Winst van energiebedrijf Engie belasten? Makkelijker gezegd dan gedaan 

"De Bank is niet bevoegd en beschikt niet over de deskundigheid om concrete belastingvoorstellen voor een belasting op overwinst ten gevolge van de hoge elektriciteitsprijzen uit te werken. Bijgevolg kan de Bank zich dan ook niet uitspreken over de juridische haalbaarheid of geschiktheid van een dergelijke belasting."

Het staat er duidelijk, zwart op wit, op de eerste pagina van het 24 bladzijden lange antwoord dat de Nationale Bank van België op 10 juni stuurde naar federaal minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen). Van der Straeten had de Bank gevraagd of er in de energiesector momenteel woekerwinsten worden gehaald uit de torenhoge gas- en elektriciteitsprijzen. En of ze die dan extra kon belasten. 

Wie de tekst in detail leest, merkt dat de Nationale Bank zich zeer behoedzaam opstelt. Eigenlijk kaatst ze de bal gewoon terug naar Tinne Van der Straeten. "De Nationale Bank is van mening dat de belasting op overwinsten zinvol is", vatte de minister het rapport achteraf samen. Een wel heel positieve lezing. 

Overwinsten? Ja, die bestaan. En belastingen erop ook. In theorie kan je dat perfect uitrekenen, maar in de praktijk blijkt dat heel wat minder simpel, zo zegt de NBB. Zo moet je die winsten over meerdere jaren bekijken. Als je overwinsten correct wil uitrekenen, moet je dus ook de mogelijke verliezen van de afgelopen boekingsjaren meenemen. Het kan niet dat je een bedrijf dat tien jaar verlies maakt éénmaal zomaar gaat afrekenen op een uitzonderlijk succesvol jaar. Blijft er van die overwinsten dan wel nog veel over? 

Hoe groot de "overwinsten" van Engie zijn, bekijk je dus beter op langere termijn, zegt de Nationale Bank. Ze vermoedt wel dat de kerncentrales op dit moment veel geld binnenhalen. Dat komt omdat ze meegenieten van de dure gasprijzen. Die bepalen nu de prijzen op de energiemarkt, ook voor andere elektriciteitscentrales die niet op gas werken. Dat betekent: extra winst. 

Anderzijds sluiten heel wat stroomproducenten leveringscontracten af op langere termijn: ze beloven aan hun klanten dus 1, 2 tot 3 jaar lang hun stroom tegen een vooraf afgesproken vaste prijs. Die is normaal gezien een beetje hoger dan de dagprijzen op de stroommarkt. Maar die dagprijzen zijn het afgelopen jaar zodanig gestegen dat ze veel duurder zijn geworden dan de langetermijncontracten. Producenten van wind-, zon- en kernenergie zitten dus aan die langetermijnleveringen vast en kunnen hun stroom niet aan de huidige torenhoge dagprijzen verkopen.

Daarom waarschuwt de NBB net dat Tinne Van der Straeten de lat voor "overwinsten" hoog moet leggen en het belastingtarief daarop best matigt. Maar hoe hoog die lat precies moet en hoe hoog of laag dat tarief moet zijn, daar spreekt de NBB zich niet over uit: het is simpelweg niet haar bevoegdheid, zegt ze.

En of Engie op dit moment grote winsten maakt, is maar een deel van het verhaal, waarschuwt de NBB dus. De NBB pleit ervoor om een consistent beleid op te zetten: je belastingen op overwinsten zijn best geen éénmalige ingreep, maar moeten structureel worden vastgelegd. Dat zorgt voor investeringszekerheid: een bedrijf weet dan perfect wat het zal moeten afstaan als het overwinsten maakt én wanneer die overwinsten eraan komen. 

De Nationale Bank stipt nog een element aan in haar antwoord. Er is namelijk al een soort belasting op overwinsten voor de Belgische kernreactoren: de zogenaamde nucleaire rente. Dat zijn winsten die Engie-Electrabel sowieso al moet afstaan aan de federale regering. Voor de oudste kernreactoren Doel 1 en Doel 2 is dat bijvoorbeeld twintig miljoen euro per jaar. Of de reactoren nu winst of verlies maken, dat doet er niet toe: het bedrag blijft hetzelfde.

Volgens de NBB is dit in feite al een belasting op overwinsten. Een belasting die volgens Tinne Van der Straeten veel te laag ligt, maar die blijkbaar door de vorige regering zo onwrikbaar is vastgelegd dat Van der Straeten die heffing eigenlijk niet kan verhogen. Dat erkent de NBB: de nucleaire rente is blijkbaar juridisch vastgebetonneerd. Zelfs als Engie veel meer winst haalt uit zijn kernreactoren, zoals de NBB ook vermoedt: de regeling rond de nucleaire rente zit muurvast. 

Tot slot bespreekt de Nationale Bank nog enkele noodingrepen die andere landen hebben gedaan, maar geeft ze meteen mee dat die maatregelen niet zomaar toepasbaar zijn in België. In Frankrijk, bijvoorbeeld, heeft de overheid de elektriciteitsprijzen bevroren. 

Energiereus EDF mag er zijn prijzen sinds februari met maximaal vier procent doen stijgen tegenover een jaar eerder. Het moet ook een deel van zijn geproduceerde stroom uit zijn kernreactoren verkopen tegen een vaste, lage prijs aan zijn concurrenten. Want EDF is bijna een monopolist in Frankrijk: alle 56 Franse kernreactoren zijn van de Franse energiereus. En die reus zelf is van...de Franse overheid. De Franse staat bezit 84 procent van de aandelen van EDF. In België hebben we geen energiegroep die in handen is van de staat: het Franse recept is hier dus niet toepasbaar.

De Nationale Bank kijkt ook naar wat Italië, Spanje, Groot-Brittannië, Griekenland, Roemenië en Bulgarije doen. Maar ze houdt het bij een korte analyse, ze spreekt geen voorkeuren uit. Omdat ze dus niet "over de deskundigheid beschikt om concrete belastingvoorstellen uit te werken" en zich dan ook niet kan uitspreken over "de juridische haalbaarheid of geschiktheid" ervan. 

Dat is aan de minister van Energie, niet aan ons, zegt de NBB.