Jongeren komen op sociale media regelmatig financiële influencers, of finfluencers, tegen die hen proberen te overtuigen om snel geld te verdienen door te beleggen. Daardoor zijn er in ons land ook minderjarigen die starten met investeren, onder meer in crypto. Dat blijkt uit getuigenissen van jongeren bij VRT NWS. Maar kan en mag je als minderjarige zomaar crypto kopen? Wat eens de crypto aangekocht is? En welke regels gelden er voor finfluencers?
Lowie en Daan zijn minderjarig, maar beleggen toch in crypto: mag dat zomaar?
In het kort:
Minderjarigen mogen in België niet zelf beleggen, maar toch doen sommigen het, bijvoorbeeld via de identiteitskaart van hun ouders. Een grijze zone, volgens experten.
Nieuwe Europese regels verplichten cryptoplatformen intussen om de identiteit van gebruikers te controleren, maar onze redactie vond snel een manier om die controles te omzeilen.
Eens minderjarigen crypto bezitten, hebben ze vrij spel om die uit te geven. Zo toont een minderjarige hoe hij ermee gokt.
Eerst even de regels. Als je in ons land wil beleggen moet je minstens 18 jaar zijn. Dat geldt dus niet alleen voor wie wil investeren in , maar ook als je wil beleggen in of bijvoorbeeld. Als minderjarige ben je volgens de wet namelijk nog niet handelingsbekwaam. Daardoor kan je zelf geen overeenkomst afsluiten met een cryptoplatform om de crypto aan te kopen.
"Mijn mama ging akkoord"
Sommige minderjarigen beleggen daarom via de identiteitskaart en een bankrekening van hun ouders. “Mijn mama was akkoord dat ik haar identiteitskaart zou gebruiken, zolang ze wist welke bedragen ik zou investeren”, vertelt Lowie*, een jongen uit het 6e middelbaar, die op zijn 17e gestart is met investeren in crypto.
Experten zijn het er niet volledig over eens of dat wel volledig legaal is. “Je voelt dat het geen zwart-wit verhaal is”, zegt Ingrid De Poorter, professor aan de UGent en advocate financieel recht.
"Voor wie is de winst van een minderjarige?"
Ze raadt af om zo de wet te omzeilen. “Het is hoe dan ook niet zonder risico. Als de minderjarige plots veel winst maakt, voor wie is die dan? Zijn daar afspraken over gemaakt? Of omgekeerd: wat als je kind plots verlies maakt? Het is niet voor niets dat de wetgever heeft gezegd dat iemand pas handelingsbekwaam is vanaf 18.”
Bekijk: "Het is heel verleidelijk, moet mezelf soms terugroepen", vertelt een minderjarige aan VRT NWS
Je blijft als ouder sowieso ook aansprakelijk voor wat je minderjarig kind doet. Als minderjarigen zonder toestemming beleggen met de ID van een ouder, is dat bovendien identiteitsfraude.
Ook Jonas* investeerde in crypto als minderjarige. Dat deed hij volledig zelfstandig, zonder de identiteitskaart of bankkaart van zijn ouders. Enkele maanden geleden kon hij via een website in enkele kliks crypto kopen, zonder dat zijn leeftijd of identiteit werd gecontroleerd. “Ik moet enkel mijn e-mailadres invullen", vertelt hij ons.
Laatste weken wel ID-controle
Maar opvallend: verschillende websites, waaronder de site die Jonas noemt, zijn vandaag strenger geworden en vragen de laatste weken plots wel om je identiteit te verifiëren. Ze vragen bijvoorbeeld om een foto van je ID of rijbewijs te uploaden. Daarmee kunnen ze ook je geboortedatum checken. Vaak volgt nadien ook nog een gezichtsscan als extra controle.
Dat verschillende cryptowebsites plots niet meer zomaar toegankelijk zijn voor minderjarigen, heeft te maken met nieuwe Europese regels voor cryptoplatformen. De platformen moeten voortaan een vergunning aanvragen om actief te mogen zijn in Europa. “Platformen die geen identiteitscontrole doen, kunnen geen vergunning krijgen en zijn dus illegaal”, zegt Jim Lannoo van de , de financiële toezichthouder in ons land.
De nieuwe regels zijn er al sinds eind 2024, maar treden pas definitief in werking eind juni 2026. Verschillende platformen zijn zich dus wellicht de laatste weken toch gaan schikken naar de nieuwe Europese regels.
Omwegen blijven bestaan
Kunnen minderjarigen dan helemaal niet meer aan crypto geraken? Toch wel. Onze redactie vindt al snel via sociale media een manier om de identiteitscontroles van de cryptoplatformen te omzeilen. Via een kleine omweg konden we met de bankkaart van een minderjarige wel degelijk crypto kopen. De nieuwe regels lijken dus al deels achterhaald.
Hoe gingen we te werk?
Onze redactie testte met een bankkaart van een minderjarige of het nog steeds mogelijk is om crypto te kopen als je jonger bent dan 18. We stortten daarvoor eerst geld op de rekening van de minderjarige, zodat het niet zijn eigen geld is dat werd uitgegeven.
Daarnaast maakten we ook een eigen login aan op de geteste websites, waar de minderjarige geen toegang toe heeft. Verdere details laten we achterwege omdat we niemand willen leren hoe controles omzeild kunnen worden.
Let wel: als je crypto koopt als minderjarige, riskeer je dat je account geblokkeerd wordt of je aangekochte crypto wordt bevroren. Sommige platformen doen dat ook als ze zouden ontdekken dat een minderjarige belegt via een account op naam van iemand anders, zoals een ouder.
Een boete zal je als minderjarige niet meteen krijgen. “Het zijn de cryptoplatformen zelf die verantwoordelijk zijn om te controleren wie hun consumenten zijn”, zegt De Poorter.
Eens crypto aangekocht: wat dan?
Eens minderjarigen crypto hebben aangekocht, al dan niet met hulp van hun ouders, kunnen ze ermee traden in de hoop zoveel mogelijk winst te maken. Maar daarnaast kunnen ze de crypto ook vrij uitgeven.
Daan*, die op zijn 16e voor het eerst crypto kocht, vertelt ons: "Er bestaan verschillende websites waar je met crypto kan betalen. Je kan er allerlei soorten producten kopen: van iPhones en computers, tot bijvoorbeeld erotische producten die niet bedoeld zijn voor minderjarigen. Allemaal zonder leeftijdscontrole. Het is één grote black box”.
Zo toont Jonas ons hoe hij er makkelijk mee kan gokken. “Op dit gokplatform kan je een weddenschap plaatsen op de Belgische . Het is eigenlijk een volwaardig weddenschapsplatform, zoals Unibet, maar dan met crypto”, vertelt hij.
Nochtans moet je als je wil gokken minstens 21 jaar zijn, maar de website doet geen enkele leeftijdscontrole. De website die Jonas gebruikt is daardoor illegaal. Onze redactie nam contact op met de , die intussen de website heeft geblokkeerd.
Op illegale websites ben je nooit zeker dat winsten uitbetaald zullen worden
Stefaan Savenberg, Kansspelcommissie
Al is het systeem om zo’n websites te blokkeren niet volledig waterdicht. “Het gebeurt vaak dat een malafide aanbieder een URL aanpast met 1 cijfer of 1 letter”, vertelt Stefaan Savenberg van de Kansspelcommissie. Ook de website die Jonas toonde, paste na de blokkering z’n url aan en is daardoor opnieuw toegankelijk.
“We proberen met bewustmakingscampagnes te wijzen op de gevaren van het spelen op zo’n illegale websites”, zegt Savenberg nog. “Je bent bijvoorbeeld nooit zeker dat je winsten effectief uitbetaald zullen worden.”
Ook finflueners hebben verantwoordelijkheid
Op sociale media zie je vaak financiële influencers tips geven over beleggen in crypto. Maar eigenlijk mogen die alleen algemene informatie geven over beleggen. Om persoonlijk beleggingsadvies te geven, heb je een vergunning nodig. De financiële toezichthouder in ons land, FSMA, controleert daar ook op, maar stelde naar eigen zeggen nog geen enkele inbreuk vast.
Daarnaast vallen de finfluencers onder de algemene regels voor influencers en moeten zij dus duidelijk aangeven wanneer er reclame wordt gemaakt voor een product. De reclame mag bovendien niet misleidend zijn en als het over investeringen met hoge risico’s gaat, moeten die risico’s ook expliciet benoemd worden.
Het wordt allemaal zeer aantrekkelijk voorgesteld, maar er zit altijd een donker kantje aan
Daan*, kocht op zijn 16e voor het eerst crypto
Wie zich daar niet aan houdt, zal meestal eerst een waarschuwing krijgen. Maar wanneer daar geen gevolg aan gegeven wordt, kan een finfluencer bijvoorbeeld een boete krijgen of strafrechtelijk vervolgd worden door het parket.
Tot slot zijn er ook heel wat finfluencers die vanuit het buitenland, bijvoorbeeld Dubai, beleggingen promoten. Daar kan de FSMA moeilijker tegen optreden. Ze moeten zich namelijk specifiek focussen op Belgische gebruikers en dan nog heeft de FSMA daar weinig slaagkracht.
Betaalde acteurs en oplichters
Bovendien zijn sommige van de finfluencers in Dubai of Abu Dhabi betaalde acteurs, zo bleek al uit eerder onderzoek van VRT NWS. Sommige anderen lichten mensen op door foute informatie te geven. “Oplichting en diefstal zijn strafrechtelijke inbreuken, waarvoor de politie en het gerecht bevoegd zijn”, zegt de FSMA daarover.
De financiële toezichthouder FSMA legt uit wat je best doet als je opgelicht bent
Op de website van de FSMA kan je ook een lijst terugvinden met waarschuwingen voor frauduleuze beleggingsplatformen.
Ook Daan werd al opgelicht door zijn cryptoaccount te koppelen aan een frauduleuze website. “Het wordt allemaal zeer aantrekkelijk voorgesteld, maar er zit altijd een donker kantje aan”, waarschuwt hij.
*Daan, Lowie en Jonas zijn schuilnamen. Hun echte namen zijn bekend bij de redactie.
Ben je getuige in een maatschappelijk relevant verhaal of heb je informatie voor onze redactie? Contacteer ons op onderzoek@vrtnws.be.
