President Trump had nog maar net gezegd dat de oorlog tegen Iran snel voorbij kan zijn of minister van Defensie Hegseth kondigde voor vandaag nog keiharde bombardementen aan. De dubbelzinnige boodschappen uit Washington blijven elkaar opvolgen. De indruk ontstaat dat de Amerikanen de regie zijn kwijtgeraakt. Hun aanvallen deden economische alarmbellen afgaan, maar om een economische crisis af te wenden moeten ze ofwel weer gaan praten met Iran, ofwel nog een tijdje doorvechten.
Waarom Trump de oorlog met Iran graag zou afronden, maar er nu mee stoppen bijna onmogelijk is
Samenvatting:
De VS bombardeert Iran, maar de boodschappen uit Washington zijn tegenstrijdig: Trump zegt dat de oorlog snel voorbij kan zijn, terwijl minister van Defensie Hegseth aankondigt dat de strijd zo lang duurt als nodig.
Iran heeft de Straat van Hormuz afgesloten voor scheepvaart, waardoor de wereldeconomie verstoord raakt: de olieprijs steeg sterk en beurzen daalden, al zakte de olieprijs tijdelijk na een geruststellende persconferentie van Trump.
Om de Straat van Hormuz te heropenen, moet de oorlog worden voortgezet: de VS kan de blokkade niet opheffen zonder de Iraanse kustlijn te controleren, terwijl Iran met drones, zeemijnen en raketten blijft aanvallen.
Het Iraanse regime staat nog altijd overeind en Israël wil verder vechten: premier Netanyahu wil Iran volledig uitschakelen, waardoor een snel einde van het conflict onwaarschijnlijk is.
Waarom zei Trump dat de oorlog bijna voorbij is?
Dat Trump een persconferentie organiseerde op zijn golfdomein in Doral, in Florida, was niet toevallig. Het Witte Huis voelde ongetwijfeld de nood om de markten te kalmeren. De olieprijs was door het dak (en de grens van 100 dollar per vat) gegaan, de beurzen kleurden rood.
Ondanks de status van de VS als grote olieproducent laat zich dat ook in Amerika voelen aan de pomp. Voeg daarbij kopzorgen over haperende aanvoerketens van allerlei producten en materialen, nu schepen geblokkeerd zitten aan de Straat van Hormuz, en het gevaar van een aanzwellende wordt steeds reëler. Met het oog op de , de Congresverkiezingen in november, moet Trump dat vermijden.
Vandaar de persconferentie met als centrale boodschap: het zal niet lang meer duren. De markten en beurzen hebben weinig geduld en een korte tijdshorizon. Een geruststellende boodschap dat de problemen snel zullen overwaaien, kan kortstondig voldoende zijn om de onrust te bedwingen. Het effect was meteen duidelijk: de prijs van ruwe olie zakte weer. Morgen of vandaag al kan die weer klimmen.
Is Iran dan al verslagen?
Ongetwijfeld heeft Iran intussen loodzware militaire verliezen geleden. Volgens Trump is 80 procent van de raketlanceerders uitgeschakeld en nagenoeg de volledige Iraanse zeemacht. Ook de fabrieken van raketten en drones zouden grotendeels zijn uitgeschakeld.
Het probleem is dat dit moeilijk te verifiëren valt. Pas wanneer Iran geen raketten of drones meer afvuurt op Israël of doelwitten in de Golfstaten zal duidelijk worden hoe verzwakt Iran echt is.
Alleen kan Trump voorlopig nog niet om de vaststelling heen dat het regime van de ayatollahs nog altijd in het zadel zit. Het kan verzwakt en gedecentraliseerd zijn, het moet zich organiseren onder extreme druk, maar het blijft vooralsnog overeind.
Ook van een Venezuela-scenario, waarbij een nieuwe leider uit dat regime bereid en gemachtigd zou zijn om (letterlijk en figuurlijk) zaken te doen met Washington, komt er voorlopig niets in huis. Met de aanstelling van Mojtaba Khamenei als nieuwe opperste leider lijkt dat scenario overigens erg onwaarschijnlijk.
Kortom: als Trump de oorlog nu zou stoppen, zou het Iraanse regime dat simpele overleven als een overwinning kunnen presenteren.
Kan Trump zelf beslissen wanneer de oorlog voorbij is?
Dat is een bijkomend probleem: ook Israël vecht mee. Het was tenslotte de Israëlische premier Benjamin Netanyahu die Trump al maandenlang aan de mouw bleef trekken om Iran de genadeslag toe te brengen en die hem kon overtuigen om de oorlog te lanceren. De uitgelezen kans die de inlichtingendiensten zagen voor een dodelijk bombardement op Ali Khamenei was het laatste duwtje dat Trump nodig had.
Maar voor Netanyahu is het verzwakken van het Iraanse regime niet genoeg: hij wil het totaal van de kaart vegen. Israël zal ook zekerheid willen over de voorraad uranium die mogelijk nog in Iran ligt opgeslagen. (In Amerikaanse media wordt al bericht en gespeculeerd over mogelijke raids door speciale eenheden die dat uranium zouden gaan weghalen.) Daarnaast wil Netanyahu nog afrekenen met in Libanon, de Iraanse bondgenoot.
En zolang Israël verder bombardeert, zal Iran het vuur beantwoorden. Zelfs wanneer het geen ballistische of kruisraketten meer kan afvuren, zal het drones blijven lanceren. Daarnaast beschikt het over één belangrijke troef die de VS klaarblijkelijk had onderschat: de Straat van Hormuz.
Waarom is de Straat van Hormuz nu de inzet van de oorlog?
Iran beweert dat het de Straat van Hormuz, één van de belangrijkste aanvoerlijnen voor de wereldeconomie, heeft afgesloten. Olietankers, containerschepen of andere vaartuigen die erdoor willen varen, riskeren aangevallen of gebombardeerd te worden. Een tiental schepen dat het vorige week probeerde, mocht dat ondervinden. Ze werden bestookt met drones of raketten. Zeker zeven zeelui kwamen daarbij om. Schijnbaar laat Iran alleen schepen door die voor China (een bondgenoot) producten vervoeren.
In theorie kan Iran schepen aanvallen op meerdere manieren: met zeemijnen, met zeedrones, met motorbootjes die volgepakt met explosieven op schepen afkoersen in moorddadige zelfmoordmissies, of gewoon met raketten die van op de schouder of mobiele lanceerinstallaties van op de Iraanse kust kunnen worden afgeschoten.
De Amerikaanse stafchef Dan Caine bevestigde vandaag nog dat de VS bootjes bombardeert die zeemijnen leggen. Het is het soort asymmetrische en wendbare oorlogsvoering waartegen de verpletterende Amerikaanse overmacht niet noodzakelijk het beste antwoord biedt.
President Trump wil de Straat weer openen door Amerikaanse oorlogsschepen als een beschermende escorte mee te sturen. Nog los van de vraag of zoiets voor alle commerciële trafiek wel haalbaar is (met honderden schepen die in normale tijden door de Straat varen), is het duidelijk dat de VS daarvoor de Iraanse kustlijn langs de Straat zal moeten controleren. Eén geslaagde raketinslag op een olietanker kan een vuurzee en een milieuramp veroorzaken, iets wat op zichzelf al de scheepvaart zou blokkeren.
De oorlog leidde ertoe dat de Straat van Hormuz werd afgesloten en de wereldeconomie verstoord raakte. Om die economische noodsituatie te verhelpen, zal de oorlog tegen Iran dus nog even moeten worden voortgezet. En de oorlog die Trump en Netanyahu begonnen zijn, zal pas als afgelopen worden beschouwd wanneer de Straat weer open is.
Is er een uitweg voor Trump?
De kans is nog altijd reëel dat de regering-Trump, met volgehouden bombardementen op militaire bases en eenheden, wel degelijk het Iraanse regime op de knieën krijgt. Het is allicht wat minister van Defensie Hegseth beoogt als hij herhaalt dat de oorlog zo lang zal duren als nodig is.
Het is ook niet uitgesloten dat Iran de Amerikanen rond de Straat van Hormuz nog wel een tijdje aan het lijntje kan houden, met guerrilla-acties op zee en van op het land. Mocht dat gebeuren, zullen de internationale scheepvaart, de olie- en gasproductie en uiteindelijk ook aanvoerketens van grondstoffen, voedsel en mogelijk zelfs drinkwater diepgaand en langdurig worden verstoord. Dat zal dan blijven wegen op de wereldeconomie, met gevolgen voor de inflatie in de VS en voor Trumps scores in de peilingen.
In een dergelijk scenario zou Trump een keuze moeten maken: ofwel weer gaan praten met het Iraanse regime om de blokkade op te heffen, ofwel de oorlog nog verder rekken en escaleren. Geen van beide opties zou hem populairder maken. De oorlog stopzetten terwijl de Straat van Hormuz gesloten blijft, dat lijkt heel onwaarschijnlijk.
