Hittegolf legt politieke verdeeldheid over klimaat weer bloot: "Dit moet een wake-upcall zijn"

De hitterecords volgen elkaar deze week in sneltempo op. De kans dat ook die alweer snel van de tabellen geveegd worden, is groot.

"De kans op extreem dodelijke hitte zal in 10 jaar tijd verdubbelen ten opzichte van vandaag", vertelde klimaatwetenschapper Wim Thiery in Terzake. "Alleen als we naar een nuluitstoot gaan, zal de opwarming van de aarde niet verder toenemen en zal het aantal hittedagen stabiliseren."

Vlaams minister van Klimaat Hans Bonte grijpt de hittegolf aan om op te roepen het klimaatbeleid te versnellen. "Dit moet een wake-upcall zijn voor alle beleidsniveaus en alle collega's uit de Vlaamse regering. We moeten inzien dat we nog meer moeten inzetten op de aanpak van de klimaatuitdaging", zei hij in De Ochtend.

Binnen de Vlaamse regering pleit vooral Vooruit voor een doortastende aanpak, voor N-VA en CD&V is het klimaat minder prioritair. 

Vorige zomer stelde de Vlaamse regering, meer dan een jaar te laat, een klimaatplan voor. Om de uitstoot tegen 2030 te verlagen met 40 procent kwam er een taxshift van elektriciteit naar gas en hogere premies op warmtepompen. 

"Deze miserie, deze confrontatie met de klimaatverandering, moet ons motiveren om nog harder te werken", aldus Bonte. Met nieuwe concrete voorstellen komt de minister voorlopig niet. Hij geeft zelf aan nog meer te willen inzetten op de isolatie van woningen en alternatieve energie.

Ook de federale klimaatminister Jean-Luc Crucke (Les Engagés) wil een tandje bijsteken. Gisteren schreef hij een brief naar 21 ministers die op de een of andere manier bevoegd zijn voor het klimaat. Het gaat zowel om federale als regionale ministers. "De risico's van gisteren zijn de realiteit van vandaag geworden", schrijft hij.

Crucke schuift 12 prioriteiten naar voren. Die gaan niet over het klimaatbeleid op lange termijn, maar wel over klimaatadaptatie op korte termijn. Hij focust op hoe ons land beter voorbereid kan zijn op extreme weersomstandigheden. 

Hij stelt onder meer voor om een nationaal netwerk van koele plekken op te richten, publieke gebouwen die toegankelijk zijn tijdens hittegolven. Er moet ook betere bescherming komen van werknemers blootgesteld aan hitte en Crucke wil werk maken van een nationale informatie- en sensibiliseringscampagne.

Hij wil de voorstellen bespreken met al die bevoegde ministers, op een vergadering volgende week. 

De Vlaamse regering is niet enthousiast. Ze zien de brief van Crucke als een communicatiestunt.

"Midden in een hittecrisis brieven schrijven levert geen enkele bijdrage aan de strijd tegen de klimaatverandering. Ik aanvaard geen verwijten van het federale niveau", was Bonte scherp. De Vlaamse klimaatminister kreeg de brief zelf niet en is dus ook niet uitgenodigd. Dat zou het gevolg zijn van een gebrek aan enthousiasme bij een gelijkaardig initiatief van Crucke vorig jaar. 

"Wij werken al zeer goed samen met de verschillende gewesten. Met Brussel en Wallonië hebben wij een rechtstreekse lijn. De meeste bevoegdheden vallen onder deelstaten", zei ook Vlaams minister-president Matthias Diependaele gisteren in Villa Politica. Hij gaat niet in op de uitnodiging. Op 30 juni staat er al een Interministerieel Comité (IMC) gepland waar de bevoegde ministers kunnen bespreken welke verdere stappen nodig zijn.

De klimaataanpak dreigt zo opnieuw te verzanden in een communautaire kwestie. De federale minister van Klimaat heeft in de praktijk weinig te zeggen over het klimaatbeleid, die bevoegdheden liggen vooral bij de regio's.

Maar internationaal moet België wel als één land zijn klimaatbeleid presenteren, bijvoorbeeld op de klimaatconferenties en op het Europese niveau. Voortdurende onderlinge onenigheid tussen de verschillende beleidsniveaus verhindert ons land om met één stem te spreken en mee zijn stempel te drukken. 

En het heeft ook financiële gevolgen. De Vlaamse, Waalse, Brusselse en federale regering kunnen het al 3 jaar niet eens raken over de verdeling van bijna 2 miljard euro waar ons land recht op heeft. Dat geld komt van Europese klimaatbelastingen en moet dienen om in België klimaatbeleid uit te voeren. 

Crucke wil de bevoegdheidskwestie overstijgen. "We kunnen blijven stellen dat deze kwesties uitsluitend tot de bevoegdheid van de ene of de andere behoren. Of we kunnen erkennen dat de bescherming van onze burgers vandaag meer samenwerking vereist", schrijft. Dat plan lijkt al bij voorbaat mislukt.

Neemt de Vlaamse regering dan zelf extra maatregelen als het gaat over klimaatadaptatie? Voorlopig leidt de hittegolf niet tot een versnelling.

Minister van Omgeving Jo Brouns, bevoegd voor klimaatadaptatie, verdedigde gisteren in Terzake zijn aanpak. "We hebben een heel beleid uitgerold om de verdere verharding van Vlaanderen een halt toe te roepen", legde hij uit. Om droogte en overstromingen aan te pakken, zet Vlaanderen in op het Blue Deal-plan. 

Volgens Groen duwt Brouns net de pauzeknop in. "Een beetje tegelwippen en de vergunningen versoepelen. Dat is eigenlijk het omgekeerde van wat we zouden moeten doen. Als we ons willen voorbereiden op die klimaatverandering, hebben we bomen nodig, hebben we open ruimte nodig, hebben we water in onze steden nodig", zei fractieleider Mieke Schauvliege gisteren in het parlement. 

De oppositie eist extra maatregelen. PVDA wil een 'schaduwplan' voor de openbare ruimte en gratis toegang tot zwembaden en koele plekken tijdens een hittegolf.

Diependaele zegt dat de regering blijft werken aan klimaat(adaptatie)plannen en daarnaast de huidige hittegolf nauwgezet opvolgt. Het Vlaams warmteactieplan moet kwetsbare groepen beschermen tegen de gezondheidsrisico's. Dat gaat vooral om richtlijnen voor organisaties en praktische tips voor burgers. 

In tegenstelling tot Bonte, denkt Diependaele er voorlopig niet aan het klimaatbeleid te versnellen. Hij waarschuwde gisteren in het parlement vooral om niet mee te gaan in "het alarmisme" rond de hittegolf.

"We moeten zorgen dat we de juiste ondersteuning bieden zonder paniek te zaaien. Dat kan niet de bedoeling zijn."