De federale regering heeft groen licht gegeven om te onderzoeken of er witte waterstof in de Belgische bodem aanwezig is. Dat doet ze nadat er een grote waterstofbel werd ontdekt in Frankrijk.
België start onderzoek naar witte waterstof in eigen bodem na ontdekking in Frankrijk
Het veld, ontdekt in de buurt van Metz in het noordoosten van het land, wordt geschat op zo’n 34 miljoen ton waterstof – goed voor een energie-equivalent van ongeveer 14 jaar elektriciteitsverbruik in België.
Volgens eerste analyses zou het reservoir zich uitstrekken over de grenzen heen, richting België, Luxemburg en Duitsland.
Federaal minister van Mobiliteit en Klimaat Jean-Luc Crucke (Les Engagés) stelt dat België deze kans niet mag laten liggen. "10 maanden geleden werd er tegen mij over witte waterstof gesproken alsof het een utopie was. Vandaag is het een strategische opportuniteit die we weliswaar voorzichtig, maar ook doelgericht en ambitieus moeten benutten. In een onzekere geopolitieke context telt elke lokale energiebron."
"België heeft mogelijk wit goud onder de voeten. Mocht het goedje ook in de Belgische bodem zitten, is dat een gamechanger", meent hij.
Binnen 2 jaar eerste evaluatie
Er zal nu een nationaal exploratieprogramma worden opgestart. Voor de eerste fase wordt 1,5 miljoen euro vrijgemaakt uit de inkomsten van het Europese emissiehandelssysteem (ETS1). Het onderzoek, dat zal worden uitgevoerd door de Geologische Dienst van België, moet binnen 2 jaar een eerste evaluatie opleveren. Afhankelijk van die resultaten, kan er nog eens 1,7 miljoen euro bovenop komen.
Het programma heeft als doel om het potentieel van de Belgische ondergrond in kaart te brengen en mogelijke zones voor verdere exploratie te identificeren.
"Grote transities starten met moedige beslissingen", aldus Crucke. "Dit zou ons energie- en industriemodel blijvend kunnen veranderen."
Wat is waterstof? Waterstof is het allereerste element in de tabel van Mendelejev: H. Het is het kleinste en meest voorkomende element in het universum, en komt overal voor: van water over fossiele brandstoffen tot de zon en andere sterren. Op aarde komt het meestal gebonden voor aan andere stoffen.
Waterstofgas is kleurloos, reukloos, zeer licht en erg brandbaar.
Het kan van nature aanwezig zijn in de aardbodem (witte waterstof) of geproduceerd worden uit aardgas (grijze waterstof) of door water met elektriciteit te splitsen in waterstof en zuurstof (elektrolyse, groene waterstof).
Waterstofgas wordt vandaag vooral gebruikt als grondstof in de chemische industrie, maar het kan ook dienen als brandstof en zelfs als 'natuurlijke batterij' om overschotten van elektriciteit op te slaan.
Vandaag allesbehalve duurzaam
De ontdekking van de natuurlijke waterstofbel opent volgens experts vooral nieuwe perspectieven, zeker voor de industrie en het klimaat.
De manier waarop waterstof vandaag wordt geproduceerd, is volgens Sam Schotte, onderzoeker waterstoftechnologie aan VIVES Hogeschool, immers allesbehalve duurzaam. "Vandaag gebruikt België ongeveer 580.000 ton waterstof per jaar, vooral in de industrie. Die is bijna volledig ‘grijs’: geproduceerd uit aardgas, met een aanzienlijke CO₂-uitstoot."
Een natuurlijke bron kan een heel goede vervanging zijn van de waterstof die we nu gebruiken
Sam Schotte, onderzoeker waterstoftechnologie aan VIVES Hogeschool
Natuurlijke waterstof - ook wel ‘witte waterstof’ genoemd - zou dat kunnen veranderen. "Die natuurlijke bron kan een heel goede vervanging zijn van de waterstof die we nu gebruiken, maar dan zonder de uitstoot", legt Schotte uit. "Dat is een heel belangrijk punt."
Daar komt nog bij dat de prijs van de huidige waterstof sterk samenhangt met die van aardgas.
Vooral interessant voor industrie
De toepassingen zijn breed, maar de eerste focus ligt duidelijk op de industrie. Waterstof wordt vandaag al gebruikt in de petrochemie, bijvoorbeeld voor de productie van methanol, ethyleen en kunststoffen. Ook in de staalindustrie kan het een grote rol spelen.
"Ik heb een snelle berekening gemaakt: als je puur kijkt naar het vervangen van de huidige industriële waterstof, dan zou zo’n bron België theoretisch 100 jaar kunnen bevoorraden", zegt Schotte. "Zónder CO₂-uitstoot, dus."
Voor personenwagens lijkt waterstof minder relevant geworden, maar in zwaar transport, zoals vrachtwagens, kranen en machines, blijft het wel een mogelijke piste. "In Nederland zien we al heel veel projecten met lokale waterstofnetwerken."
"Hoe deftig naar boven halen?"
Hoewel de ontdekking van de natuurlijke waterstofbel veel verwachtingen wekt, zal de daadwerkelijke impact vooral afhangen van wat er technisch en economisch mogelijk blijkt te zijn.
De commerciële ontginning van natuurlijke waterstof bestaat vandaag immers nauwelijks. "Er is voor zover ik weet slechts 1 kleine bron in Mali die lokaal elektriciteit opwekt. Je moet rekenen op 5 tot 10 jaar vooraleer zoiets echt commercieel beschikbaar wordt", aldus Schotte.
"De cruciale vraag is: hoeveel gaat het kosten om die waterstof op een deftige manier naar boven te halen?", vult Adwin Martens, oprichter van WaterstofNet, aan.
Er zijn vandaag nog geen uitgewerkte wintechnieken zoals bij olie en gas. Heel die keten moet nog ontwikkeld worden
Adwin Martens, oprichter van WaterstofNet
Dat hangt van veel factoren af: de grootte van het veld, de kwaliteit van de waterstof, de technische haalbaarheid en de vraag vanuit de industrie. "Er zijn vandaag nog geen uitgewerkte wintechnieken zoals bij olie en gas. Heel die keten moet nog ontwikkeld worden."
Zulke investeringen gaan volgens Martens om "kolossale bedragen", maar als de waterstof wel winbaar blijkt, kan de winst enorm zijn. "Dan zit er gigantisch veel geld in de grond", aldus Martens. "Dat is een afweging die nu moet worden gemaakt: hoeveel risico wordt er genomen, hoeveel wordt er geïnvesteerd en hoeveel wordt eruit gehaald."
