Uit een nieuw onderzoek van de Universiteit van Antwerpen blijkt dat 13,8 procent van Belgische jongeren al deepnudes of AI-naaktbeelden ontvangen heeft. Vooral mannen maken het en vrouwen zijn er slachtoffer van. Apps om deepnudes mee te maken, zijn zo alomtegenwoordig op het internet dat jongeren niet doorhebben dat het strafbaar is, klinkt het.
AI-naaktbeelden in opmars: bijna 14 procent van Belgische jongeren kreeg al een deepnude
Nele Baeyens
Gepubliceerd:
Deepnudes zijn realistische, maar volledig vervalste naaktbeelden of -video’s van een persoon, gemaakt met artificiële intelligentie. Het is geen nieuw fenomeen: de laatste jaren is er een sterke stijging in het aantal deepnude-applicaties, het aantal deepnude-beelden en het gebruik van deze applicaties.
De Universiteit van Antwerpen voerde een studie uit bij 2.800 jongeren tussen de 15 en 25 jaar, in opdracht van het Instituut voor de gelijkheid van mannen en vrouwen, Child Focus en de staatssecretaris voor Gelijke Kansen Marie-Colline Leroy (Ecolo).
Hieruit blijkt dat 42 procent van de Belgische jongeren al gehoord heeft van het fenomeen deepnudes, 13,8 procent van de Belgische jongeren heeft er ooit al een ontvangen, 12,8 procent kent 'deepnude-apps' en van die groep heeft 60,5 procent zelf al geprobeerd er eentje te maken.
Deze cijfers liggen dubbel zo hoog als een eerder grootschalig onderzoek in Engeland, Australië en Nieuw-Zeeland. Dat verklaart Catherine Van de Heyning (UAntwerpen), onderzoekster en docent Europese fundamentele rechten, als volgt: "Wij focussen in dit onderzoek alleen maar op jongeren en je ziet dat het fenomeen bij jongeren echt groeiend is. Daarnaast werd de Engelse studie uitgevoerd in 2019 en we zijn nu in 2024: je ziet dus dat het fenomeen veel bekender wordt."
Vooral vrouwen zijn slachtoffer
Maar liefst 98 procent van de deepfakes die online circuleren zijn seksueel getint en bevatten voornamelijk vrouwelijke slachtoffers. Het overgrote deel van de deepnude-applicaties spitsen zich ook enkel toe op het maken van deepnude-beelden van vrouwen. Vorig jaar werden verschillende bekende Vlaamse vrouwen ook slachtoffer van deepnudes.
Ook bij de Belgische jongeren zijn er grote genderverschillen. Meer mannelijke dan vrouwelijke jongeren kennen het fenomeen, hebben er al één gezien, bezitten er één of hebben er zelf één proberen te maken.
Dat doen ze omdat ze het slachtoffer willen vernederen, uit wraak, uit nieuwsgierigheid of om zich populair te willen maken. Die motivaties komen ook terug in onderzoek naar andere vormen van digitaal seksueel beeldmisbruik, zoals het verspreiden van naaktbeelden zonder toestemming.
Daarnaast zegt Van de Heyning in de VRT NWS-podcast Het Uur van de Waarheid dat jongeren ook deepnudes maken om iets bij te verdienen. "Je hebt technisch goed onderlegde jongeren die online hun diensten aanbieden en voor 5 euro een perfecte deepnude-foto maken van een klasgenoot of iemand anders."
Deepnude-apps nemen hun verantwoordelijkheid niet
Hoewel de meeste apps wel gebruiksvoorwaarden en een privacybeleid claimen te hanteren, blijken de meeste apps zo gebouwd te zijn dat er geen enkele controle is. Zo voorziet geen enkele applicatie een controle op het al dan niet gewelddadige karakter van de beelden. Er is ook geen enkele controle op de toestemming van de afgebeelde persoon om het beeld te maken.
Daarnaast benadrukken de applicaties dat het maken van deepnudes via hun applicatie anoniem is en gebruikersgegevens niet worden bewaard. De maker weet hierdoor dat bij het illegaal maken van beelden, hij niet geïdentificeerd kan worden door een slachtoffer of door de overheid.
Aangezien de apps zo aanwezig zijn op het internet, hebben jongeren ook soms niet door dat het maken van deze deepnudes illegaal is, blijkt uit het onderzoek. "De apps zijn zo makkelijk te vinden en zo aanwezig op het internet. Hun redenering is: het zal wel mogen als je het zomaar kan krijgen. Jongeren weten niet goed dat het strafbaar is", aldus Van de Heyning.
Onderzoek is een call-to-action
Staatssecretaris Leroy is ongerust over het feit dat voornamelijk vrouwen het slachtoffer zijn. "Een deepnude maken zonder toestemming, of van een minderjarige, is illegaal. Bovendien berokkent het slachtoffers heel wat schade. Het onderzoek stelt bovendien duidelijk dat deepnudes een spiegel zijn van de dieperliggende genderongelijkheden in onze maatschappij."
Ook Child Focus benadrukt dat de impact van zulke beelden op het welzijn van jongeren even groot is als de verspreiding van ‘echte’ beelden. Ze pleiten voor een mentaliteitswijziging waarbij mogelijke omstaanders zich niet laten meeslepen in de groepsdynamiek, maar ervoor kiezen om het op te nemen voor de slachtoffers.
Europese Unie moet strenger optreden
Professor Van de Heyning benadrukt dat de online markt duidelijk gereguleerd moet worden. "Dat je ergens op het internet nog dergelijke apps gaat blijven vinden, is onvermijdelijk. Maar als je nu op Google zoekt naar 'deepnude', verschijnen die apps helemaal bovenaan, omdat ze legaal reclame kunnen maken op Google. Zoekmachines en sociale media moeten ingrijpen en ervoor zorgen dat dat soort apps eruitgaan."
Daarom zou volgens Van de Heyning de Europese Unie hier ook strenger tegen moeten optreden. "Wij vragen dat de EU hier zijn rol speelt, regulerend optreedt naar die apps, maar ook naar de zoekmachines. België kan daar een voortrekkersrol in spelen, ze hebben dat al gedaan door het fenomeen strafbaar te maken."
Ook Het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen dringt aan op meer internationale samenwerking om het fenomeen te bestrijden: “Het is aannemelijk dat er steeds meer deepnudes zullen worden gemaakt en gedeeld, omdat de apps nog meer en laagdrempeliger ontwikkeld zullen worden. Wie zulke technologische ontwikkelingen mogelijk maakt, moet ervoor zorgen dat de tools niet ten kwade kunnen worden ingezet. België kan niet alleen op tegen de buitenlandse apps die onze wetten om mensen te beschermen, aan hun laars lappen.”
