De Verenigde Staten wilden met de bombardementen op Iran vermijden dat het Iraanse regime een kernwapen in handen krijgt. Maar wat weten we eigenlijk over het Iraanse kernprogramma, en hoe zeker zijn we dat de Iraniërs echt aan een kernwapen werken?
Na de Amerikaanse bombardementen: hoe zeker zijn we dat Iran een kernwapen wil ontwikkelen?
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Het ruikt wat naar het verleden: een Amerikaanse president die ten aanval trekt om te vermijden dat een dictator een massavernietigingswapen in handen krijgt.
In 2003 viel de Amerikaanse president George W. Bush Irak binnen onder het voorwendsel dat de toenmalige Iraakse dictator Saddam Hoessein massavernietigingswapens had. Vannacht bombardeerde president Trump dan weer Iran om te vermijden dat het een kernwapen zou ontwikkelen.
In zijn bekendmaking van de aanvallen had Trump het onder andere over de "nucleaire dreiging" die uitgaat van "'s werelds grootste terreursponsor".
Trump: "Iran, de pestkop van het Midden-Oosten moet nu vrede maken"
In Irak zijn er uiteindelijk nooit massavernietigingswapens gevonden. Dat Iran aan een kernwapen werkt, is niet 100 procent zeker, maar valt ook niet uit te sluiten. Iran hield die onzekerheid zelf mee in stand.
Israël overtuigd van wel
Israël is er alvast van overtuigd dat Iran een atoombom ontwikkelt, en dat het die bom wil inzetten tegen Israël. Daarom bombardeert Israël al meer dan een week nucleaire sites, vaak dezelfde sites die de Amerikanen vannacht bestookten met bunkerbommen. Israël doodde bovendien 6 Iraanse kernwetenschappers.
Volgens het Israëlische leger hadden de inlichtingendiensten de voorbije maanden bewijs verzameld dat Iran vooruitgang maakte in "de inspanningen van het regime om wapenonderdelen voor een kernbom te maken".
De Amerikaanse inlichtingendiensten denken dan weer niet dat Iran aan een kernwapen werkt. Dat zei het hoofd van de inlichtingendiensten, Tulsi Gabbard, in maart nog voor de Senaat. De inlichtingendiensten "oordelen nog steeds dat Iran geen kernwapen aan het bouwen is, en dat de Hoogste Leider ayatollah Ali Khamenei het kernwapenprogramma dat hij in 2003 heeft opgeschort, niet opnieuw heeft opgestart".
Maar president Trump heeft geen hoge pet op van die analyse. Toen de televisiezender Fox News hem er 2 dagen geleden op wees, antwoordde hij droog dat Tulsi Gabbard "fout zit".
Iraans kernprogramma met Amerikaanse steun
Feit is dat Iran ooit met zekerheid wel aan een kernwapen werkte. Maar in 2003 zette het dat programma, waar Gabbard in de Senaat naar verwees, officieel stop.
Iran heeft al sinds de jaren 70 een kernprogramma. Dat werd toen nota bene met Amerikaanse steun opgestart. Volgens Iran dient dat kernprogramma nu louter voor burgerdoeleinden. Iran zegt kernenergie op te willen wekken voor de eigen bevolking om zo meer olie te kunnen exporteren naar het buitenland.
Er is één kerncentrale in Iran, in Bushehr, maar daarnaast zijn er verschillende onderzoeks- en verrijkingsfaciliteiten verspreid over het hele land.
Alleen zit er sinds Trumps eerste presidentschap een stevige kink in de kabel tussen Iran en het Westen. In 2018 bliezen de Verenigde Staten immers eenzijdig de nucleaire deal op. Iran was in 2015 akkoord gegaan om zijn nucleaire activiteiten sterk af te bouwen en niet langer uranium te verrijken tot 20 procent, maar slechts tot 3,67 procent. In ruil zouden de internationale sancties tegen Iran versoepeld worden.
Maar nadat Trump de nucleaire deal van tafel had geveegd, houdt Iran zich niet meer aan die afspraken. Het gaat nu veel verder in het verrijken van uranium en bouwt ook een steeds grotere voorraad uit. Het koppelde ook monitoringstoestellen van het Internationaal Atoomenergie-agentschap (IAEA) af.
Uranium veel hoger verrijkt dan nodig voor een kerncentrale
Tot gisteren had Iran installaties om uranium te verrijken tot 60 procent. Het had daarvoor 2.200 ondergrondse centrifuges in de site van Fordo en nog eens 14.000 in Natanz.
Uit analyses van het IAEA bleek dat Iran een voorraad van 408 kilogram tot 60 procent verrijkt uranium had. Dat is potentieel genoeg om (na verdere verrijking) 9 kernwapens te maken.
Het is maar zeer de vraag waarom Iran uranium zou moeten verrijken tot zulke hoge niveaus, als het alleen moet dienen voor een civiel kernprogramma. Om kernenergie op te wekken, volstaat uranium met een verrijkingsgraad van 3 tot 5 procent. Hoger is zelfs niet wenselijk. Verrijk je uranium verder, dan wordt het instabieler en dreigen er oncontroleerbare kettingreacties - die je net wel wil als je een kernbom maakt.
En het bleef niet bij die 60 procent. In 2023 meldde datzelfde IAEA dat het nabij de site van Fordo uraniumdeeltjes had aangetroffen die verrijkt waren tot 83,7 procent. Dat komt akelig dicht in de buurt van de nodige 90 procent voor een kernwapen.
Volgens het IAEA is dat geen direct bewijs dat de Iraniërs daadwerkelijk aan een kernwapen werken, maar het noemt het wel verdacht. "Wanneer je zo'n voorraad (van verrijkt uranium, red.) opbouwt, en je blijft dat ook doen, en je doet dat als enige land ter wereld op het niveau dat heel dicht in de buurt komt van het benodigde niveau voor een kernwapen, dan kunnen we dat niet negeren", oordeelde IAEA-baas Rafaël Grossi.
Die bedenking maakten ook de Amerikaanse inlichtingendiensten zich. "De Iraanse voorraad van verrijkt uranium staat op zijn hoogste niveau, en is zonder voorgaande voor een staat zonder kernwapens", zo zei Gabbard in de Senaat.
Nu, zelfs met voldoende hoogverrijkt uranium heb je nog geen kernwapen. Je moet het ook nog op een wapen kunnen monteren. Ook dat kost tijd, geld en onderzoek.
Is het verrijkingsprogramma verplaatst?
Wat er ook van zij, de Amerikanen (en de Israëli's) hebben met hun bombardementen besloten om het zekere voor het onzekere te nemen.
Toch bestaat de kans dat het Iraanse verrijkingsprogramma de aanvallen overleefd heeft. Dat zegt Jonathan Holslag, professor Internationale Politiek aan de VUB, in Terzake.
"Ik ga ervan uit dat de 3 sites zeer zwaar getroffen zijn", zegt hij. "Je kan de aanval dus wel een succes noemen, niet alleen voor Donald Trump, maar vooral voor de Israëlische campagne."
Maar volgens Holslag is Iran er mogelijk in geslaagd het verrijkt uranium op tijd weg te halen. "Er zijn satellietfoto's die aangeven dat er een grote colonne vrachtwagens voor de nucleaire installaties stond", zegt hij. "De kans bestaat dat Iran het programma elders opnieuw gaat opstarten."
De Iraanse staatsmedia zeggen alvast dat de gebombardeerde nucleaire installaties snel heropgebouwd zullen worden. De Iraanse atoomenergieorganisatie meldt dat de activiteiten niet alleen doorgaan, maar binnenkort ook met "grotere kracht" zullen worden hervat.
