Elke week 1 nieuw (jong) slachtoffer: waarom worden daders van valse naaktbeelden amper vervolgd?

Vorig jaar ontving Child Focus 27 meldingen van slachtoffers van deepnudes. Tijdens de eerste drie maanden van dit jaar waren het er al 16, ongeveer elke week 1 melding dus.

"Het aantal meldingen neemt toe", vertelt Niels Van Paemel, beleidsmedewerker online seksuele uitbuiting bij Child Focus. "Maar niet alle slachtoffers raken tot bij ons. In werkelijkheid zijn het er veel meer." 

Veel jonge slachtoffers schamen zich voor de valse beelden. "Ze durven het niet te vertellen aan ouders of hebben gewoon geen volwassen vertrouwenspersoon. Jongeren denken ook dat de socialemediaplatformen waar die beelden rondgaan, en de politie, hen niet zullen helpen. Dus zwijgen ze."

Vaak zijn het klasgenoten die met een app deepnudes maakten van een meisje uit hun klas. "Ze denken dat dat grappig is en beseffen niet hoe traumatiserend het kan zijn voor het slachtoffer", zegt Van Paemel.

Maar zeker niet alleen meisjes worden slachtoffer. "Jongens worden meer financieel afgeperst met echte naaktbeelden. Maar criminelen gebruiken nu ook valse beelden om hen onder druk te zetten."

Ook in de context van kindermisbruik duiken deepnudes op. Gezichten van minderjarigen worden met artificiële intelligentie geplakt op naakte lichamen.

De langetermijngevolgen voor de slachtoffers zijn dezelfde als bij de verspreiding van echte beelden. Dat bleek eerder uit een studie bij 2.800 Belgische jongeren. 

"Het is het einde van de wereld voor die minderjarigen", zegt Van Paemel. "Iedereen die de beelden ziet, denkt dat ze echt zijn. Het maakt niet uit dat ze eigenlijk fake zijn."

Dat zien ze ook bij het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen. Zij ontvangen meldingen van meerderjarige slachtoffers. In 2024 waren dat er 13. Dat is het meest recente cijfer. 

"Het kan leiden tot posttraumatische stressstoornis, angststoornissen, depressie, verlies van zelfvertrouwen en zelfs zelfmoordneigingen", zegt Liesbet Stevens van het Instituut. "Er is de impact van het maken en verspreiden van de deepnude zelf, maar doordat de deepnude circuleert, kan een slachtoffer ook geconfronteerd worden met digitale stalking, belaging of pesten en fysieke stalking."

Of deepnudes strafbaar zijn, hangt af van het beeld, de toestemming en het gebruik van de technologie.

Bij minderjarigen is het helder: "Dit valt onder de wet op verspreiding of bezit van beelden van kindermisbruik", zegt Sofie Royer, professor veiligheid en mensenrechten (VUB en KU Leuven).

Bij meerderjarigen zonder toestemming kan een deepnude onder meerdere misdrijven vallen. Voyeurisme ligt het meest voor de hand, maar ook het bezit of het verspreiden van extreem pornografisch of gewelddadig materiaal, het verspreiden van niet-consensuele seksuele beelden of afpersing, zijn opties.

Veel wetgeving dus, maar toch zijn veroordelingen zeldzaam. "In ons land zijn er nog maar weinig straffen voor daders van deepnudes uitsproken", vertelt Margot De Meester, advocate bij Sue Advocaten in Antwerpen en gespecialiseerd in seksueel strafrecht en zedenfeiten.

Dat heeft volgens De Meester en collega-advocaten meerdere verklaringen.

"Het is voor slachtoffers niet evident om effectief een klacht in te dienen. Dat komt deels uit angst en schaamte, maar er heerst ook onduidelijkheid, omdat deepnudes onder verschillende wetsbepalingen kunnen vallen. Het gebrek aan precedenten en de onduidelijkheid kunnen slachtoffers ontmoedigen om gerechtelijke stappen te ondernemen." 

"Het gaat inderdaad niet zonder slag of stoot", beaamt strafpleiter Emma Martin bij Metis Advocaten in Antwerpen. "Het is een nieuw fenomeen en in elke stap kan het mislopen. Als een slachtoffer fout geïnformeerd wordt door de politie bijvoorbeeld, omdat die niet mee zijn met de ernst en huidige wetgeving, stopt het soms al daar." 

Ook bij parket en rechtbank is er terughoudendheid, merken de advocaten. "Er zijn weinig precedenten en andere zaken krijgen voorrang. Bij deepnudes is de juridische afbakening complex, waardoor ze niet altijd de aandacht krijgen die ze verdienen", zegt Martin.

Advocate Océane Dieu wijst erop dat het gebrek aan uitspraken ook te maken heeft met de onderbemanning en onderfinanciering bij justitie. Dieu is gespecialiseerd in strafrecht, mensenrechten en cybercriminaliteit bij VS Advocaten. 

"Politie en rechters hebben ook niet altijd de kennis en middelen om cybercriminaliteit te onderzoeken en vervolgen. Daardoor onderschatten ze soms de impact op slachtoffers."

Dieu pleit voor meer gespecialiseerde rechters en parketten rond cybercriminaliteit, net omdat problemen als deepnudes en phishing alleen maar meer slachtoffers maken. "In Mechelen en Antwerpen heb je nu al onderzoeksrechters en procureurs die cyberspecialist zijn. In de rest van het land is dat beperkter."

Niet alleen bij techbedrijven, gerecht en politie is er werk aan de winkel. Niels Van Paemel van Child Focus benadrukt dat sensibilisering hoognodig is. "Elke school zou een aanspreekpunt rond seksualiteit moeten hebben, zo weten jongeren wie ze op school in vertrouwen kunnen nemen."

Ook als omstander - ouder, familielid, klasgenoot... - kan je helpen. "Wees een luisterend oor, meld het, schakel de politie in als het slachtoffer dat wil."