De federale regering gaat pleiten voor een nieuwe overwinstbelasting op Europees niveau. Via zo'n belasting moeten die bedrijven een deeltje van de extra winst afgeven, die ze ophalen door de stijgende energieprijzen. Enkele jaren geleden haalde de vorige federale regering nog 1,88 miljard op via een overwinstbelasting, blijkt uit cijfers van de FOD Economie. Maar dat zal niet opnieuw gebeuren.
Energie-expert: "Neen, de regering kan niet opnieuw 1,88 miljard euro ophalen met overwinstbelasting"
Anne Vanrenterghem
Gepubliceerd:
In het kort:
Er moet opnieuw een overwinstbelasting komen, op Europees niveau, vindt de regering. De opbrengst zou kunnen dienen om de energiemaatregelen te bekostigen, die de energieprijzen voor de consument wat verlichten.
Tijdens de Oekraïnecrisis was er ook een overwinstbelasting. Dat leverde toen 1,88 miljard euro.
Maar dat zal niet opnieuw kunnen. De belasting zal enkel voor de petroleumsector zijn. Bovendien lopen nog steeds juridische procedures, waardoor de regeling ongrondwettelijk kan worden verklaard.
De federale regering heeft in totaal 80 miljoen euro vrijgemaakt voor verschillende energiesteunmaatregelen. Door de Irancrisis zijn sommige kosten, zoals de prijzen aan de pomp, enorm gestegen.
Eerder liet premier Bart De Wever (N-VA) meermaals optekenen dat er eigenlijk geen geld is voor zo'n maatregelen. Een mogelijke manier om geld binnen te halen tijdens een dergelijke crisis is een overwinstbelasting. De federale regering roomt dan een stuk af van de extra winsten die energiebedrijven mogelijk hebben door de hoge olieprijzen. De regering wil daar nu voor pleiten op Europees niveau.
1,88 miljard op twee jaar
De vorige Vivaldi-regering, de federale regering De Croo, deed het al voor. Van januari 2022 tot december 2023 werd een overwinstbelasting ingevoerd, nadat de energieprijzen enorm stegen door de oorlog in Oekraïne.
In die periode leverde dat de federale regering uiteindelijk 1,88 miljard euro op. Dat blijkt uit cijfers van de FOD Economie. Het gaat dan om 1,28 miljard euro vanuit de elektriciteitsproductiesector, en zo'n 600 miljoen euro uit de petroleumsector. Van die 600 miljoen kwam 400 miljoen van de raffinagesector, en 200 miljoen van brandstofhandelaars die zijn aangeduid als zogenoemde "primaire deelnemers voor diesel, gasolie en benzine". Dat zijn grotere handelaars die er bij een crisis moeten voor zorgen dat de vrijgegeven voorraden in de keten terechtkomen.
Nog eens?
De overwinstbelasting van tijdens de Oekraïnecrisis werd eind 2023 weer afgevoerd. Maar de huidige regering wil op Europees niveau meewerken aan een nieuwe overwinstbelasting.
Betekent dat dat we vandaag ook opnieuw zoveel geld zouden kunnen ophalen? Neen. Want van die 1,88 miljard kwam 1,28 miljard van de elektriciteitsproductiesector. "En dat bedrag kwam trouwens grotendeels van de kerncentrales", zegt energie-expert Joannes Laveyne (UGent).
Intussen zijn er een pak minder werkende kernreactoren. "Bovendien zijn de elektriciteitsprijzen amper veranderd tijdens deze Irancrisis. Daar zijn nu zeker geen overwinsten. Het is nu totaal anders. Het is vooral een oliecrisis", aldus Laveyne. Om die reden zal de overwinstbelasting enkel voor de petroleumsector gelden.
De crisis nu is totaal anders
Energie-expert Joannes Laveyne (UGent)
Rest ons dus nog die 600 miljoen euro uit de petroleumsector. Maar of we dat bedrag dan wel halen, is ook onzeker. Het blijft moeilijk te bepalen wat nu precies overwinsten zijn. "Men zegt vaak te snel dat olieraffinaderijen nu grote winsten boeken. Er zijn kanttekeningen te plaatsen", zegt Laveyne.
Zo kopen brandstofverdelers vaak vooruit, op de lange termijn dus. Wat ze eerder hebben ingekocht, kunnen ze nu voordelig verkopen. Maar wat ze binnenkort inkopen, zullen ze later wellicht niet meer voor die prijs kunnen verkopen. De ogenschijnlijke overwinst vlakt zich dus uit. "Bovendien zijn veel winsten in de sector zogenoemde upstreamwinsten die niet in België zitten en dus ook niet door ons belast zullen worden", aldus Laveyne.
"Elke euro is welgekomen"
Maar ook als de opbrengst lager uitvalt dan vorige keer, kan je nog altijd beslissen om het in te voeren. "We kunnen ons geen budgettaire arrogantie permitteren. Elke euro is welgekomen", zegt fiscaal expert Michel Maus (VUB). "Bovendien is het politiek makkelijker om deze beslissing te nemen als de maatregel Europees wordt ondersteund", zegt hij.
Maar er is een 'maar'. "Alles hangt af van welke tarieven men zal gebruiken. Bovendien duurde de Oekraïnecrisis lang, terwijl het hier misschien op korte termijn afgelopen kan zijn", zegt Maus. En dat heeft uiteraard allemaal impact op het uiteindelijke bedrag. In elk geval zou 80 miljoen euro ophalen uiteraard al mooi zijn, want dat is hoeveel de huidige energiesteunmaatregelen kosten.
Juridische onzekerheid
De grootste 'maar' is misschien nog de juridische onzekerheid rond de overwinstbelasting. Na de invoering door de Vivaldi-regering, trokken heel wat getroffen bedrijven naar de rechter om de belasting aan te vechten. Nog heel wat procedures lopen. En de uitkomst blijft onzeker.
Het is en blijft juridisch een vervelend verhaal
Professor Fiscaal recht Michel Maus (VUB)
"Het is en blijft juridisch een vervelend verhaal, omdat je daar eigenlijk gaat discrimineren. Er zijn bijvoorbeeld nog bedrijven die nu mooie winsten maken door conflicten, zoals de defensie-industrie. Als je enkel energie viseert, is dat moeilijk om te beargumenteren. Fiscaal mag je ongelijk behandelen, maar er moet een redelijke verantwoording voor zijn. De grote hamvraag is of dat hier het geval is", aldus Maus.
In december vorig jaar gaf het Europees Hof van Justitie de Belgische staat wel gelijk. In een antwoord op een zogenoemde prejudiciële vraag van het Belgische Grondwettelijk Hof werd gesteld dat de regering zo'n overwinstbelasting mocht invoeren.
"Maar de vraag of de heffing rechtvaardig was, is nog iets anders dan de specifieke technische details van de invoering", nuanceert Joannes Laveyne (UGent). Er lopen ook nog procedures met andere prejudiciële vragen. Mogelijk weten we dit jaar dan eindelijk of de overwinstbelasting juridisch standhoudt.
