De Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran zijn amper een week bezig en nu al lijken de economische gevolgen groot. De olie en het vloeibare aardgas uit de omliggende Arabische landen geraken nog nauwelijks weg, de prijzen stijgen en een snelle oplossing ligt niet in het verschiet. Hoe groot is het risico op een grotere energiecrisis?
Oorlog tegen Iran duurt amper 1 week en oliecrisis lijkt niet meer ver weg: "Risico op veel grotere schok is reëel"
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Hoe zien de olieprijzen er vandaag uit?
Niet te best: de prijzen zijn een hele week blijven stijgen. - en -olie zijn in die periode van zo'n 70 (60,2 euro) naar ruim 90 (77,5 euro) dollar per vat gegaan. Begin dit jaar schommelde de prijs zelfs maar rond 50 à 60 dollar (51,3 euro) per vat.
"Dat kan je zien als een soort barometer", legt professor Thijs Van de Graaf uit, expert energiepolitiek aan de . "Als die prijs maar blijft stijgen, ziet de markt een duidelijk risico op een langdurige verstoring."
Is 90 dollar genoeg om van een energiecrisis te spreken?
"Moeilijk te zeggen, maar feit is dat de forse prijsstijging nu al economische effecten heeft. Denk alleen al maar aan de brandstofprijzen aan de pomp", benadrukt Van de Graaf.
Voor een referentiepunt kijkt hij het liefst naar recente crisissen. "Net na de Russische invasie in Oekraïne klom de olieprijs tot boven de 120 dollar (103,2 euro) per vat. Toen zijn, onder meer door de VS, strategische reserves aangesproken. Dat is nu nog niet gebeurd. Dus die strategische reserves zijn er nog altijd."
In 2008 piekte de olieprijs zelfs op 140 (120,5 euro) à 150 dollar (129 euro) per vat. "Ook dat werd achteraf beschouwd als een olieschok, maar die had niet eens te maken met acute crisis. De vraag uit het toen economisch boomende China was plots explosief gestegen en het aanbod had het moeilijk om die vraag bij te benen."
Is de bezorgdheid op de oliemarkt eigenlijk terecht?
Ja, in die zin dat er momenteel nauwelijks olie door de strategische Straat van Hormuz kan worden vervoerd. De olie is er dus wel, maar kan gewoon niet weg. En dat zet een hele cascade aan gevolgen in gang. Want wat niet kan worden vervoerd, moet in de olielanden zelf worden opgeslagen.
"En die olielanden hebben zelf maar een beperkte opslagcapaciteit", zegt Van de Graaf. "In Irak is die al vol, in Koeweit bijna. Enkel de Saudi's kunnen het anderhalve maand uitzingen. Zij hebben ook een pijpleiding om de Straat van Hormuz te omzeilen, maar daar kan nauwelijks extra capaciteit bij."
Is die opslag vol, dan zit er niets anders op dan het oppompen van olie stil te leggen. "En er is geen enkele producent die dat wil. Want als je dat doet, duurt het nadien veel langer om de productie op hetzelfde peil te krijgen."
Meer nog: je zou een oliebron er onherroepelijk mee kunnen beschadigen. "Je moet weten dat olie uit zo'n oliereservoir er aanvankelijk vaak vanzelf uitstroomt. Maar naarmate dat reservoir leger wordt, moet je er bijvoorbeeld CO2 bij pompen om de olie te doen vloeien. Snijd je die stroom te abrupt af, dan kan je zo'n oliebron ondergronds schade toebrengen."
Hoe zit het met de gasprijzen?
Die zijn begin deze week sterk gestegen, maar dan gestabiliseerd. Van de Graaf is er enigszins verbaasd over, want de situatie is niet te best. "In Europa hebben we momenteel weinig of geen buffers. We hebben deze winter veel van onze ondergrondse gasvoorraden verbruikt, waardoor ze nog maar voor 30 procent gevuld zijn."
Stel nu, in het allerbeste geval, dat de Straat van Hormuz morgen weer open is: dan nog ga je vertraagde effecten voelen
Thijs Van de Graaf, professor en expert energiepolitiek aan de UGent
Nu de gasprijzen gestegen zijn, zou het kunnen dat het aardgas uit die reserves nog sneller uitgeput wordt. "Dat betekent dat we, na het verwarmingsseizoen, eind maart, veel meer gas aan te kopen hebben. Uit Rusland zal het niet meer mogen komen en uit Qatar zal het moeilijker, of op z'n minst duurder, zijn."
Hoe het komt dat de prijzen toch gestabiliseerd zijn? "Mogelijk heeft dat te maken met de periode: dat dit op het einde van het verwarmingsseizoen gebeurt en niet pal in de winter."
Hoe hard gaan we dit nu zelf voelen?
Van de Graaf is niet erg optimistisch. "Stel nu, in het allerbeste geval, dat de Straat van Hormuz morgen weer open is: dan nog ga je vertraagde effecten voelen. In Irak is de olieproductie nu al stilgelegd. In Qatar hebben ze hetzelfde gedaan met . Dat heropstarten duurt 2 weken. En dan moet je nog eens 2 weken rekenen voordat de productie op kruissnelheid is."
In realiteit is het totaal onrealistisch dat er morgen weer tankers door de Straat van Hormuz varen. "Trump en Netanyahu spreken over een operatie van 4 à 5 weken, dus de kwestie is nog niet meteen opgelost. En zelfs nadien zullen we wellicht nog een veiligheidspremie voor die LNG en olie moeten betalen, omdat verzekeraars van schepen hun tarieven opdrijven."
Van de Graaf windt er geen doekjes om. "Kijk, momenteel zit 20 procent van de wereldwijde olieproductie en 20 procent van de wereldwijde LNG-productie geblokkeerd. Dan kan je niet anders dan concluderen dat het risico op een veel grotere prijsschok reëel is."
