Italianen kleuren al 80 jaar Limburgse straatbeeld, 97-jarige Carolina kookt nog altijd "zoals haar moeder in Italië"

Nadat destijds duidelijk werd dat de Italianen toch langer dan 5 jaar in Limburg zouden blijven, maakten hun vrouwen en kinderen de overtocht om zich bij hun mannen en vaders te vervoegen. Daardoor breidde de Italiaanse gemeenschap in de jaren 60 sterk uit.

In de huiskamers – en met name in de keuken – van de Italiaanse vrouwen, is de thuiscultuur het meest aanwezig. De gerechten die de 97-jarige Carolina Prandini maakte, zijn vandaag niet meer weg te denken uit het Limburgse leven. 

De 97-jarige Carolina Prandini spreekt na al die decennia slechts enkele woorden Nederlands, maar met handen en voeten vertelt ze moeiteloos over de pasta die ze maakt. Ze is een rasechte vertegenwoordigster van die eerste generatie Italianen. 

Ze volgde in het begin van de jaren 1950, net als vele vrouwen, haar man naar Limburg. Ze kwam terecht in een "grijs en grauw" België en dat was ze duidelijk niet gewend. "Dit klimaat had ik nog nooit ervaren", vertelt Carolina. 

"Het was ijskoud in die eerste maanden in België. Daarom probeerden we met het weinige dat we hadden, een beetje Italië in huis te creëren", zegt Carolina. Dat weinige speelde zich vooral af in en rond de keukentafel: met niet meer ingrediënten dan eieren, bloem en olijfolie konden de Italianen aan de slag.

"De pasta die ik vandaag maak, is simpel. Ik doe het nog steeds zoals mijn moeder me dat leerde in Italië", gaat Carolina verder. "Wij noemen dat 'de keuken van de armen', omdat je met weinig ingrediënten een mooi gerecht op tafel probeert te toveren." 

Carolina kookt het liefst in goed gezelschap. Zo zegt ze dat "de Italiaanse cultuur nu eenmaal draait om samenzijn." Daarom is ze geregeld terug te vinden bij de Missione Cattolica in Genk. Dat is de naam voor de Italiaanse kerk die de Italianen zelf oprichtten in de jaren 1960 om de migrantengemeenschap in hun eigen taal en cultuur te voorzien van religieuze vieringen.

Ondanks het feit dat de Italiaanse zondagsmissen in Meulenberg, Genk en Beringen nog altijd honderden mensen trekken, is de Missione Cattolica tegenwoordig uitgegroeid tot een ontmoetingsplek. "Mensen blijven hangen, ze brengen van alles mee en praten tot diep in de namiddag", vertelt Rosaria Ciarlo. Ze is één van de drijvende krachten achter de Missione Cattolica in Genk.

Rosaria is een dochter van Italiaanse migranten. Ze is opgegroeid in een tweespalt tussen een Italiaanse thuiscultuur en de Belgische. Volgens haar was opgroeien in die tijd voor de migrantenkinderen "een echte nachtmerrie". "Ik was het enige Italiaanse meisje op de hele school", vertelt ze. 

"Ik had van mijn moeder een plat-Vlaams dialect geleerd", beweert Rosaria. "Mijn moeder had dat overgenomen van de boerin van wie ze een huis huurden. Ze wist dus niet beter." 

Die 2e generatie kreeg onderwijs in het Nederlands, beheerste de taal en wende aan Belgische of Vlaamse gebruiken. Ze burgerden steeds verder in en bewogen zich met meer vanzelfsprekendheid door de samenleving dan hun ouders ooit hadden gekund. Denk bij deze bruggeneratie aan figuren als chef Peppe Giacomazza, bekend van restaurant La Botte in Genk, of de familie Marchetta achter het gelijknamige bouwbedrijf. 

Hun ondernemingszin zorgde ervoor dat de Italiaanse elementen niet meer uit het Limburgse – en bij uitbreiding Belgische – straatbeeld zijn weg te denken. In bijna elk dorp vind je wel een pizzeria of Italiaanse speciaalzaak. Gerechten als melanzane alla parmigiana (aubergine met parmezaanse kaas) of pasta pesto zijn tegenwoordig culinaire hoogstandjes waar de Vlaming al snel 20 euro voor wil neertellen. 

Zo opende Luigi Paglia in 1977 een buurtwinkel in de Genkse Vennestraat met producten als olijfolie, kazen, pasta en andere vertrouwde producten van thuis. De vraag naar Italiaanse producten steeg in die tijd enorm.

De buurtwinkel groeide uit tot restaurant waar pizzabakker Gianluca di Fonso vandaag nog pizza's bakt volgens een authentiek, Barees recept. Gianluca komt namelijk uit Puglia, de "hak" van Italië.

Het feit dat de Italiaanse keuken niet langer een 'armoedige' keuken is, maar wijd geapprecieerd wordt, komt niet helemaal uit de lucht vallen. Eind 2025 maakte UNESCO nog bekend dat de traditionele keuken van de Italianen erkend is als immaterieel werelderfgoed.

Ook in Zolder in de voormalige mijnwerkerswijk van Zolder, de Lindeman, komen Italianen graag samen in La baracca om er pizza en pasta te eten. De naam verwijst naar de oude barakken waarin de eerste Italianen nog hadden geleefd. La baracca groeide in de jaren 1980 uit tot een ontmoetingsplek voor de Italiaanse gemeenschap.

Wie er af en toe eens vertoeft, is de 24-jarige Lidia Galucci. Zij is een 3e generatie Italiaanse arbeidsmigrant en stapte onlangs in de zaak van haar ouders. Die begonnen een eigen, Italiaanse koffie, genaamd Caffè PIU, op de markt. Lidia groeide op in het Nederlands, maar draagt haar Italiaanse roots nog steeds met zich mee. Voor haar zit Italië in de vele familieverhalen en de tradities die nog wijdverspreid blijven. 

Ze blikt met fierheid terug op de "opofferingen" die haar grootouders hebben gemaakt en beseft dat haar leven in België geen vanzelfsprekendheid is. "Je kan alleen maar applaudisseren als iemand de keuze maakt om zijn realiteit te verlaten in de hoop op een betere toekomst voor zijn familie", zegt Lidia. 

"Ik denk dat die courage en dat lef van onze grootouders iets is waar we altijd trots op moeten blijven", gaat ze verder. "Daarom vind ik het belangrijk om die kernwaarden ook te blijven uitdragen: dat gaat over de taal, de zorgzame en open band met mijn familie." En daarin is Lidia duidelijk niet alleen. 

80 jaar Italiaanse migratie wordt dit jaar binnen en buiten de gemeenschap uitgebreid gevierd . Francesco Varriale, consul-generaal van Italië in België kwam al op bezoek in Eisden. "Je kunt hier de geschiedenis van België en onze Italiaanse gemeenschap echt voelen." Zo omschrijft de consul-generaal het historisch museum in Eisden dat vol hangt met Italiaanse elementen.

Verder brengen Loredana de Amicis, bekend van 2 Fabiola, en Marco Cirone een concert met Italiaanse klassiekers en trekken 11 jongeren zelfs op tournee met een musical over de Italiaanse migratie. Zo blijkt de Italiaanse cultuur nog steeds erg aanwezig te zijn in Limburg.