruik van steenkool, olie en gas) is overduidelijk, is de conclusie.
Het komt erop aan de uitstoot snel af te bouwen om ervoor te zorgen dat niet verder uit de hand loopt.
Een groot deel van Europa, waaronder België, zit gevangen onder een hittekoepel. Een hogedrukgebied blokkeert het weer en zuigt warme lucht aan vanuit het zuiden. De hittekoepel werkt als een glazen stolp: de warmte zit geblokkeerd en raakt niet meer weg. Door de sterke zon warmt het onder de koepel steeds verder op.
Maar door de algemene klimaatopwarming is deze hittegolf ongezien in deze tijd van het jaar.
"Het onmogelijke is nu mogelijk", zeggen klimaatspecialisten van World Weather Attribution (WWA) hierover. WWA is een internationale groep experts die onderzoekt hoe de uitstoot van broeikasgassen door de mens de dingen heeft veranderd ten opzichte van vroeger.
Wie onderzoekt dit?
Een team van World Weather Attribution (WWA) onderzoekt bij weerextremen zoals stormen, extreme regenval, droogte en hittegolven wat de precieze rol is van de klimaatverandering. Met andere woorden: hoe groot is de rol van de mens en de uitstoot van broeikasgassen in het hele verhaal?
Het gaat om een internationale samenwerking met onderzoekers van onder meer het Imperial College in Londen en het Nederlandse KNMI en andere internationale partners.
"Zowel de maximumtemperaturen overdag als de minima 's nachts die we zien tijdens deze hittegolf, zouden zo goed als onmogelijk zijn geweest voor deze tijd van het jaar 50 jaar geleden. Een vergelijkbare hittegolf in die periode zou 3,5 graden minder warm geweest zijn", stellen specialisten van WWA in een nieuw rapport.
WWA verwijst daarmee onder meer naar de schaal van de hittegolf en de vele records die sneuvelen na vele decennia van waarnemingen. Zo is er de kaart met steden waar de zogenoemde 'wet bulb globe temperature' (WBGT) of 'natteboltemperatuur' gebroken is.
Die term verwijst naar een waarde die naast de temperatuur ook de luchtvochtigheid, de windsterkte en de straling van de zon mee in rekening brengt. Met andere woorden: het is een indicator voor op ons lichaam, vergelijkbaar met de hittekrachtindex die het Nederlandse KNMI sinds kort aanbiedt op zijn weerapp.
WWA bekeek de waarden van 854 steden in 30 Europese landen. Ze kwamen tot de conclusie dat in maar liefst 45 procent van de steden een recordwaarde voor hittestressscore werd opgetekend voor deze tijd van het jaar. Als het vochtig is, kan ons lichaam minder efficiënt afkoelen door te zweten, wat het gevaarlijker maakt.
WWA berekende voorts nog dat de hoge nachttemperaturen die we momenteel meemaken, momenteel 100 keer meer waarschijnlijk zijn dan 23 jaar geleden, toen West-Europa ook een fameus warme zomer beleefde. Op de hoge pieken die we overdag beleven, is nu ongeveer 10 procent meer kans dan toen.
Wat kunnen we leren van dit rapport?
Wat we moeten onthouden van deze data, is dat de impact van de uitstoot door het gebruik van fossiele brandstoffen groot is, onderstrepen onderzoekers. Dat is ook nuttig om te weten voor wat er in de komende decennia nog gaat gebeuren: door nu sneller de uitstoot af te bouwen, kunnen we toekomstige generaties heel wat (verdere) extremen besparen.
Ik begin te klinken als een grijsgedraaide plaat. Ja, we hebben oplossingen. Maar we gebruiken ze niet snel genoeg
Professor Friederike Otto van het Imperial College London zegt het zo: "Wetenschappers zoals ik beginnen te klinken als een grijsgedraaide plaat. Jaar na jaar zeggen we hetzelfde soort dingen als reactie op hitte-extremen die steeds erger worden. Ja, dit is klimaatverandering. Ja, dit komt door de mens. En nee, het is niet El Niño. Ja, we hebben oplossingen (groene energie, red.), en nee, we gebruiken ze niet snel genoeg."
"De kwestie is nu wat voor toekomst we willen voor onszelf, en of we bereid zijn om te doen wat daarvoor nodig is."
Ook klimaatwetenschapper en VUB-professor Wim Thiery benadrukt de rol van de klimaatverandering: "Er loopt een Eurostar tussen klimaatverandering en de intensiteit van deze hitte. De stempel van klimaatverandering op deze hittegolf staat buiten kijf."
"Wat we nu zien, was onmogelijk geweest 50 jaar geleden", benadrukt Thiery, en hij somt meteen enkele verschillen op tussen de hittegolf nu en die van 1976, die toevallig 50 jaar geleden plaatsvond:
De hitte doet zich over een veel groter gebied voor. "Het gaat nu over het grootste deel van Europa, terwijl het in 1976 geconcentreerd was boven Engeland en België", zegt Thiery
De hitte komt heel vroeg op het seizoen (met al een eerste piek eind mei, red.)
De nachten zijn nu ook veel warmer. In veel gebieden gaan er records worden gebroken sinds het begin van de waarnemingen
Er is veel meer vochtigheid in de lucht nu, wat dus tot die hittestressrecords leidt. "In termen van hittestress zien we het ergste event sinds het begin van de metingen, voor deze periode van het jaar."
De zomer 1976 was toen echt een absolute uitschieter, terwijl we momenteel met veel frequentere hitteperiodes zitten
De escalerende fase waarin we nu zitten, moeten we naar een stabiel niveau proberen te brengen
Wim Thiery, klimaatprofessor VUB
De realiteit is daar, zegt Thiery. "Het heeft een reële impact op onze levens. Op studenten die examens afleggen, op kinderen die naar school gaan, op zieken in ziekenhuizen, op kwetsbare mensen in woonzorgcentra... Iedereen in de samenleving wordt hierdoor geraakt, iedereen loopt een zeker risico. Het is belangrijk om te beseffen dat dit het directe gevolg is van de verbranding van olie, kolen en gas voor onze energieproductie."
Zo lang de uitstoot niet drastisch daalt, zal het alleen maar erger worden. 'Deze hete zomer zal de koelste zijn voor de rest van je leven', luidt de boutade.
De boodschap blijft daarom dezelfde. De uitstoot moet zo snel mogelijk dalen. "Als we afraken van onze verslaving aan fossiele brandstoffen en onze energie klimaatvriendelijk produceren, dan kunnen we de escalerende fase waarin we nu zitten, stabiliseren. Zo'n stabieler niveau zal een hoger niveau zijn dan vandaag, maar we moeten het zo snel mogelijk proberen te bereiken."
