Nu Iran en de VS een principeakkoord hebben bereikt, groeit de hoop dat de spanningen rond de Straat van Hormuz zullen afnemen. Maar is de cruciale vaarroute daadwerkelijk weer open? Wat betekent dat voor onze energieprijzen? En wanneer komt olie-export weer op gang?
Is de Straat van Hormuz echt open? En hoe zit het met onze energieprijzen? 5 vragen beantwoord
Inass Mouhamou
Gepubliceerd:
Al sinds 28 februari, bij de start van de oorlog tussen Iran en de VS en Israël, blokkeren de Iraniërs de , een cruciale vaarroute voor de wereldwijde energiebevoorrading. Ongeveer 20 procent van de wereldwijde olie- en gasleveringen passeren langs die nauwe zeestraat tussen Iran en Oman.
Afgelopen weekend werd aangekondigd dat de blokkade van de Straat van Hormuz wordt opgeheven. Dat maakt deel uit van een principeakkoord tussen Iran en de VS, dat de weg moet effenen naar meer stabiliteit in het Midden-Oosten. "Schepen van de wereld, start jullie motoren. Laat de olie vloeien!", schreef de Amerikaanse president zondagavond op . Maar hoe ziet de situatie er in de praktijk uit?
Is de Straat van Hormuz open?
Nog niet. Vrijdag ondertekenen de VS en Iran het principeakkoord in het Zwitserse Genève. De Straat van Hormuz gaat onmiddellijk na het tekenen van de overeenkomst open. Dat staat ook zo beschreven in de tekst van het principeakkoord dat gelekt is.
"Onmiddellijk na de ondertekening van dit memorandum zullen de Verenigde Staten de maritieme blokkade opheffen, elke inmenging of belemmering tegen de Islamitische Republiek Iran beëindigen en binnen maximaal 30 dagen het scheepvaartverkeer volledig herstellen”, staat in de gelekte tekst.
Volgens dezelfde tekst moet ook het Iraanse scheepvaartverkeer geleidelijk terugkeren naar het niveau van vóór de oorlog.
Komt het scheepvaartverkeer dan meteen weer op gang?
Niet op grote schaal. Zo'n 580-tal schepen zit momenteel vast in en rond de Straat van Hormuz. Ook Belgische schepen bevinden zich daar, al is niet bekend om hoeveel het precies gaat.
Analisten verwachten dat de scheepvaart slechts geleidelijk zal worden hervat. Dat heeft vooral te maken met de veiligheidsrisico's in het gebied.
Voor verzekeraars, handelaars en de zelf blijft de situatie hoogst onzeker. Zij willen garanties voor een veilige doorgang. Want dat de blokkade wordt opgeheven, betekent namelijk niet meteen dat het ook veilig is om er te varen.
Een van de belangrijkste obstakels die de scheepvaart tegenhoudt, is de aanwezigheid van zeemijnen. Zolang niet duidelijk is waar die precies liggen, is het veel te risicovol voor de rederijen. Dan is er ook nog de vraag wie de zeemijnen zal ruimen. Ook dat is niet duidelijk.
De VS liet begin deze maand al weten dat het verschillende mijnen ontmanteld had. En onder leiding van het VK en Frankrijk staan verschillende landen klaar om een ontmijningsmissie op te starten.
Ook ons land heeft aangegeven paraat te staan. Vanuit Zeebrugge vertrok eind mei een Belgische mijnenjager richting Middellandse Zee. Van daaruit kan het schip snel koers zetten richting de Straat van Hormuz. Maar hoe zo'n internationale ontmijningsoperatie er precies zou uitzien en wanneer ze van start kunnen gaan, is voorlopig niet bekend.
Hoe snel kan de olieproductie weer heropstarten?
Analisten waarschuwen dat het nog enkele maanden kan duren voordat de olie- en gasproductie opnieuw ongeveer 70 tot 80 procent van het niveau van vóór de oorlog bereikt. Dat komt omdat het opstarten van de industrie tijd vraagt: olie- en gasvelden moeten opnieuw in productie worden gebracht, moeten weer volledig draaien en ook de logistiek moet herzien worden zodat schepen op de juiste plekken raken.
Zelfs als er snel weer een schip door de Straat van Hormuz zou varen, betekent dat niet dat de olie meteen op zijn bestemming is. Zo’n transport duurt nog altijd enkele weken voordat het aankomt en in de markt kan worden opgenomen.
Daarnaast is er ook rekening te houden met de schade aan sommige installaties in de regio. Die zullen eerst hersteld moeten worden.
Hoe zit het met onze energieprijzen?
Het nieuws dat het akkoord de scheepvaart in de Straat van Hormuz zou herstellen, zorgde eerder al voor optimisme op de oliemarkten.
De olieprijs staat op het laagste peil sinds de start van de oorlog van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran. De olieprijs voor een vat is dinsdag met ruim 5 procent gedaald. Zo kostte een vat Noordzee Brent-olie gisteren voor het eerst in ruim 3 maanden even minder dan 80 dollar (78,87 dollar om precies te zijn).
Ook de prijs van een vat Amerikaanse WTI-olie zakte gisteren bijna 5 procent goedkoper tot 76,96 dollar. Vorige week werd voor beide oliesoorten nog meer dan 90 dollar per vat betaald.
Maar, zo nuanceert professor energie-economie Johan Albrecht (Universiteit Gent): die prijs ligt nog altijd hoger dan voor de oorlog.
"Het zal zeker nog enkele maanden duren voor we weer op het niveau van vóór de oorlog zitten. Eigenlijk verwacht men dat de prijzen min of meer op dit niveau blijven hangen: licht dalend, maar niet spectaculair. Volgende week zitten we zeker nog niet op het prijsniveau van vóór de oorlog; dat is zeer onwaarschijnlijk. Het zal nog enkele maanden duren voordat ook de logistieke keten weer normaal functioneert."
De prijs aan de pomp zal waarschijnlijk sneller dalen, maar Albrecht nuanceert ook in dat geval dat het nog enkele maanden kan duren voor we opnieuw het prijsniveau van vóór de oorlog bereiken.
Beluister hier het volledige gesprek met Johan Albrecht in De Wereld Vandaag op Radio 1:
Blijft de Straat van Hormuz tolvrij?
Nog zo’n financieel vraagstuk waarvan het antwoord onzeker is. Voor de oorlog konden schepen gratis door de zeestraat varen. Volgens de Amerikaanse president Donald Trump blijft de doorgang tolvrij, zo verzekert hij. Maar het is niet zeker of Iran die interpretatie deelt. Zo heeft Iran al gesproken over "maritieme servicekosten", al is het niet duidelijk wat daar precies onder valt.
Volgens analisten kan dat verder uitgroeien tot een belangrijk twistpunt. Amerikaanse functionarissen spreken wel van een tolvrije doorgang gedurende zestig dagen, maar wat er daarna gebeurt, blijft onduidelijk.