Onze oceanen staan onder een "steeds grotere druk" door menselijke activiteiten. Dat melden de Verenigde Naties in een nieuw groot rapport over de wereldzeeën. Gisteren, op Wereldoceaandag, bleek uit de Starfish-barometer al dat 8,6 procent van de planten- en diersoorten in zee met uitsterven bedreigd zijn. Grote stressfactoren zijn overbevissing, vervuiling en de klimaatopwarming.
Oceanen staan onder steeds grotere druk door 3 verschillende stressfactoren: "Komen in ademnood"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
2 nieuwe rapporten over de oceanen doen opnieuw alle alarmbellen rinkelen.
Volgens een VN-rapport komen de oceanen onder een steeds grotere druk te staan door toedoen van de mens, een proces dat bovendien versnelt.
Vervuiling, overbevissing en de klimaatopwarming zijn de 3 grote stressfactoren. De zeespiegel stijgt intussen sneller.
Gisteren meldde de Starfish-barometer dezelfde problemen, met onder meer ook de biodiversiteit die onder toenemende druk staat.
Jan Mees van het VLIZ bevestigt de problemen, maar ziet wel enkele lichtpuntjes, onder meer in het Oceaanverdrag.
Het uitgebreide VN-rapport (officieel de World Ocean Assessment) is nog maar het derde in zijn soort. Het vorige dateert van 5 jaar geleden. Er werkten zowat 600 wetenschappers uit 86 verschillende landen aan mee. Het huidige rapport gaat over de periode 2021-2025.
"Het VN-rapport noemt 3 grote stressfactoren: de overbevissing, de vervuiling in haar vele facetten en de klimaatverandering," vat Jan Mees van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) samen. "De klimaatopwarming veroorzaakt een zuurstoftekort, waardoor de oceaan letterlijk in ademnood komt".
De 3 factoren maken elkaar erger, vertelt Mees, want overbevissing leidt bijvoorbeeld tot extra stress voor soorten die door de warmere wateren sowieso al in de problemen komen.
De rol van de oceaan?
De rol van de oceanen is groter dan we soms denken. Zo speelden bacteriën uit de diepzeebodem een belangrijke rol in de strijd tegen Covid-19. Er zijn ook nog heel wat onontdekte planten- en diersoorten: over de diepzee weten we nog heel weinig. Oceanen zorgen mee voor de productie van zuurstof. Eenvoudig gezegd: ongeveer 1 op de 2 keer dat we inademen, gaat het om zuurstof van de zee.
De oceanen nemen voorts 90 procent op van de extra warmte door het broeikaseffect, en ongeveer 30 procent van de door de mens uitgestoten CO2. Maar dat blijft niet zonder gevolg: de oceanen verzuren, en omdat ze warmer worden is er meer kans op extreem weer. Door de opwarming daalt het zuurstofgehalte.
Juni is traditioneel de maand waarin zee en oceaan in de belangstelling staan, met dit jaar verschillende rapporten die uitkomen. Van 16 tot 18 juni is er ook nog een oceaantop in Kenia.
Het zal er dus op aankomen de 3 voornaamste stressfactoren aan te pakken. "Bij vervuiling denk ik aan hormoonverstoorders en chemische vervuiling van het zeewater, en uiteraard ook aan de plasticvervuiling." Niet eenvoudig, maar Mees blijft hoopvol. "De mens heeft al bewezen vervuiling te kunnen aanpakken."
De overbevissing aanpakken wordt geen eenvoudig verhaal. Het is moeilijk te reguleren en je zit er met een sterke lobby, zegt Mees. "Bovendien zit het probleem vaak in volle zee, in internationale wateren die toch nog altijd een beetje het Wilde Westen zijn (door het gebrek aan regelgeving, nvdr.)."
Mees kijkt daarom hoopvol naar het Oceaanverdrag dat onlangs in werking is getreden. Dat verdrag zou, door middel van beschermde zones, wat meer bescherming moeten bieden aan het zeeleven. Zo zou er in bepaalde gebieden niet meer gevist mogen worden.
Maar het creëren van de zogenoemde MPA's (Marine Protected Areas of beschermde gebieden in zee) zal nog even tijd vragen, en er rijzen nu al vragen over wie dat allemaal kan gaan controleren (en hoe).
Mees vreest dat het Oceaanverdrag wel eens te weinig garanties zou kunnen bieden. Het is daarom belangrijk om de wereldgemeenschap te wijzen op een gebrek aan ethiek in de grote industriële visserij, zegt hij.
Krill
Voor die overbevissing ziet Mees nieuwe problemen opduiken.
"Industriële visserij put delen van de oceaan steeds verder uit. Het vissen gebeurt almaar verder van land en dieper onder de waterspiegel. Zo wordt er massaal gevist op krill (kleine garnaalachtige zeediertjes die een belangrijke schakel vormen in de voedselketen). Tegelijk wordt er nu ook tussen 200 en 1.000 meter diep gevist. Daarbij wordt een grote biomassa weggenomen. Die wordt dan op het schip verwerkt tot visolie of vismeel."
Koolstofpomp aanzwengelen
De laatste factor is de klimaatverandering. De temperatuur van de oceaan stijgt, en er doen zich meer mariene hittegolven voor, waarbij het zeewater op bepaalde plekken veel warmer wordt dan normaal.
Zo bleek onlangs nog dat het water in het westen van de Middellandse Zee zowat 2 graden warmer is dan normaal. Te warm zeewater kan leiden tot onder meer (massale) vissterfte en migratie van soorten.
"Het klimaat is een grote bezorgdheid. Maar we moeten optimistisch blijven over de . Het zal ook belangrijk zijn om de biomassa opnieuw te laten toenemen in zee. Als we die op het niveau kunnen krijgen van voor de industriële periode, dan kan al dat zeeleven weer beter de rol opnemen van koolstofpomp. Laten we hopen dat het oceaanverdrag ook daar een beetje het verschil kan maken."
Via de koolstofpomp wordt CO2 door de oceaan uit de atmosfeer gehaald en naar de zeebodem geleid, waar de CO2 voor lange tijd veilig opgeslagen blijft. Dat gebeurt door natuurlijke processen, bijvoorbeeld wanneer het minuscule fytoplankton CO2 opneemt en daarna door een natuurlijk proces naar de oceaanbodem zinkt.
Starfish-barometer
Een van de conclusies is voorts dat de zeespiegel steeds sneller stijgt, ongeveer 2 keer sneller dan enkele decennia geleden. Uit de Starfish-barometer blijkt dat 84,4 procent van de koraalriffen, die hotspots zijn van , in die mate ondervinden dat ze kunnen afsterven.
1.685 van de bijna 20.000 beoordeelde planten- en diersoorten in zee hebben intussen de status "bedreigd met uitsterven" meegekregen. Raadpleeg hier de volledige Starfish-barometer .
