Telefoonfraude stijgt fors door AI: "Wie zich schaamt voor digitale vaardigheden, gaat sneller overstag"

Vishing, phishing via de telefoon, is in opmars. Dat meldt het Centrum voor Cybersecurity België (CCB). Het laatste kwartaal van 2024 liepen er 226 meldingen binnen, afgelopen januari stond de teller al op 106.

"Het komt in golven", vertelt Katrien Eggers van het CCB. "Met veel meldingen in december, januari en februari lijkt de stijgende trend zich voort te zetten." Recente campagnes die mensen attent moeten maken op telefoonfraude zitten daar ook mee voor iets tussen, zegt ze.

Het verhaal dat oplichters eraan ophangen, varieert. "Soms doen ze zich voor als een politiedienst die zegt dat je genoemd wordt in een dossier", vertelt ze. "Bij de recente meldingen bellen ze zogezegd in naam van Proximus, Argenta of Card Stop."

Vaak komen de oproepen van buitenlandse nummers en starten ze met een robocall. Wie dan op een cijfer drukt, krijgt iemand aan de lijn die zich voorstelt als operator. Dat doen ze steeds geloofwaardiger, vertelt cybercrime-expert Mathieu Verschraege. "Je hoort dan iemand die Nederlands spreekt, soms zelfs met een lokaal Vlaams accent, die je zou helpen om bijvoorbeeld een onterechte transactie terug te draaien."

"Dat kan om een echte persoon gaan, maar het gebeurt nu ook vaker via artificiële intelligentie. Erna vragen ze om je gegevens, een aantal codes, en proberen ze hun gsm te koppelen aan je bankrekening om zonder goedkeuring aan je geld te kunnen."

Naast die telefoonfraude neemt volgens Verschraege ook 'hybride' fraude toe. "Je krijgt eerst telefoon, waarna er iemand aan je deur komt staan om je zogezegd te helpen. Hoe? Door je geld op een veilige rekening te zetten, bankkaarten door te knippen, soms zelfs je toestellen mee te nemen."

In principe is iedereen vatbaar voor die telefoonfraude en de varianten ervan, al klopt het wel dat oplichters vooral ouderen viseren, zegt hij. "We zien dat fraudeurs op zoek gaan naar de meest kwetsbaren in onze maatschappij, mensen die op dat moment niet echt een netwerk hebben. Wie dan onder tijdsdruk wordt gezet, niet meteen iemand kan bereiken of zich misschien schaamt voor z'n digitale vaardigheden, gaat al sneller overstag."

Plotse urgentie, het gebruik van gezag of sociale druk: het zijn allemaal technieken die een alarmbel moeten doen afgaan. "Het is belangrijk dat je je bewust bent van de gedragsmechanismen die de oplichters gebruiken", benadrukt Verschraege. Al is er ook een rol weggelegd voor de banken.

"Ondanks dat het moeilijk is om er voldoende op voorbereid te zijn, zie je wel dat ze maatregelen nemen. Denk aan banken die, wanneer ze je opbellen, tegelijkertijd in de app aangeven dat er effectief een oproep aan de gang is." Initiatieven zoals een verzekering tegen phishing, zoals KBC recent lanceerde, vindt hij dan weer een sprekend voorbeeld van hoe het niet moet. "Het is niet aan de klant om een verzekering af te sluiten, maar aan de bank om meer beschermingsmechanismen in te bouwen. Het mag geen businessmodel worden."