De grootste zorg van de vele schepen die nu voor anker liggen rond de Straat van Hormuz is niet de veiligheid, maar de verzekering. Dat zegt rivierloods en voormalig kapitein Bart Gonnissen, nu grote verzekeraars hebben aangekondigd dat ze vanaf woensdag geen dekking meer geven voor schepen die door de cruciale waterweg varen. "De komende 48 uur worden enorm belangrijk voor de wereldeconomie: welke beslissing nemen die verzekeraars?"
"Zonder duidelijkheid over verzekering zullen schepen niet varen": waarom ligt de Straat van Hormuz stil?
Kasper Nollet
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Grote verzekeraars stoppen vanaf woensdag met dekking voor schepen door de Straat van Hormuz, waardoor het scheepsverkeer zo goed als stilligt en rederijen in grote onzekerheid zitten.
Donderdagochtend vergaderen de verzekeringsmaatschappijen over een mogelijke 'buy-back'-optie tegen hogere premie, een beslissing die bepalend is voor de wereldeconomie omdat 90 procent van alle invoer per schip komt.
"Als er geen nieuw verzekeringscontract komt, dan zullen de schepen niet door de Straat van Hormuz varen", zegt rivierloods en voormalig kapitein Bart Gonnissen.
Momenteel ligt het scheepsverkeer door de cruciale zo goed als stil, en dat heeft minder met Iraanse dreigementen te maken dan met verzekeringen. Dat zegt rivierloods en voormalig kapitein Bart Gonnissen, die de zeestraat zelf vaak heeft doorkruist. Volgens hem zorgt vooral de plotse beslissing van grote verzekeraars voor chaos.
"In reactie op de spanningen hebben de grootste maatschappijen onverwacht en eenzijdig beslist om vanaf woensdag geen dekking meer te geven voor schepen die de regio binnenvaren", zegt hij in De Ochtend op Radio 1. "Dat is ongezien. Ze zijn duidelijk in snelheid gepakt door de aanval van de VS en Israël, maar voor creëert dit enorme onzekerheid."
De impact is meteen voelbaar. "Schepen die al in de Perzische Golf liggen, kunnen waarschijnlijk nog naar buiten varen", legt Gonnissen uit. "Maar schepen die van buitenaf naar binnen willen, riskeren dat ze helemaal niet meer verzekerd raken. En zonder verzekering kan je in theorie nog varen, maar in de praktijk is dat onmogelijk: havens en rederijen laten dat gewoon niet toe."
De smalle Straat van Hormuz is strategisch erg belangrijk. Ze is één van de belangrijkste vaarroutes ter wereld, vooral voor de energievoorziening van de wereld. Zowat 20 procent van alle ruwe olie - goed voor 20 miljoen vaten per dag - passeert langs de Straat van Hormuz. Ook voor vloeibaar gemaakt aardgas (lng) is dat zowat een vijfde van de wereldconsumptie. Onder meer door de storingen op die waterweg schoten begin deze week de energieprijzen fors omhoog.
Waar voelen we de gevolgen van de stilstand in de Straat van Hormuz?
Om te beginnen op de energiemarkt. "Hoewel de olieprijs sowieso al voortdurend schommelt, staat ze momenteel rond een prijs van 82,5 dollar per vat. Dat is een stijging van ongeveer 5 procent tegenover gisteren", zegt Erik Joly hoofdeconoom van ABN AMRO België. "Dat soort bewegingen ontstaat zodra handelaars vrezen dat het aanbod verstoord raakt."
Energiespecialist Luc Pauwels legt uit wat er aan de hand is
Gaan we de stilstand rond de Straat van Hormuz ook in de bredere economie voelen, dus niet enkel in de energiesector? Als de spanningen aanhouden is die kans groot, zegt Joly.
Je mag ervan uitgaan dat goederen duurder worden. "Zelfs als die producten zelf niet uit de regio komen, en ze dus niet door die zeestraat varen, zullen door de stilstand hoe dan ook de transportkosten stijgen. En bedrijven rekenen die uiteindelijk door aan de consument, dus op termijn gaan wij dat voelen in de winkel."
Ook reizen wordt waarschijnlijk duurder, zegt hij. Daarnaast dreigt een bredere economische impact. "Hogere en onvoorspelbare inflatie maakt plannen en investeren riskanter voor bedrijven. Als bedrijven investeringen uitstellen, heeft dat gevolgen voor werkgelegenheid en voor hun concurrentiekracht tegenover bedrijven in de VS en Azië."
Voor België speelt nog iets extra mee: "Onze economie is sterk afhankelijk van petrochemie. Die sector verbruikt veel olie en energie. Als de aanvoer duurder of moeilijker wordt, voelen we dat hier meteen."
"Eens verzekering duidelijk is, dan gaan die schepen varen": beluister het interview met Bart Gonnissen in De Ochtend
Onzekerheid verzekeringen
Rederijen sluiten verzekeringen af omdat varen op zee riskant kan zijn. Bij een verlies van schip of vracht zijn de kosten enorm. "Maar ook in erg onveilige periodes zullen de rederijen meestal toch het risico nemen om te blijven varen, mits ze een goede verzekering hebben. De economische kosten van dat niet te doen zijn immers erg groot", zegt Gonnissen.
Maar, voegt hij toe, normaal gezien zijn ook de verzekeraars voorzien op turbulente periodes. "Verzekeraars geven normaal een 'buy‑back'-optie: de kans om een hernieuwd contract te nemen, maar dan wel tegen een hogere premie."
Als er geen nieuw verzekeringscontract komt, dan zullen de schepen niet door de Straat van Hormuz varen
Bart Gonnissen, rivierloods en voormalig kapitein
Deze keer houden ze echter nog de kaarten tegen de borst. "Er zijn nog geen prijzen bekend, en slechts 1 verzekeraar zegt dat ze zo'n buy-back-optie overweegt. Maar daar zijn nog geen details over gegeven", zegt Gonnissen.
Zodra verzekeraars duidelijk maken welke dekking ze nog aanbieden en tegen welke prijs, zal de scheepvaart zich opnieuw organiseren en zullen schepen weer vertrekken. Volgens Gonissen zijn de komende 48 uur daarom bepalend voor de wereldeconomie: 90 procent van alles wat we invoeren, komt per schip.
Donderdagochtend vergaderen de grote verzekeringsmaatschappijen. "Wat gaan ze doen en zullen ze een buy-back‑optie aanbieden of niet? Als er geen nieuw contract komt, zullen de reders niet door de Straat van Hormuz varen. Maar ook als die buy-back‑optie te duur wordt, valt het verkeer stil", waarschuwt hij.
Kan Iran de Straat van Hormuz echt stilleggen?
Iran kan wel dreigen met aanvallen of het leggen van mijnen, maar de Straat van Hormuz écht afsluiten kan het land niet, zegt Gonnissen. "Het is een zeestraat: schepen kunnen er in principe altijd door. Alleen varen ze nu op eigen risico."
De waterweg is dus niet letterlijk dicht, maar het verkeer is wel sterk teruggevallen. Uit onder meer MarineTraffic‑gegevens blijkt dat er momenteel veel minder schepen passeren dan normaal.
De Iraanse Revolutionaire Garde verklaarde gisteren dat de Straat van Hormuz afgesloten werd. De Garde dreigde ook met het beschieten van elk schip dat probeerde te passeren. Maar US Central Command, het Amerikaanse commando in het Midden-Oosten, zei later dan weer dat de Straat van Hormuz niet afgesloten was.
Bemanning en rederijen zijn gewend?
Voor rederijen wegen de economische belangen zwaarder dan de veiligheidsrisico’s, maar voor de bemanning ligt dat anders. "Zij kunnen natuurlijk weigeren om mee te varen", zegt Gonnissen. "Alleen: waar ga je dan naartoe? Hoe geraak je thuis, en moet je dat zelf betalen? In de praktijk is die keuze veel minder eenvoudig dan ze lijkt."
Hoeveel speelruimte een bemanningslid heeft, hangt sterk af van de arbeidsovereenkomst. "Belgische zeelui krijgen meestal extra loon wanneer ze door oorlogsgebieden varen, maar in veel andere landen bestaat zo’n regeling niet. Daardoor zijn de opties voor bemanningen vaak erg beperkt."
Toch is de wereld van scheepvaart dit soort situaties gewend, benadrukt Gonissen. "Tijdens de tankeroorlog in de jaren tachtig tussen Iran en Irak zijn 450 schepen aangevallen, 55 gezonken en 400 zeelui omgekomen, onder wie ook Belgen", zegt hij.
"De huidige oorlog is dan wel ongezien, toch is de koopvaardij zulke risico’s helaas wel gewend. Maar scheepvaart is cruciaal: 90 procent van alles wat we gebruiken komt per schip. De economische gevolgen van niét varen, zijn dus gigantisch."
