Undercover bij Russische beveiligingsagenten op schaduwvloot: "Mijn taak bestond uit monitoren van de bemanning" 

"Het is beter als het nergens geregistreerd staat", zegt de man in het Russisch. "Ik betaal namelijk alimentatie."

De Russische man, laten we hem Dmitri* noemen, denkt in een online sollicitatiegesprek te zitten en onderhandelt meteen over zijn loon. Maar in realiteit is het een nepsollicitatiegesprek met een journalist. 

Dmitri denkt te solliciteren voor een job als beveiligingsagent op een schip van de Russische schaduwvloot. Die bestaat onder andere uit schepen die olie vervoeren en sancties omzeilen om de oorlog in Oekraïne te financieren.

Maar in werkelijkheid spreekt Dmitri met de Russische onderzoeksjournalist Ilia Rozhdestvenskii van het Dossier Center, een collectief dat het machtsnetwerk rond het Kremlin blootlegt. Het werd opgericht door de Russische oligarch en oppositiefiguur Michail Chodorkovski.

VRT NWS en andere media zoals De Tijd werkten de afgelopen maanden samen met het Dossier Center om een zicht te krijgen op wie met de Russische schaduwvloot meevaart.

De bewakers worden ingezet om toezicht te houden op de communicatie van het schip, en om ervoor te zorgen dat de kapitein en bemanning de gewenste route volgen en niet te vlot meewerken met westerse autoriteiten.

Dmitri vertelt dat hij ervaring heeft als bewaker op een schip van de schaduwvloot. "Toezicht houden op de bemanning van het schip, ervoor zorgen dat ze zich aan alle instructies houden om te voorkomen dat het schip wordt aangehouden of in beslag genomen", zegt hij. "Dat zijn over het algemeen standaardverantwoordelijkheden."

Hij is niet de enige beveiligingsagent die we kunnen spreken. We vonden 83 bewakers die in het verleden gewerkt hebben op de Russische schaduwvloot. Het Dossier Center verzamelde bemanningslijsten van meer dan 2.000 schepen die op Europese, Amerikaanse of Oekraïense sanctielijsten staan. Die bemanningslijsten dateren van januari 2023 tot april 2026. 

Ook Andrej* "komt op gesprek". 

Hij vertelt dat hij is afgestudeerd aan een militaire instelling in Rusland en ervaring heeft met het "escorteren van illegale tankers op deze route". 

"Mijn taak bestond uit het monitoren van de bemanning, de kapitein en de eerste stuurman", vertelt hij. Andrej bekeek welke informatie van het schip naar het vasteland werd gestuurd. 

Dat ging niet altijd vlot. Het satellietsysteem om berichten door te sturen werkte niet altijd. "Het duurde soms dagen voordat ik een bericht verwerkt had", vertelt hij. Ook op momenten dat het dringend was, zoals wanneer er NAVO-vliegtuigen overvlogen.

De voorbije 8 jaar was Andrej in Syrië, als hoofd van een beveiligingsgroep voor een particulier militair bedrijf.

We vonden bewakers terug op ongeveer 140 langere reizen, naast 23 kortere reizen in de Oostzee. Bij 103 reizen ging het om olietankers die onderweg waren tussen Rusland en Indiase raffinaderijen in Vadinar of Jamnagar. 

Op één Oekraïense bewaker na, zijn alle geïdentificeerde bewakers Russisch. Sommigen hebben in Rusland een strafblad. Heel wat blijken te kampen met schulden.

Ze hebben vaak een achtergrond als huurling, militair of veiligheidsagent, zowel voor private werkgevers als voor de Russische staat. Zo is er een man die in de beveiligingsafdeling van het Russische staatsgasbedrijf Gazprom heeft gewerkt.

De werkgevers van deze bewakers lijken verschillende organisaties te zijn die met de Russische overheid contracten sloten om de schaduwvloot te beschermen. 

Sommige bewakers kunnen we linken aan beruchte Russische huurlingengroepen zoals Wagner , of het particulier maritiem beveiligingsbedrijf Moran Security Group dat hoogopgeleid voormalig Russisch militair personeel in dienst heeft en door de Europese Unie in april 2026 op de sanctielijst werd geplaatst.

De Russische schaduwvloot vaart vaak langs de Belgische kust, ook met bewakers. Tussen 6 november 2024 en 4 januari 2026 zagen we in Belgische wateren (de Belgische Exclusieve Economische Zone) 81 doortochten van 35 verschillende schepen, met meestal 2 bewakers aan boord. 

Uit de bemanningslijsten blijkt dat Rusland vanaf mei 2025 opvallend meer bewakers ging inzetten op de schaduwvloot. Kort tevoren hadden Estse autoriteiten getracht de tanker Jaguar te enteren. De kapitein van de Jaguar, zelf geen Rus, reageerde toen niet zoals Rusland wenste. Wellicht daarom is Rusland daarna meer bewakers gaan inzetten. 

In de bemanningslijsten die het onderzoekscollectief kon inkijken, lijken sinds februari van dit jaar zo goed als geen bewakers meer aanwezig te zijn. Het is onduidelijk of dat betekent dat er daadwerkelijk minder bewakers aan boord zijn of dat ze moeilijker te detecteren zijn. 

Op schepen met een bewaker bestaat het merendeel van de crew uit niet-Russen. Van de 4.215 bemanningsleden op schaduwschepen kwam 1 op de 3 uit India. De rest kwam voornamelijk uit Myanmar, China en Bangladesh.

Het Britse onderzoeksjournalistieke bureau SourceMaterial sprak met een van de 'vaste' bemanningsleden die op de schaduwvloot werkten. Hij vertelde ons over 4 Russische bewakers die hij tegenkwam tijdens zijn 5 reizen met de tanker Saraswati .

De Russische bewakers waren aan boord gegaan "toen de situatie met Oekraïne en Rusland verslechterde". Dit gebeurde in de buurt van het Suezkanaal toen het schip vanuit India terugkeerde naar Rusland. Dit komt overeen met onze analyse van de bemanningslijsten.

Ze waren niet bewapend, bevestigt deze getuige. Als er al gewapende mannen aan boord kwamen, waren die om andere redenen door de scheepseigenaar ingehuurd. Om hen te beschermen tegen piraten bijvoorbeeld.

Ook Sergej* loopt in de val van een vals sollicitatiegesprek. Hij was aan boord van de Qendil toen die in december 2025 aangevallen werd door Oekraïne. Over zijn aanwezigheid aan boord vermeldt hij als reden 2 eerdere incidenten met tankers:

"In het ene geval handelde de kapitein correct door niet toe te geven aan de provocatie, terwijl hij in het andere geval onjuist handelde. Om dergelijke ongepaste acties te voorkomen, was een van de taken om de situatie te monitoren en onmiddellijk te rapporteren."

Net als Andrej bevestigt hij dat er bij zijn vorige ervaringen geen wapens aan boord waren. Meer nog, die zouden volgens hem zelfs niet nuttig geweest zijn.

"Maar wat is het doel van dit wapen eigenlijk? Ik bedoel, het maakt niet uit, geen enkel klein wapen biedt echt bescherming in noodsituaties. Ik bedoel, het heeft voor de bemanning geen zin om ze te gebruiken. En tegen externe factoren, nou ja, het zal zeker geen bescherming bieden tegen drones. Of tegen oorlogsschepen", zegt hij.

Volgens maritiem analist en ex-marineofficier James Droxford lijken de bewakers "eerder op te treden als een soort reisbegeleiders die de vlotte doorgang van de lading faciliteren, maar vanuit westers perspectief compliceert hun aanwezigheid — en vooral de mogelijkheid dat ze gewapend zijn — de situatie aanzienlijk en kan die het enteren afschrikken". 

Bij vermoedens van gewapende bemanningsleden wordt enteren vaak vermeden om confrontaties te voorkomen. Dat verklaart waarom België koos voor inzet van getrainde en bewapende militairen toen het de olietanker Ethera enterde eerder dit jaar.

Voor veiligheidsdiensten blijft het moeilijk te achterhalen welke schepen bewakers aan boord hebben. Bemanningslijsten zijn vaak niet beschikbaar of vermelden bewakers onder valse functies, waardoor ook hun bewapening onduidelijk blijft.

Van de woordvoerder van de federale overheidsdienst Mobiliteit Thomas De Spiegelaere horen we: "Het aan boord zetten (…) van bewakingspersoneel is enkel en alleen met de doelstelling om de kuststaten te laten afzien van interventies."

Over de bewapening van de bewakers wil Defensie ons om operationele veiligheid geen antwoord bieden.

De afgelopen weken hebben we alle bewakers die undercover werden geïnterviewd een bericht gestuurd waarin we onthulden dat we journalisten waren en vroegen om een reactie. 

We boden hun de kans om een reactie te geven. Sergej gaf geen toestemming om zijn verklaringen te publiceren. Hij beweerde plots dat alle info uit het gefilmde gesprek met hem onjuist was. 

Ook Andrej ontkende ineens alles. "Ik begrijp niet waarover je het hebt. Ik ben nog nooit aan boord van een tanker geweest, ik weet niets van de schaduwvloot." Van Dmitri kregen we geen antwoord.

Hoewel de aanwezigheid van bewakers aan boord de laatste maanden lijkt af te nemen, wijst het enteren van de Tagor door Frankrijk vorige week erop dat het kat-en-muisspel tussen de schaduwvloot en de westerse landen nog verre van afgelopen is. En dat Moskou wellicht nieuwe strategieën zal blijven zoeken om zijn gesanctioneerde ladingen te vervoeren.