Dirk Ramaekers wordt aangesteld als crisismanager bij het gezondheidsagentschap FAGG, meldt minister Frank Vandenbroucke (Vooruit). Het FAGG moet fertiliteitscentra controleren, maar doet dat niet nauwgezet genoeg, blijkt uit een audit. Bij die fertiliteitscentra werden dan weer "ernstige fouten" vastgesteld. In mei bleek nog dat er in ons land meer dan 50 kinderen zijn verwekt met het sperma van een Deense donor.
Crisismanager aangesteld na donorschandaal: fouten bij fertiliteitscentra, waaronder verwisselde embryo's
Met onmiddellijke ingang wordt Dirk Ramaekers aangesteld als crisismanager bij het Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheid, het FAGG. Het is een zet waarmee Vandenbroucke de urgentie wil aantonen na een schandaal met een Deense spermadonor.
Donorschandaal
Meer dan 50 kinderen werden verwekt met zijn sperma, bij 39 vrouwen. Dat is veel meer dan het wettelijke maximum van 6 vrouwen per donor. De donor bleek ook nog eens een kankerverwekkende genmutatie te hebben.
Ramaekers is bekend bij het brede publiek vanwege zijn rol bij de vaccinatiestrategie tijdens de coronacrisis. Daarna werd hij voorzitter van de overheidsdienst Volksgezondheid.
"Zware fouten" bij fertiliteitscentra
Naar aanleiding van het schandaal met de Deense donor werden vandaag alle inspectieverslagen gepubliceerd van fertiliteitscentra die tussen 2019 en 2025 gecontroleerd werden. De verslagen tonen volgens Vandenbroucke een aantal "ernstige fouten".
Een centrum stelde zelf vast dat een embryo door een menselijke fout bij de verkeerde patiënte was teruggeplaatst
Communicatie van FAGG
Zo werd er 2 keer een embryo verwisseld, meldt het FAGG. "Een centrum stelde zelf vast dat een embryo door een menselijke fout bij de verkeerde patiënte was teruggeplaatst", zegt het agentschap.
Het centrum stelde de fout wel vast en bracht het FAGG correct op de hoogte. De verwisselingen vonden plaats in 2022 en 2024. In geen van de 2 gevallen leidde de verwisseling uiteindelijk tot kinderen.
Naast die zeldzame incidenten zijn er ook meer structurele problemen, zegt Vandenbroucke, "zoals foutieve labeling of gebrekkige traceerbaarheid". "Uit de verslagen blijkt dat centra niet zorgvuldig zijn geweest, terwijl je wel ten minste mag verwachten dat ze allemaal uiterst secuur te werk gaan."
Gebrek aan controle
Het is de taak van FAGG om die fertiliteitscentra te controleren. Tijdens een commissie Volksgezondheid werd vandaag een doorlichting van het agentschap gepresenteerd. Daarin staat onder andere dat de controles van het agentschap tekortschieten.
Het FAGG heeft zijn controlerol niet voldoende opgenomen
Frank Vandenbroucke, minister van Volksgezondheid (Vooruit)
Zo worden fertiliteitscentra soms jaren te laat gecontroleerd door de inspectie. Daardoor is er ook te weinig opvolging van inbreuken die eerder werden vastgesteld tijdens inspecties. In 2022 waren er amper 2 inspecteurs voor het hele land. Intussen is dat aantal gestegen naar 5, maar volgens het FAGG zijn er 12 voltijdse inspecteurs nodig om aan de vereisten te voldoen.
"Het FAGG heeft zijn controlerol niet voldoende opgenomen", zei Vandenbroucke in de commissie. "Mijn vertrouwen in het FAGG is tijdens de afgelopen maanden ernstig geschaad."
Bovendien zegt het rapport dat het quotum van zes vrouwen per donor onvoldoende kan worden gedetecteerd tijdens inspecties. Dat komt omdat inspecteurs ook nog heel wat andere zaken moeten controleren en ze beperkt zijn in tijd doordat er onvoldoende inspecteurs zijn.
Vertraagde communicatie
Het FAGG werd eind 2023 ingelicht over de Deense spermadonor met het kankerverwekkende gen. Het agentschap wist toen ook al dat er veel meer dan 6 gezinnen kinderen hadden van de donor. Toch werd minister Vandenbroucke pas in mei 2025 op de hoogte gebracht, na verschillende persvragen.
De audit bevestigt nu ook dat er geen duidelijke procedure bestaat om te bepalen wanneer en hoe problemen moeten worden doorgegeven aan een hoger niveau. "Dit gebrek aan een escalatieprocedure kan leiden tot vertraagde communicatie van potentieel ernstige incidenten naar de politiek en het publiek", stelt de audit.
Ramaekers wordt nu aangesteld als schakel tussen het agentschap en het kabinet van de minister. Tegen de zomer gebeurt daarnaast een bijkomende doorlichting van de werking van het FAGG. De minister zegt ook dat het bestuur van het FAGG zal worden "geëvalueerd".
Uitbreiding donorregister
Vandenbroucke herhaalde in de kamer ook dat hij het nationaal donorregister, Fertidata, wil uitbreiden met historische data. In dat register kunnen fertiliteitscentra zien hoe vaak een donor al gebruikt is in ons land. Hoewel er al sinds 2007 een maximum van 6 vrouwen per donor is, kwam het register er pas begin 2024.
Door ook gegevens van voor 2024 in het register op te nemen, moet duidelijk worden hoe vaak het maximum van 6 vrouwen per donor werd overschreden in ons land. "Dit zal geen prettige oefening zijn, omdat we vrezen dat hierdoor nog veel meer overschrijdingen aan het licht zullen komen", zei Vandenbroucke.
Oppositie en meerderheid kritisch voor FAGG en Vandenbroucke
N-VA noemt de audit "een blamage" voor het FAGG. Volgens de partij zullen er bovendien nog schandalen naar boven komen. "Een controlesysteem dat zo lek is, laat willekeur en subjectiviteit toe en zorgt ervoor dat zaken onder de radar blijven,” zegt kamerlid Frieda Gijbels. “Mensenlevens hangen hiervan af. Dat besef is momenteel onvoldoende aanwezig."
Daarnaast vindt oppositiepartij Open VLD dat Vandenbroucke zijn rol in het donorschandaal "blijft minimaliseren". "Nochtans valt het FAGG onder zijn politieke bevoegdheid en dat al sinds 2020", zegt kamerlid Irina De Knop.
Ook Groen is kritisch voor Vandenbroucke. "Al minstens sinds 2022 is er een achterstand bij de inspecties, met minstens een vermoeden van problemen bij het FAGG. Dat zou alle alarmbellen hebben moeten doen afgaan. Hoe komt het dat dat niet gebeurde?", vraagt kamerlid Jeroen Van Lysebettens zich af.
Vlaams Belang gaat nog een stap verder en vraagt het ontslag van de minister. "We hebben hem de voorbije jaren herhaaldelijk gevraagd om het FAGG te laten doorlichten en te controleren. Hij heeft dat telkens geweigerd. Dat is politiek onaanvaardbaar", zegt Katleen Bury.
In dit artikel werd eerst gemeld dat één van de embryowissels in 2020 zou gebeurd zijn. Dat blijkt volgens nieuwe info toch niet te kloppen, laat het FAGG weten. Het jaartal werd intussen aangepast.
