Slachtoffers van valse AI-naaktfoto's getuigen: "Daders beseffen niet hoe vernederend het is"

"Ben jij dit?" De vraag verscheen plots in de privéberichten van twintiger Nathalie*. Als ze het bericht openklikte, zag ze plots een naaktfoto van zichzelf verschijnen. "Ik was in paniek. Het is schrikken als je een naaktfoto van jezelf ziet, en je zeker weet dat je die niet zelf gemaakt hebt", vertelt ze. 

De twintiger heeft 80.000 volgers op Instagram. Een anonieme gebruiker bleek een vals profiel te hebben aangemaakt. "Ze gebruikten mijn echte naam, en stuurden de met AI-gemaakte naaktfoto's en lingeriefoto's door naar mijn volgers", zegt ze. "En die beelden waren heel realistisch. Mensen die me goed kennen, zouden zien dat de proporties niet kloppen, maar als je me niet kent, zie je het verschil niet." 

Ook de Waalse Julia (22) is in shock wanneer ze 5 deepnudes van zichzelf ontdekt in haar mailbox. "Een onbekende afzender vroeg of de foto's overeenkwamen met de realiteit", begint ze. "Ik was zo kwaad, maar probeerde er een grappige draai aan te geven. Ik zei dat ik eigenlijk een man was, en dat de foto's dus totaal niet overeenkwamen met de realiteit."  

Beide vrouwen merken op dat de originele foto's van hun openbare sociale media gehaald werden. "Ik snap echt niet waarom je zoiets doet", zegt Nathalie. "Daders beseffen niet hoe vernederend dat allemaal is." 

Julia confronteerde de afzender van de foto's: "Hij zei dat hij me knap vond, en dat hij de deepnudes daarom gemaakt had", legt Julia uit. "Alsof dat het goedpraat? Ik wees de persoon erop dat zijn actie illegaal was. Hij ontkende dat, en vertelde dat hij me enkel wilde uitdagen." 

Bij Nathalie gingen de daders nog een stapje verder. Op het sociale mediaplatform Reddit werd een hele pagina aangemaakt rond haar. "Eerst leek het een fanpagina, maar al snel draaide de toon. Ik werd geseksualiseerd, en in privéchats werden de deepnudes volop gedeeld." 

Ze besloot , zowel op Reddit als andere socialemediafora, met een vals profiel uit te zoeken waar haar foto's gedeeld worden. "Wat ik tegenkwam, choqueerde me nog meer. Bij mijn deepnudes schreven groepsleden hele verkrachtingsfantasieën neer. Ze legden in detail uit hoe ze me zouden verkrachten totdat ik zou bloeden."

Wat beide vrouwen dwarszit, is dat ze niet weten wie de beelden gemaakt heeft, waar de foto's gedeeld zijn, en wie ze dus allemaal gezien heeft.  

"Ik ben nooit te weten gekomen wie de afzender van de foto's echt was", legt Julia uit. "Het kan zijn dat ze enkel naar mij zijn gestuurd, maar je weet het nooit zeker. Het zou kunnen dat de beelden ook met anderen gedeeld zijn." 

Nathalie vindt dat erg beangstigend. "Iemand reageerde op een van de foto's dat hij me al eens in het echt had aangesproken. Toen besefte ik dat echt iedereen de deepnudes gemaakt kon hebben. Sindsdien loop ik angstig rond op straat, en zit ik op de bus liever niet meer naast een man. Iedereen kan kwade bedoelingen hebben." 

Ze werkt in de gezondheidssector, en vreesde meteen voor haar job. "Als je cliënten of patiënten zulke foto's zien, dan verlies je als professional je imago", vindt Nathalie. Daarom is haar vertrouwenscirkel klein geworden, geeft ze toe. "Ik heb erover gepraat met mijn vriend, mijn broer en zus. Dat zijn de mensen die ik nog echt vertrouw." 

Dat de impact op slachtoffers groot is, weten ook organisaties als Child Focus en het Instituut voor Gelijkheid van Vrouwen en Mannen. Ze zijn het meldpunt voor respectievelijk minderjarigen en meerderjarigen die slachtoffer worden van deepnudes.

Daarom hebben ze een campagne opgezet, waarin slachtoffers de kledingstukken die ze op hun originele foto's droegen, verkopen op het tweedehandsplatform Vinted. 

Julia werkte mee aan de campagne: "Ik wilde mensen bewustmaken van het probleem, op mijn eigen manier iets bijdragen en vooral mee inzetten op preventie. Mijn dader wist niet dat hij iets illegaals deed", legt ze uit. "Dat kan toch niet? Mensen moeten weten dat het illegaal is, en welke impact hun daden hebben op slachtoffers." 

Julia waarschuwde uiteindelijk haar volgers op sociale media dat de foto's circuleerden, en besloot klacht in te dienen. "Ik wilde de afzender hier niet mee laten wegkomen, dus ik stapte naar de politie." Daar kreeg ze informatie over de stappen die ze kon zetten. "Al snel zei de politievrouw dat er weinig kans was dat de klacht iets zou opleveren", legt Julia uit. "Het parket had het druk, en de afzender had me niet bedreigd of afgeperst. Er zat dus geen haast bij voor hen." 

Intussen heeft de jonge vrouw nog steeds geen nieuws ontvangen over haar klacht. "Ik vermoed dat ze niet gezocht hebben, en de klacht hebben geklasseerd zonder vervolg", besluit Julia. 

Dat de politie weinig kan doen, frustreert Nathalie ook. Zij diende geen klacht in, net omdat de politie haar vertelde dat dat nutteloos was. "De kans dat ze iets konden doen, was klein. Volgens hen had ik moeten verwachten dat zoiets kon gebeuren als ik zoveel volgers had. Het zou zomaar kunnen dat ze internationaal moesten gaan zoeken." 

Het maken en verspreiden van deepnudes is illegaal, stelt parketmagistrate en expert cybercriminaliteit aan de Universiteit Antwerpen Cathérine Van de Heyning . Daarom wil ze slachtoffers aansporen om toch stappen te ondernemen als ze te maken krijgen met deepnudes. "Hoe sneller we erbij zijn, hoe meer kans we hebben om de beelden te verwijderen." 

"Tegenwoordig hebben we veel manieren om beelden te laten verwijderen, en het maakt niet uit of het om een echt of vals naaktbeeld gaat", verklaart Van de Heyning. "We kunnen voorkomen dat ze verder verspreid worden, of op pornowebsites belanden. Zelfs Google werkt mee, zodat de foto's bij zoekopdrachten niet telkens terug naar boven komen." 

Ze bevestigt dat er inderdaad nog een generatieprobleem is bij de politie, waardoor sommige agenten het probleem niet begrijpen. "Soms geven agenten goedbedoeld advies, maar dat komt verschrikkelijk slecht over op slachtoffers", weet Van de Heyning. "Organisaties als het Instituut (voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen, red.) proberen de agenten en magistraten wel op te leiden. Ze geven adviezen mee in de hoop de uitspraken die Julia en Nathalie te horen kregen, te vermijden."

Ook Child Focus zet zich in om deepnudes te verwijderen. Algemeen directeur Nel Broothaerts legt uit: "We kijken eerst wat het slachtoffer nodig heeft, en of de persoon goed omringd is. Onze organisatie is ook een trusted flagger bij verschillende sociale media, waardoor we snel aan de alarmbel kunnen trekken en beelden sneller verwijderd worden." 

Al blijft het moeilijk om de beelden permanent te verwijderen volgens Broothaerts. "De foto's kunnen op veel apparaten opgeslagen staan. Maar als je slachtoffers het signaal kan geven dat je hen actief probeert te helpen, en de beelden te verwijderen, dan doet dat al veel", besluit ze.