De Verenigde Staten hebben de details van het principeakkoord tussen de VS en Iran vrijgegeven. Die details werden eerder al gelekt, maar worden nu ook bevestigd. Vrijdag zouden de VS en Iran het akkoord ondertekenen. Het akkoord bevat 14 punten die niet alleen een onmiddellijk einde aan de vijandelijkheden maken, maar ook afspraken omvatten over sancties, scheepvaart, economische samenwerking en nucleaire controle.
VS geeft details van voorlopig akkoord met Iran vrij: dit zijn de 14 punten van het plan
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
1. Permanent einde van de oorlog
Dit vormt de basis van het hele akkoord: een en (op termijn) een officieel einde van de vijandelijkheden op alle fronten. Opvallend: er wordt gesproken over Libanon, maar niet over Israël, dat Libanon al maandenlang bestookt met zware bombardementen.
"Er worden van Israël wel bepaalde toezeggingen verwacht", duidt Midden-Oostenexpert Jens Franssen. "Als Israël zich daar niet aan houdt, dan zal dat nefast zijn voor de andere elementen in het akkoord, en de relatie met de VS. Trump houdt ook rekening met de naderende verkiezingen () in de VS. Een gefaalde deal kan hem mogelijk veel stemmen kosten."
Zo staat het in het ontwerp
De Islamitische Republiek Iran en de Verenigde Staten verklaren, samen met hun bondgenoten die betrokken zijn bij de huidige oorlog, dat met de ondertekening van dit een onmiddellijk en permanent einde komt aan de oorlog op alle fronten, inclusief Libanon.
Zij verbinden zich ertoe voortaan geen vijandige acties meer tegen elkaar te ondernemen en zich te onthouden van dreiging met of gebruik van geweld tegen elkaar. De definitieve overeenkomst zal de bepalingen van dit artikel en van de overige artikelen bevestigen.
2. Territoriale integriteit
Beide landen beloven zich niet te mengen in elkaars binnenlandse politiek. Iran beschuldigt de VS al decennia van inmenging, terwijl de VS Iran verwijten maken over steun aan gewapende groepen in de regio. Dit punt probeert die spanningen te verminderen.
Zo staat het in het ontwerp
De Islamitische Republiek Iran en de Verenigde Staten verbinden zich ertoe elkaars en te respecteren en zich niet te mengen in elkaars binnenlandse aangelegenheden.
3. Verder overleg
Het memorandum is een voorlopige overeenkomst. Binnen twee maanden (60 dagen) moet een uitgebreider en juridisch bindend verdrag worden onderhandeld.
"Ik verwacht enkele kleine schendingen, maar niet van die orde dat het staakt-het-vuren snel volledig geschonden zal worden", zegt Franssen. "Toch stel ik me heel wat vragen bij de termijn van 60 dagen. Dat is veel te kort, zeker voor een nucleair akkoord. Daar werd vroeger jaren over onderhandeld, niet maanden."
Zo staat het in het ontwerp
De Islamitische Republiek Iran en de Verenigde Staten verbinden zich ertoe binnen een maximale termijn van 60 dagen, verlengbaar met wederzijdse instemming, te onderhandelen over en overeenstemming te bereiken over een definitieve overeenkomst.
4. Straat van Hormuz opnieuw open
De VS zouden beperkingen op Iraanse scheepvaart opheffen en hun militaire aanwezigheid rond Iran afbouwen. Voor Iran is vrije toegang tot internationale handel cruciaal voor de economie. Dit is een van de grootste onmiddellijke voordelen voor Teheran.
Zo staat het in het ontwerp
Onmiddellijk na de ondertekening van dit memorandum zal de Verenigde Staten de maritieme blokkade opheffen, elke inmenging of belemmering tegen de Islamitische Republiek Iran beëindigen en binnen maximaal 30 dagen het scheepvaartverkeer volledig herstellen.
Het scheepvaartverkeer van Iraanse zijde zal daarbij evenredig zijn aan het volume van vóór de oorlog. De Verenigde Staten verbinden zich er tevens toe hun troepen binnen 30 dagen na het sluiten van de definitieve overeenkomst uit de omliggende gebieden terug te trekken.
5. Ontmijning
Iran moet op zijn beurt zorgen dat de scheepvaart in de en omliggende wateren weer veilig kan verlopen. Ongeveer een vijfde van de wereldwijde oliehandel passeert deze regio. Elke verstoring heeft wereldwijde economische gevolgen.
"Het akkoord zegt dat Iran dit zelf zal doen", zegt Franssen. "De Belgische Primula (onze ) staat klaar om te vertrekken, maar mogelijk zal dat dus niet nodig zijn. De vraag is of Iran in staat is om de Straat van Hormuz te ontmijnen. Hun marine kreeg het tijdens de oorlog zwaar te verduren. Wellicht zal dit dus toch met buitenlandse partners verlopen."
Zo staat het in het ontwerp
Na de ondertekening van dit memorandum zal de Islamitische Republiek Iran onmiddellijk maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat het handelsverkeer van tussen de en de , en omgekeerd, binnen 30 dagen terugkeert naar het niveau van vóór de oorlog. Daarbij wordt rekening gehouden met de noodzaak om technische obstakels weg te nemen en door Iran gelegde mijnen onschadelijk te maken.
6. Financiering van wederopbouw
De VS en regionale partners zouden een enorm investerings- en wederopbouwprogramma voor Iran opzetten. 300 miljard dollar is een uitzonderlijk hoog bedrag. Dit zou een van de grootste economische steunpakketten ooit voor Iran zijn.
"Waarschijnlijk zal dit in de vorm van leningen ter beschikking gesteld worden aan Iran", denkt Franssen. Maar er is nog veel onduidelijkheid over de vorm en de manier waarop die middelen hun weg zullen vinden naar Teheran. Dit punt zou waarschijnlijk politiek zeer controversieel zijn in de Verenigde Staten.
Zo staat het in het ontwerp
De Verenigde Staten verbinden zich ertoe, samen met hun regionale partners, een alomvattend plan op te stellen voor de wederopbouw en economische ontwikkeling van de Islamitische Republiek Iran, waarmee beide partijen instemmen. Daarbij zal minstens 300 miljard dollar aan financiering worden gegarandeerd. Het uitvoeringsmechanisme van dit plan zal, als onderdeel van de definitieve overeenkomst, binnen 60 dagen worden uitgewerkt.
7. Opheffen van sancties
De Amerikaanse sancties tegen Iran behoren tot de strengste economische sanctieregimes ter wereld. De VS beperkt onder meer Iraanse olie-exporten, toegang tot internationale financiële systemen, buitenlandse handel met Iraanse bedrijven en staatsinstellingen, levering van zaken die voor militaire of nucleaire doelstelling gebruikt kunnen worden, enzovoort.
Alle belangrijke internationale en Amerikaanse sancties tegen Iran zouden volgens dit akkoord geleidelijk verdwijnen.
"Er bestaat een zwarte lijst met bepaalde bedrijven, sectoren en mensen waarmee geen handel gevoerd mag worden", zegt Franssen. "Die lijst zal waarschijnlijk deels ingekort worden. Dit is echt een belangrijk punt voor Iran. Sancties zijn het belangrijkste drukmiddel van Washington tegen Teheran. Hun opheffing zou een enorme economische impact hebben."
Zo staat het in het ontwerp
De Verenigde Staten verbinden zich ertoe volgens een tijdschema dat in de definitieve overeenkomst wordt vastgelegd alle sancties tegen de Islamitische Republiek Iran te beëindigen. Dit omvat sancties op basis van resoluties van de , besluiten van de van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), evenals alle eenzijdige Amerikaanse sancties, zowel primaire als secundaire.
8. Geen kernwapens
Iran bevestigt opnieuw dat het geen kernwapens zal ontwikkelen. Dit is de centrale veiligheidskwestie voor de VS, Israël en veel Arabische landen.
"Iran heeft altijd gezegd dat het geen nucleaire wapens wil. Tegelijk heeft het wel alle bouwstenen en grondstoffen voor kernwapens gemaakt de voorbije jaren", zegt Franssen. "In de praktijk betekent dit waarschijnlijk dat ze - in samenwerking met partners als Rusland - het hoogverrijkt uranium opnieuw gaan verarmen, zodat het gebruikt kan worden om energie op te wekken in de Iraanse kerncentrale bij Busher."
Opvallend is dat het document niet expliciet eist dat Iran stopt met uraniumverrijking. Dat wordt doorgeschoven naar latere onderhandelingen.
Zo staat het in het ontwerp
De Islamitische Republiek Iran herhaalt dat zij nooit kernwapens zal produceren. Iran en de Verenigde Staten zijn overeengekomen dat het lot van verrijkt nucleair materiaal en alle andere onderling overeengekomen nucleaire kwesties, waaronder de nucleaire behoeften van Iran, afdoende zullen worden geregeld in een definitieve overeenkomst. Die overeenkomst zal de bepalingen van dit artikel bevestigen.
9. Status quo behouden
Iran bevriest zijn nucleaire programma op het huidige niveau en de VS leggen geen nieuwe sancties op. Dit creëert een stabiele omgeving waarin verder kan worden onderhandeld.
Zo staat het in het ontwerp
De Islamitische Republiek Iran en de Verenigde Staten komen overeen dat zij, in afwachting van een definitieve overeenkomst, de bestaande situatie zullen handhaven: Iran zal geen wijzigingen aanbrengen in zijn nucleaire programma en de Verenigde Staten zullen geen nieuwe sancties opleggen aan Iran noch hun militaire aanwezigheid in de regio uitbreiden.
10. Uitzondering voor Iraanse olie
Nog vóór de formele opheffing van sancties krijgt Iran toestemming om opnieuw olie en petrochemische producten uit te voeren. Dit levert Iran onmiddellijk inkomsten op en vormt een eerste tastbaar voordeel van het akkoord.
Zo staat het in het ontwerp
De Verenigde Staten verbinden zich ertoe dat het Amerikaanse ministerie van Financiën onmiddellijk na de ondertekening van dit memorandum, en totdat de sancties zijn opgeheven, uitzonderingen zal toestaan voor de export van Iraanse ruwe olie, petrochemische producten en afgeleide producten, evenals voor alle daarmee samenhangende diensten, waaronder bankdiensten, verzekeringen, transport en vergelijkbare activiteiten.
11. Iraanse bevroren tegoeden worden vrijgegeven
Iraanse activa die in het buitenland zijn geblokkeerd, worden geleidelijk vrijgegeven. Het gaat potentieel om tientallen miljarden dollars die Iran direct kan inzetten voor zijn economie.
"De VS heeft slechts zeggenschap over een klein deel van die ", zegt Franssen. "Het is vooral belangrijk dat ze andere landen - die op hun beurt ook veel bevroren tegoeden bezitten - de toestemming geven om die aan Iran terug te geven."
Zo staat het in het ontwerp
De Verenigde Staten verbinden zich ertoe, in het licht van de voortgang van de onderhandelingen richting een definitieve overeenkomst, bevroren of beperkte Iraanse tegoeden en vrij te geven en volledig beschikbaar te maken.
Deze middelen, ongeacht of zij op een centrale rekening worden aangehouden of worden overgemaakt, zullen kunnen worden gebruikt voor elke eindbestemming die door de van de Islamitische Republiek Iran wordt bepaald. De Verenigde Staten verbinden zich ertoe alle daarvoor noodzakelijke vergunningen en toestemmingen af te geven.
12. Uitvoeringsmechanisme
Er wordt een systeem opgericht om na te gaan of beide partijen hun verplichtingen nakomen.
Zo staat het in het ontwerp
De Islamitische Republiek Iran en de Verenigde Staten komen overeen een uitvoeringsmechanisme op te richten dat toeziet op de succesvolle uitvoering van en toekomstige naleving van de definitieve overeenkomst.
13. Verdere onderhandelingen nodig
Iran hoeft pas verder te onderhandelen als het daadwerkelijk ziet dat bepaalde Amerikaanse toezeggingen worden uitgevoerd. Dit beschermt Iran tegen een situatie waarin het concessies doet zonder dat de VS hun beloften nakomen.
Zo staat het in het ontwerp
Na de ondertekening van dit memorandum, en zodra garanties zijn ontvangen dat de uitvoering van de artikelen 1, 4, 5, 10 en 11 is gestart en wordt voortgezet, zullen de Islamitische Republiek Iran en de Verenigde Staten onderhandelingen aangaan over een definitieve overeenkomst, uitsluitend met betrekking tot de resterende artikelen.
14. VN-resolutie
Dat geeft het akkoord meer internationale legitimiteit en maakt het moeilijker voor toekomstige regeringen om het zomaar naast zich neer te leggen.
Zo staat het in het ontwerp
De definitieve overeenkomst zal worden bekrachtigd door middel van een bindende resolutie van de VN-Veiligheidsraad.
