De federale regering zou steunmaatregelen overwegen tegen de hoge energieprijzen, maar die kosten veel geld. Sommigen richten daarom hun blik op de bedrijven die forse winsten boeken dankzij de crisis. Over welke sectoren gaat het precies, en is zo’n overwinstbelasting wel een goed idee?
Regering zoekt geld voor energiefactuur: is een overwinstbelasting voor oliebedrijven de oplossing?
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De federale regering overweegt nieuwe steunmaatregelen tegen de hoge energieprijzen, maar die kosten veel geld. Daarom kijkt de overheid naar een mogelijke overwinstbelasting voor bedrijven die profiteren van de energiecrisis, zoals westerse oliemaatschappijen.
Een overwinstbelasting is volgens expert Joannes Laveyne van de UGent echter geen eenvoudige oplossing. "De opbrengst viel toen erg tegen. Het is te eenvoudig om te roepen dat er massale overwinsten zijn", zegt hij over een gelijkaardig experiment tijdens de vorige energiecrisis.
Laveyne pleit eerder voor het verminderen van energieverbruik dan voor extra belastingen. Gerichte steun voor wie de wagen echt nodig heeft, meer thuiswerk en hogere vergoedingen voor fiets of openbaar vervoer zijn volgens hem betere pistes.
1
Welke bedrijven winnen bij de energiecrisis?
Het idee om bedrijven die profiteren van de energiecrisis extra te belasten, leeft zowel in België als in de rest van Europa. Maar zijn er echt bedrijven die munt slaan uit deze crisis?
"Er zijn zeker oliebedrijven die aanzienlijk meer inkomsten genereren", zegt Joannes Laveyne, onderzoeker aan het Energie-instituut van de . Het gaat dan vooral over westerse oliemaatschappijen die hun olie niet uit het onrustige Midden-Oosten halen, maar uit Canada of de Verenigde Staten.
Oliebedrijven kunnen vaak de hogere prijzen al aan de pomp doorvoeren nog voor ze die zelf in hun kosten voelen
Joannes Laveyne, onderzoeker aan het Energie-instituut van de UGent
"Zij kunnen meesurfen op de hoge internationale prijzen zonder dat ze daar zelf extra inspanningen voor moeten leveren", legt Laveyne uit in de podcast Het Kwartier. "In Europa gaat het dan om spelers als ExxonMobil en TotalEnergies. Bovendien kunnen die bedrijven de hogere prijzen vaak al aan de pomp doorvoeren nog voor ze die zelf in hun kosten voelen."
2
Is het een goed idee winstgevende bedrijven extra te belasten?
Winsten van de oliebedrijven extra belasten en verdelen onder de bevolking klinkt eenvoudig, maar de praktijk is weerbarstiger. "Hogere inkomsten staan op lange termijn niet garant voor meer winst", nuanceert Laveyne.
Vandaag maken de bedrijven winst omdat ze de prijzen snel kunnen optrekken, maar zodra de geopolitieke spanningen - zoals de huidige Iran-crisis - afnemen, gebeurt vaak het omgekeerde. "Dan dalen de prijzen aan de pomp sneller dan de effectieve olieprijzen op de markt. Op dat moment maken de bedrijven verlies. Dan hebben ze die extra inkomsten nodig om te compenseren."
Hen nu opzadelen met een overwinstbelasting kan dan averechts werken. "Overwinsten zijn een complexe materie. Het kan goed zijn dat diezelfde bedrijven later nog met onvoorziene kosten worden geconfronteerd."
Multinationals ontwijken de dans
Daarnaast rijst de vraag waar die winsten precies worden geboekt. "Het gaat om multinationals die hun kosten en winsten intern verschuiven. Veel van hun fiscale hoofdzetels bevinden zich in belastingparadijzen als Singapore of Zwitserland. Ze kunnen eenvoudig de overwinsten daarheen verplaatsen."
De Belgische of Europese overheden hebben daardoor vaak geen grip op dat geld. Sommige oliebedrijven hebben wel installaties op onze bodem, zoals de raffinaderijen van ExxonMobil en TotalEnergies in de Antwerpse haven. "Ook daar kunnen multinationals met hun cijfers goochelen om de winst naar andere afdelingen te verleggen."
Lessen uit het verleden
Tijdens de vorige energiecrisis, na de Russische inval in Oekraïne, experimenteerde de overheid ook al met een overwinstbelasting. Die ervaring stemt niet hoopvol, weet Laveyne.
Baby's op het werk: een goed idee? En welke bedrijven winnen bij de energiecrisis?
"De opbrengst viel toen erg tegen", herinnert de expert zich. "Het was zéker niet genoeg om de toegekende steunmaatregelen te financieren. Diezelfde fout mogen we niet nog eens maken. Het is te eenvoudig om te roepen dat er massale overwinsten zijn. Hoeveel dat er precies zijn en waar je die kan belasten, is in de praktijk een ander paar mouwen."
3
Wat is het alternatief?
Als de oplossing niet bij een belasting ligt, wat kan de overheid dan wel doen? Volgens Laveyne moeten we niet kijken naar meer geld, maar naar minder verbruik. "We moeten de oplossing zoeken in het reduceren van de vraag."
Er bestaan geen eenvoudige oplossingen. Ook al beweren politici soms van wel
Joannes Laveyne, onderzoeker aan het Energie-instituut van de UGent
Laveyne begrijpt de roep om steun, maar vindt dat die zeer gericht moet zijn. "Mensen die hun wagen echt nodig hebben voor hun job, moeten we ondersteunen, maar we moeten die hulp zo beperkt mogelijk houden."
De expert ziet ook een rol voor de werkgevers: "Als we de vraag willen beperken, moeten zij vaker thuiswerk toestaan. Ook kunnen ze hogere vergoedingen geven voor alternatieven zoals de fiets of het openbaar vervoer."
Toch waarschuwt hij voor valse hoop: "Ik heb alle begrip voor de mensen die de hoge prijzen voelen aan de pomp, maar er bestaan geen eenvoudige oplossingen. Ook al beweren politici soms van wel."