Vladimir Poetin is (op korte termijn) de échte winnaar van de oorlog tegen Iran

"Tot dusver is er maar één winnaar in deze oorlog: Rusland." António Costa, voorzitter van de Europese Raad, sloeg vanmorgen in een toespraak voor de ambassadeurs van de Europese Unie de nagel op de kop. Op dit moment lijkt vooral Rusland te profiteren van de oorlog tegen Iran. En wel om deze redenen. 

Ongetwijfeld de grootste winst voor Rusland op dit moment. Door de oorlog tegen Iran zijn de wereldwijde olieprijzen de voorbije 10 dagen enorm gestegen, tot meer dan 100 dollar voor een vat ruwe olie. Dat is vooral het gevolg van de blokkering door Iran van de Straat van Hormuz en van de gedeeltelijke stopzetting van de olieproductie in verschillende Golfstaten. 

En dus stijgt ook de prijs voor Russische ruwe Oeral-olie aanzienlijk. Terwijl de prijs van een vat Brent-olie (een soort ruwe olie uit de Noordzee die als wereldwijde standaard dient om olieprijzen te bepalen) vorige week met 25 procent is gestegen, steeg de prijs van een vat Oeral-olie met bijna 50 procent.

Voor de oorlog tegen Iran moest Rusland zijn olie door de westerse sancties vanwege de oorlog in Oekraïne steevast met een korting aan zijn afnemers verkopen (omdat de vraag uit Europa zo goed als weggevallen was en Rusland zijn olie maar wat graag aan andere landen wilde verkopen). Nu heeft Rusland voor het eerst olie verkocht aan een hogere prijs dan de Brent-olie (aan India).

Niet alleen stijgen de olieprijzen, Rusland merkt ook een "aanzienlijke stijging" van de vraag naar Russische energie (olie en gas) sinds de start van de oorlog tegen Iran. Hogere prijzen en een hoger exportvolume leveren de Russische staatskas meer inkomsten op. En dus meer geld om zijn eigen oorlog tegen Oekraïne te financieren en vol te kunnen houden.

En dat was nodig, want de Russische economie, die vooral draait op de uitvoer van grondstoffen, begint steeds meer te lijden onder de oorlogsinspanningen en de westerse sancties. In 2021 waren de inkomsten uit olie en gas nog goed voor 45 procent van het federale budget. In 2025 was dat nog maar 20 procent.

Hoe groot de winst voor Rusland zal zijn, is moeilijk te voorspellen en hangt in grote mate af van de duur van de oorlog tegen Iran. Maar dat de hogere olieprijzen op dit moment vooral in het voordeel van Poetin spelen, is duidelijk.

Rusland kan mogelijk nog meer profiteren, als de Verenigde Staten zouden beslissen om bepaalde sancties tegen de Russische oliesector te versoepelen. Meerdere overheidsbronnen vertelden aan persagentschap Reuters dat de Amerikaanse regering dat effectief overweegt. 

De Amerikaanse president Trump zei gisteravond tijdens een persconferentie dat hij sancties "tegen sommige landen" zou kunnen versoepelen tot de Straat van Hormuz weer open is, om zo de olieprijzen te doen dalen. Hij noemde daarbij geen landen in het bijzonder, maar de uitspraak kwam er niet lang na een telefoongesprek met de Russische president Poetin.

Vorige week kondigde de Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent al aan dat de VS India een vrijstelling van 30 dagen had gegeven voor een invoerheffing van 25 procent op Indiase producten die naar de VS uitgevoerd worden. Trump had die bijkomende invoerheffing in augustus vorig jaar opgelegd, omdat India veel olie uit Rusland invoerde, wat de westerse sancties tegen Rusland dreigde te ondermijnen.

Het gevolg is dat India nu weer tijdelijk Russische olie kan kopen. Al levert dat Rusland volgens Bessent weinig financieel voordeel op, omdat het alleen maar om olie zou gaan die momenteel vastzit in tankers op zee.

Als de Amerikaanse regering overweegt om ook rechtstreekse sancties tegen Rusland te versoepelen, zal dat sowieso Rusland in de kaart spelen. De sancties zijn namelijk bedoeld om de inkomsten van Rusland te beperken en op die manier ook de mogelijkheid om zijn oorlog te financieren.

Dat is ook wat de Europese Commissie benadrukt. Die dringt er bij de VS op aan om het prijsplafond dat de G7 voor Russische olie heeft ingesteld (60 dollar per vat), strikt te blijven handhaven.

"Het tegendeel zou zelfvernietiging zijn", zegt Europees Commissaris voor Economie Valdis Dombrovskis. "Het zou Ruslands mogelijkheden om oorlog te voeren versterken en ook de doelstellingen van de VS en Israël in Iran ondermijnen, want we weten dat Rusland Iran steunt in zijn oorlogsinspanningen."

Ook Europa zal goed moeten nadenken over zijn energiebevoorrading. Door de oorlog tegen Iran komt ook de invoer van vloeibaar gas (lng) uit het Midden-Oosten in gevaar. En de Europese Unie wil net de invoer van Russisch lng tegen begin volgend jaar uitfaseren.

Wat als de oorlog tegen Iran lang blijft duren, vragen sommige analisten zich af. Zal Europa dan toch nog even in de richting van Rusland kijken? Het zou compleet tegenstrijdig zijn met waar Europa de voorbije jaren in heeft geïnvesteerd: onafhankelijk worden van Russische energie.

Een heel ander, niet-economisch gevolg van de oorlog tegen Iran is dat Oekraïne nog minder luchtafweer dreigt te krijgen om zich tegen Russische ballistische raketten te verdedigen. Oekraïne heeft nu al een tekort, met name aan de Amerikaanse, zeer geavanceerde Patriot-luchtafweersystemen en -raketten. Die vormen de hoeksteen van de Oekraïense luchtverdediging.

De Verenigde Staten waren sowieso al terughoudend om veel Patriot-raketten aan Oekraïne te leveren. Nu boren ze ook hun eigen voorraden aan om Iraanse raketten en drones uit de lucht te schieten, die Amerikaanse basissen en bondgenoten in het Midden-Oosten bedreigen.

Oekraïne en Europa zien dat met lede ogen aan. Vorige week zei de Oekraïense president Zelensky dat in 3 dagen van oorlog in het Midden-Oosten meer Patriot-raketten zijn gebruikt dan Oekraïne in meer dan 4 jaar oorlog heeft ontvangen.

Bovendien worden Patriot-raketten niet aan de lopende band geproduceerd. "De Amerikanen zullen niet genoeg van die raketten kunnen leveren aan hun eigen leger, aan de Golfstaten en ook nog eens aan Oekraïne", zei Europees commissaris voor Defensie Andrius Kubilius. Hij noemt het vooruitzicht voor Oekraïne "kritiek". "De Europese Unie zal de productie van raketten op een zeer dringende en zeer snelle manier moeten ontwikkelen", is zijn conclusie.

Poetin ziet het van zijn kant ongetwijfeld allemaal graag gebeuren. Het is voor hem een ideale gelegenheid om Oekraïne nog harder aan te vallen met ballistische raketten en zo nog meer infrastructuur te vernietigen.

Daar was hij de laatste tijd sowieso al mee bezig. Het Franse persagentschap AFP rekende na dat Rusland in februari meer raketten op Oekraïne heeft afgevuurd dan in elke andere maand in de afgelopen 3 jaar. Waar het er in januari nog 135 waren, waren het er in februari 288.     

Oekraïne hoopt nu in een gunstige onderhandelingspositie te zitten om meer Patriots te krijgen. De Verenigde Staten en verschillende Golfstaten hebben de voorbije dagen namelijk bij Oekraïne om steun gevraagd om Iraanse Shahed-drones uit de lucht te kunnen halen.

Oekraïne investeerde heel hard in zogenoemde interceptiedrones om de Shaheds onschadelijk te maken (Rusland gebruikt die namelijk ook in Oekraïne). Die technologie kunnen de VS en de Golfstaten goed gebruiken, nu Iran Amerikaanse basissen en andere doelwitten in de Golfstaten met drones bestookt. Oekraïne hoopt in ruil daarvoor meer Patriots te krijgen. De vraag is of dat ook zal gebeuren.

Tot slot dreigt door de oorlog tegen Iran ook de internationale, maar vooral Amerikaanse aandacht voor de oorlog in Oekraïne te verslappen. Dat kan zowel gevolgen hebben voor de situatie aan het front als voor de gesprekken om een einde aan de oorlog te maken.

Ten eerste stelt die verslapte aandacht Poetin in staat om meer te doen "buiten de schijnwerpers", gaf Ruslandkenner Jan Balliauw (Egmont Instituut) vorige week al aan in Terzake. Wanneer heel de wereld naar Iran kijkt, valt een grootschalige aanval op Oekraïne mogelijk minder op. Het kan ook een moment zijn voor Rusland om een doorbraak te forceren aan het front, waardoor het later bij vredesgesprekken nog meer eisen aan Oekraïne zou kunnen stellen.

Dat Trump nu in de eerste plaats met Iran bezig is, kan ook gevolgen hebben voor de gesprekken zelf. Het heeft zelfs al gevolgen, zei Zelensky gisteren. Gesprekken die deze week gepland stonden, zijn volgens hem op verzoek van de Amerikaanse regering uitgesteld, omdat "de prioriteit en alle aandacht van de partner op de situatie rond Iran zijn gericht".

Poetin rouwt ook hier niet om. Er zijn maar weinig analisten die menen dat hij klaar is om een akkoord te sluiten over een staakt-het-vuren in Oekraïne. Dat er voorlopig niet meer gepraat wordt, geeft hem ook de kans om zijn tactiek aan te passen, de gesprekken weer volledig naar zijn hand te zetten en Trump opnieuw in zijn kamp te krijgen.

De Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran levert Poetin nog een bijkomende hefboom op in de onderhandelingen. Ze ondermijnt namelijk de westerse argumentatie dat de oorlog in Oekraïne een ernstige schending van het internationaal recht en de Oekraïense soevereiniteit is. Waarom mogen de VS en Israël wel doen wat Rusland niet mag doen? Ook Europees Raadsvoorzitter Costa wees op dat gevaar. Poetin kan en zal dat zeker uitspelen.

De oorlog tegen Iran lijkt Rusland op korte termijn vooral voordelen op te leveren. Toch zijn er ook risico's aan verbonden. Tijdens een online-vragensessie van VRT NWS over 4 jaar oorlog in Oekraïne vroegen sommige lezers zich af of een (toen nog mogelijke) oorlog tegen Iran een effect zou kunnen hebben op de slagkracht van het Russische leger. Iran levert namelijk Shahed-drones en raketten aan Rusland.

Die leveringen zouden inderdaad kunnen stilvallen. Iran zet zijn drones nu vooral zelf in. Bovendien lijkt het een doel te zijn van de VS en Israël om de raketten- en droneproductie van Iran zo veel mogelijk uit te schakelen. Voor de slagkracht van Rusland in Oekraïne zal dat geen grote gevolgen hebben. Rusland was in een eerdere fase van de oorlog inderdaad erg afhankelijk van die Iraanse leveringen en expertise, maar produceert datzelfde type drone nu in grote mate zelf.

Wat wel nadelig is voor Rusland, is dat met Ali Khamenei opnieuw een Russische bondgenoot van de macht is verdreven. De derde al in iets meer dan een jaar tijd. Eind 2024 werd Bashar al-Assad verdreven en begin dit jaar ontvoerde het Amerikaanse leger de Venezolaanse president Nicolás Maduro. Het is opnieuw een stevige tik en het toont aan dat Poetin niet in staat is (of van plan is) om zijn bondgenoten te helpen. 

Rusland is een van de weinige landen die nog goede relaties onderhouden met Iran. Poetin noemde de uitschakeling van Khamenei een "cynische schending van alle normen van de menselijke moraal en het internationaal recht". 

De vraag is nu wat het einddoel van de VS en Israël is in Iran. Als ze een regimewisseling nastreven en Iran militair op de knieën willen krijgen, verliest Rusland mogelijk een sterke bondgenoot in het Midden-Oosten en dus ook een groot deel van zijn invloed in de regio.

Al stellen sommige experts dat Iran niet meer dan een gelegenheidspartnerschap voor Rusland is en Poetin zich hier mogelijk niet door van de wijs zal laten brengen. Rusland heeft wellicht meer te winnen bij een breuk in de transatlantische relatie tussen de VS en Europa, klinkt het, dan het te verliezen heeft als Iran wegvalt als bondgenoot.

Professor internationale politiek David Criekemans (UAntwerpen) vermoedt zelfs dat Trump en Poetin mogelijk afspraken hebben gemaakt. "Dat Trump mag doen wat hij doet in Iran, dat nochtans een strategische partner van Rusland was, en Rusland in ruil iets gaat terugkrijgen", zei hij in Terzake.

"Met andere woorden: Donald Trump gaat wellicht druk uitoefenen op Zelensky om ergens zijn handtekening onder te zetten. Vladimir Poetin heeft een goede maand", besluit Criekemans.