De secretaris-generaal van de NAVO, Mark Rutte, brengt vandaag een bezoek aan Washington, waar hij ook de Amerikaanse president Donald Trump zal spreken. Het voornaamste agendapunt tijdens zijn bezoek: de spanningen temperen over het uitblijven van Europese betrokkenheid bij Iran. Dat belooft geen eenvoudige opdracht te worden, klinkt het bij NAVO-diplomaten.
NAVO-topman Rutte probeert in Washington Trumps woede over uitblijven Europese betrokkenheid in Iran te temperen
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte bezoekt Washington en spreekt er met president Trump, minister van Buitenlandse Zaken Rubio en minister van Defensie Hegseth.
Centraal agendapunt: de woede van Trump over de afwezige Europese steun tijdens de Amerikaans-Israëlische oorlog in Iran.
Europese NAVO-landen weigerden in maart mee te helpen de door Iran geblokkeerde Straat van Hormuz te openen. Trump noemde zijn bondgenoten daarop "lafaards" en dreigde opnieuw met een Amerikaanse exit uit de NAVO.
Europa verdedigt zich met het argument dat de NAVO een defensief bondgenootschap is en dat Europese landen geen inspraak hadden in de aanvallen op Iran.
Toch beschikt Europa over een troef: Amerikaanse militaire bases op Europees grondgebied spelen een cruciale rol in de oorlog in Iran.
De Verenigde Staten zijn gefrustreerd – erg gefrustreerd zelfs – over de rol die de NAVO-landen hebben gespeeld tijdens de Amerikaans-Israëlische oorlog in Iran. "Lafaards", zo noemde Trump zijn bondgenoten gisteren. Onder de Europese NAVO-landen klonk immers weinig enthousiasme toen Trump hen midden maart vroeg om mee te helpen de te openen.
Iran had op dat moment de belangrijke zeestraat deels geblokkeerd na enkele zware Amerikaans-Israëlische luchtaanvallen en gebruikte de handelsroute als drukmiddel. Trump vond dat de landen die afhankelijk zijn van olie uit de (vooral Europa, zei hij, al klopt dat niet helemaal) ook moeten bijdragen.
"Bondgenoten moeten doen wat mogelijk is om de doorgang te herstellen", aldus de Amerikaanse president.
De reactie van het militaire bondgenootschap was overwegend terughoudend. NAVO als organisatie ondernam geen directe actie en schoof de verantwoordelijkheid door naar individuele lidstaten. Landen zoals Duitsland en Spanje reageerden - erg expliciet - dat ze geen rol voor de NAVO zagen in die regio. Andere landen, waaronder Nederland, wilden hoogstens verkennen, maar ondernamen geen concrete actie.
Voor veel Europese landen was er te veel onduidelijkheid over de Amerikaanse strategie, en moest elke vorm van escalatie met Iran vermeden worden.
Europese landen reageren erg terughoudend op de Amerikaanse vraag
Dat was echter niet het antwoord waar Trump op hoopte: hij waarschuwde dat de NAVO "een zware toekomst wacht", noemde het bondgenootschap "een holle belofte" en dreigde opnieuw met een Amerikaanse exit. Hij zette de vraag om hulp neer als een soort loyaliteitstest voor Europa: een test waar het continent - als je het Trump vraagt - zwaar in gefaald is.
Moeilijke opdracht
En dus moet de NAVO- Mark Rutte nu naar Washington, een bezoek dat al een tijdje gepland stond, maar nu toch wel een speciale invulling krijgt. Hij zal er rond de tafel zitten met Trump, maar ook met minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en de minister van Defensie Pete Hegseth. De woede van Trump over de houding van de NAVO tijdens de Iran-crisis zal hoogstwaarschijnlijk hét belangrijkste agendapunt van de vergadering zijn.
Volgens Kurt Volker, voormalig Amerikaans ambassadeur bij de NAVO onder president George W. Bush, wacht Mark Rutte een moeilijke opdracht. "De communicatie vanuit Europa is verschrikkelijk slecht geweest", vertelt hij aan Euronews. Volgens Volker was het helemaal niet nodig om Washington openlijk te bekritiseren en konden ze deze reactie van Donald Trump wel verwachten.
"De Europeanen hadden kunnen zeggen: 'We hebben hier allemaal belang bij, laten we kijken hoe we kunnen helpen'", waarbij uiteindelijk geen directe militaire betrokkenheid nodig was.
Volker vreest dat Trump de verantwoordelijkheid voor de tegenvallende resultaten van de Amerikaans-Israëlische oorlog in Iran zou kunnen schuiven richting Europa.
"Niet onze oorlog"
De vraag is dus of Rutte - bekend om zijn vleierige stijl - Donald Trump zal kunnen overtuigen van deze pijnlijke realiteit: de NAVO is in principe een defensief bondgenootschap, en hoeft dus helemaal niet in te grijpen in een conflict dat begonnen is met Amerikaanse en Israëlische aanvallen.
Europa heeft ook helemaal geen mandaat of inspraak gehad in die aanvallen, wat het gevoel bij verschillende staten versterkt dat "dit niet onze oorlog is".
De Spaanse premier Pedro Sanchez is een van de grootste pleitbezorgers tegen de oorlog
Als de VS werkelijk de steun van de NAVO als zodanig wilden verwerven, hadden ze dat op de tafel van de NAVO moeten leggen. De alliantie beslist altijd bij consensus: alle 32 lidstaten moeten het eens zijn. Nu zijn er wel vaker moeilijke kwesties geweest waarbij niet alle lidstaten zich even enthousiast achter een besluit konden scharen, maar dikwijls kwam de eensgezindheid neer op pragmatisch wegkijken of geen verzet aantekenen.
Dat Europese landen niet de plicht hadden om in te grijpen, is duidelijk, maar of ze de verantwoordelijkheid hadden om de VS te hulp te schieten, is een andere vraag. Sommige analisten delen het perspectief van Trump en zeggen dat Europa profiteert van de olie in de Straat van Hormuz, en dus ook moet bijdragen aan de veiligheid van die route.
Anderen stellen dat Europa niet moet ingrijpen, omdat het de oorlog niet gestart is. En er zelfs niet op voorhand over ingelicht is. De VS is de escalatie begonnen, klinkt het. Als Europa militair zou ingrijpen, zou de oorlog alleen maar verergeren en zou Europa meegesleurd worden in het conflict. De NAVO is bedoeld voor collectieve verdediging, niet voor elke oorlog van een lidstaat, is hun visie.
Wat er ook van zij, bronnen binnen de Belgische nationale defensie vertellen ons dat België nooit een officiële vraag om hulp heeft gekregen van de VS.
Troef achter de hand
Europa heeft wel een belangrijke troef om Trump ervan te overtuigen het bondgenootschap niet volledig te laten vallen: een dicht netwerk van Amerikaanse militaire bases en logistieke centra verspreid over het continent, die ook nu cruciaal zijn voor de oorlog in Iran.
Luchtbases zoals Ramstein in Duitsland worden gebruikt om vliegtuigen bij te tanken, munitie te vervoeren en commandostructuren te ondersteunen. Daarnaast heeft de Oekraïense drone-expertise Kiev een sleutelrol gegeven in de bestrijding van goedkope Iraanse Shahed-drones, zoals blijkt uit defensieovereenkomsten die het land in maart sloot met verschillende Golfstaten.
Het is misschien niet doorslaggevend, maar het is invloed en de vraag is of Europa hiervan gebruik zal maken.
Tot nu toe is dat nauwelijks gebeurd. Binnenlandse scepsis heeft sommige Europese landen ertoe gebracht hun luchtruim eenzijdig te sluiten, Amerikaanse landingsrechten te weigeren of het gebruik van gezamenlijk beheerde luchtbases te beperken.
"De invloed die Europa wél heeft, moet verstandig en gezamenlijk worden ingezet", schrijft Liana Fix, ervaren Europa-expert bij The Council on Foreign Relations, een invloedrijke Amerikaanse denktank.
"Dat betekent weerstand bieden tegen Amerikaanse druk om direct in de oorlog te stappen, terwijl het continent waar mogelijk bijdraagt aan een . Door hun invloed gecoördineerd te gebruiken, kan Europa zijn belangen beschermen en tegelijk escalatie en onnodige spanningen vermijden."
De vraag is of Rutte die kaart zal willen (of durven) spelen.
