"Bestempeld als domme lomperik die daarin trapt": Marc verloor 122.000 euro na phishing

“Ik sta er echt versteld van dat dit ons is kunnen overkomen. Ik vertrouw niemand meer.”

Je zou voor minder het vertrouwen verliezen: het was kerstavond toen Ella* (57) en haar man op een paar minuten tijd bijna 45.000 euro kwijtraakten. “We kregen overdag een mail. Zogezegd van de Vlaamse overheid. Het zag er heel normaal uit. Mijn man heeft toen zijn rekeningnummer ergens ingevuld. En dan gingen we verder met onze dag.”

Later die dag kregen Ella en haar man telefoon. De persoon aan de lijn zei dat hij bij de bank werkte. “Hij zei dat er grote bedragen klaarstonden om van onze rekening te gaan en dat hij dat nog kon tegenhouden.”

“Mijn man wilde zijn identiteit nagaan, maar de persoon aan de telefoon gaf heel veel vertrouwen. Hij verzekerde ons dat hij voor de bank werkte. Hij wist hoeveel geld er op een andere rekening stond. Hij vroeg ook of we een verdachte mail hadden gekregen. En omdat je die druk voelt, ga je daarin mee.”

De man overtuigde Ella’s partner om toestemming te geven via de digitale identificatie-app itsme, zogezegd om de transactie tegen te houden. “Maar in de plaats van die transactie te stoppen, was dat natuurlijk om die te bevestigen.” 

“Nog tijdens het gesprek is de frank van mijn man gevallen. Hij keek ter controle dan toch in zijn bank-app en zag de bedragen van de rekening gaan.”

Ella is zeker niet alleen. In onze mailbox melden zich steeds meer mensen die hetzelfde hebben meegemaakt.

In december alleen al werd in de provincie Antwerpen voor maar liefst 5,5 miljoen euro aan mensen opgelicht. Over het volledige jaar loopt de totale schade op tot bijna 40 miljoen euro. Cijfers voor andere provincies zijn er (nog) niet, maar volgens cybercriminaliteitsexpert Peter Peereboom is de explosie van phishing een trend die zich in heel Vlaanderen doorzet.

De criminelen gaan ook almaar driester te werk, zegt Peereboom. “Als ze ruiken dat er ergens heel veel geld te rapen is, gaan zij al het mogelijke doen om achter dat geld aan te komen. Dat begint met een eenvoudig telefoontje. Ze gaan proberen je gsm of je laptop over te nemen. Als ze zien dat de vis bijt, maar niet voldoende of dat er nog veel meer te rapen is, gaan ze proberen aan je deur langs te komen en je bankkaart nog te bemachtigen.”

Het gaat dan ook vaak om enorme bedragen. Marc Vermeulen (59) zag maar liefst 122.000 euro in rook opgaan, een jaar voor zijn pensioen. Ook hij werd telefonisch benaderd, zogezegd door zijn bank. Omdat er een zaak loopt, kan Marc niet veel uitweiden over zijn situatie.

“Maar je wordt sowieso vaak bestempeld als de domme lomperik die daarin trapt”, zegt hij. “Ik ken verhalen van dokters, advocaten en zelfs IT’ers die zo bestolen zijn geweest. Het gaat echt niet alleen over oude mensen zonder aanleg voor technologie.”

Dat phishing geen enkele leeftijd spaart, toont het verhaal van Robin aan. De 19-jarige student was zich op 12 januari aan het klaarmaken om naar zijn examen te vertrekken toen hij gebeld werd. “Ik nam op zonder te kijken wie belde. De persoon deed zich voor als mijn bank. Hij wist mijn naam. Mijn rekeningnummer. Alles.”

“De persoon zei dat er een betaling was uitgevoerd van een paar duizend euro’s. Toen ik zei dat ik daar niet achter zat, zei de persoon dat die de betaling zou annuleren en mijn kaart zou blokkeren. En daar ben ik dan in meegegaan. Er werd heel hard ingespeeld op de urgentie."

De persoon vroeg aan Robin om toestemming te geven via zijn digipass, het apparaatje dat gebruikt wordt om aan internetbankieren te doen. “Zo hebben ze op een paar seconden tijd mijn daglimiet kunnen aanpassen. Ze schreven geld over van mijn spaarrekening naar mijn zichtrekening, en van daar naar een Nederlandse bank.”

"Omdat het telefoontje heel raar werd afgerond, had ik door dat er iets niet klopte. Ik geraakte niet meer in mijn bank-app, dus ik belde meteen naar de bank. Omdat het te lang duurde voor ik iemand aan de lijn kreeg, heb ik Card Stop gebeld. Die wisten me te vertellen dat mijn kaart helemaal niet geblokkeerd was, in tegenstelling tot wat de oplichter had gezegd. Ik was meer dan 10.000 euro kwijt. Het spaargeld dat ik heel mijn leven heb verzameld."

"Dat drong emotioneel niet meteen door. Het heeft even geduurd voor ik echt besefte dat dat gebeurd was. Ik draag een schuld mee. Dit neem je echt de rest van je leven mee."

Ook voor Ella en haar man is het een zware periode. "We hebben tegen elkaar gezegd dat die criminelen ons leven niet kapot zullen maken. Maar het is mentaal én fysiek moeilijk", klinkt het geëmotioneerd. "We hebben de eerste dagen niet geslapen. Ik heb zelfs kalmeermedicatie gekregen van de dokter. Op een paar minuten hebben die criminelen echt een trauma kunnen veroorzaken."

Net als Ella geven Marc en Robin aan gepakt te zijn door tijd. Iets waar de wet ten laatste eind volgend jaar een stokje voor wil steken. "We zien vandaag dat slachtoffers van phishing soms tienduizenden euro’s verliezen, terwijl hun overschrijvingslimiet maar 2.500 euro bedraagt", zegt minister van Consumentenbescherming Rob Beenders.

Daarom komen er nieuwe Europese regels om consumenten beter te beschermen. Enerzijds komt er een zogenaamde afkoelingsperiode van 4 uur tussen de vraag om de limiet te verhogen en de effectieve inwerkingtreding van de verhoogde limiet. Zo heb je de tijd om eventuele frauduleuze aanvragen tot limietverhoging tegen te houden.

Anderzijds zullen banken verplicht worden om mensen duidelijk te verwittigen over een aanvraag tot limietverhoging. De regels treden sowieso eind volgend jaar in werking, maar Beenders hoopt die maatregelen sneller in te kunnen voeren in België.

Daarover zat hij vandaag samen met Febelfin, de federatie van de Belgische banksector. "De banken staan ervoor open om die termijn in te korten en ze willen erover blijven praten", zegt zijn woordvoerder Jef Beckers."De maatregel zal niet alles oplossen, maar zal zeker wel helpen."

"Die maatregel zou mij zeker geholpen hebben", zegt Ella. "Voor mij komt het te laat, maar hopelijk zijn anderen ermee geholpen."

Al is het niet genoeg, geven Ella, Marc en Robin aan. De maatregel zal phishing helpen voorkomen, maar voor hen laat de huidige nazorg veel te wensen over.  

Ze vertellen alle drie hoeveel moeite het kostte om iemand aan de lijn te krijgen bij de bank, om dan gewoon te horen dat het geld weg is en er niets meer aan gedaan kan worden. "Dat kwam echt als een mokerslag binnen", zegt Ella. "De bank behandelt je bijna als dader, in de plaats van als slachtoffer. Ze duwen mensen nog meer in de put." 

Zo zit het: een bank is eigenlijk verplicht om fraudeslachtoffers te vergoeden tenzij klanten zelf toestemming hebben gegeven voor de betaling of grof nalatig zijn geweest. Maar omdat de wet "grove nalatigheid" niet definieert, ontstaat daarover vaak discussie. Als consument trek je dan vaak aan het kortste eind. 

Beckers, de woordvoerder van Beenders, begrijpt hun frustaties. "Enerzijds is de minister ook in onderhandeling met de banken over één centraal phishingnummer dat slachtoffers kunnen bellen."

"Anderzijds is er door de vaagheid van 'grove nalatigheid' te veel ruimte voor discussie. De term gaat een afgebakende definitie krijgen. Daar kunnen wij als land niet over beslissen, maar daar is Europa mee bezig. Dat zal ook voor 2027 zijn."