Na Mercosur ook handelsakkoord met India: durft EU eindelijk haar economische macht uit te spelen?

India en de Europese Unie hebben een handelsakkoord bereikt. Dat hebben de Indiase premier Modi, Commissievoorzitter Von der Leyen en Raadsvoorzitter Costa aangekondigd op een persconferentie. 

Samen vormen ze een vrijhandelszone van 2 miljard consumenten - de grootste markt ter wereld - met voordelige tarieven voor heel wat van elkaars producten. Auto’s en wijn uit Europa in ruil voor Indiase elektronica, juwelen, textiel en chemische producten.

Opvallend: landbouwproducten die we ook in Europa telen en verbouwen (rund en suiker onder meer) vallen niet onder de tariefverlaging.

Beide partners sluiten ook een veiligheids- en defensiepact en er komen afspraken over het uitwisselen van studenten en hoogopgeleide werkkrachten. 

De onderhandelingen kenden een woelig verloop. Ze begonnen in 2007 en er was een lange pauze tussen 2013 en 2022. Midden vorig jaar belandden ze in een stroomversnelling toen zowel India als de EU tarieven opgelegd kregen door de Amerikaanse president Trump.

Samenwerken werd niet langer alleen logisch, maar vooral hoogstnoodzakelijk. Ook al zijn India en de EU het lang niet over alles eens en speelt in de achtergrond de oorlog in Oekraïne een moeilijke rol. India heeft historische banden met Rusland.

Maar dat houdt de verregaande samenwerking niet tegen. Dat je het niet over alles eens kunt zijn, is doorgedrongen in de hoofden van de Europese leiders. Dat je naar de wereld moet kijken zoals die is en niet zoals je zou willen dat die zou zijn, ook. Dat heeft de Groenlandkwestie alleen maar op scherp gesteld. 

Die leiders blijven ervan overtuigd dat hun forse reactie tegenover Trump heeft gewerkt. Ze hebben laten zien dat ze meer kunnen dan alleen maar praten. Maar is dat zo? De tegentarieven (goed voor 93 miljard euro) zitten opnieuw voor 6 maanden in de koelkast.

De zogenaamde bazooka, het Europese anti-dwanginstrument, is niet eens op de tafel gelegd. Maar wat wanneer Trump opnieuw uithaalt? Misschien verwarde hij Groenland en IJsland helemaal niet per ongeluk tijdens zijn toespraak in Davos?

We houden het hoofd koel, zegt de Europese Commissie. En die benadrukt dat de tegenmaatregelen weer even snel kunnen opduiken als ze nu verdwenen zijn. Maar worden ze dan effectief ingezet? 

Niet alle landen waren voorstander van hard terugslaan tegen Trump. Er was geen meerderheid om de bazooka zelfs maar boven te halen. En na afloop van de top gebruikten de leiders vooral forse taal om het Europees Parlement onder druk te zetten en om de Amerikaanse president te waarschuwen.

Dat parlement moet z’n verzet tegen de handelsdeal met de Verenigde Staten staken. Want “een deal is een deal”, zei Commissievoorzitter Von der Leyen vorige week na afloop van het Europese crisisberaad. “Wij blijven gemaakte afspraken nakomen.” Een groot deel van het parlement wil dat niet. Los van de huidige situatie komt de EU slechter uit deze deal.  

Maar misschien moet je bereid zijn om jezelf pijn te doen in de wereld van vandaag? We moeten meer doen dan ons aanpassen, zei de Canadese premier Carney op het Wereldeconomisch Forum in Davos.

In zijn toespraak riep hij op om eens goed in de spiegel te kijken en brutaal eerlijk te zijn met onszelf. “We zitten niet in een overgangsperiode, er is een nieuw tijdperk aangebroken.” En we hebben misschien wel begrepen dat we het anders moeten doen en spreken dat ook uit. Maar zijn we aan het doen wat we zeggen? 

Dat zal de komende tijd moeten blijken. Want de EU heeft intern veel werk. De handelsbelemmeringen binnen de unie zijn groter dan die met de VS, dat is al lang geweten. Die aanpakken, staat ook al lang op papier. Maar nu is de keuze fundamenteler dan ooit: hou je het bij woorden of vind je samen de weg?

Ook hoe de Europese instellingen werken en samenwerken, staat op de helling. Dat heeft de stemming in het Europees Parlement over het handelsverdrag met de Mercosurlanden pijnlijk blootgelegd. Die was erg nipt - het kwam op 10 stemmen aan - maar door het verdrag ter controle naar het Europees Hof van Justitie te sturen, loopt de invoering ervan zeker anderhalf jaar vertraging op. Precies het moment dat de EU de samenwerking en economische afspraken met andere partners dan de VS broodnodig heeft.

Het verzet tegen het akkoord nam toe in de dagen voor de stemming, zeker in Frankrijk, maar ook bij ons. En in dat parlement spelen nationale belangen wel vaker op en feller dan politieke kleur of voorkeur. Dat er niet genoeg aandacht was voor een solide meerderheid, ligt zowel aan nationale politici als aan de Europese Commissie. 

Die Commissie kan het Mercosurakkoord voorlopig in werking laten treden en zal dat ook doen. Op een strategisch moment, want tegen de wil van het parlement in, maar er is nog tijd. De Mercosurlanden moeten de deal ook door hun parlementen loodsen. Maar als bedrijven dan volgen, kan het zichtbare effect van de handelsafspraken de negatieve sfeer doen keren, is de inschatting.

Het klinkt als “damage control” die je beter kan en eigenlijk moet vermijden. Want altijd bijsturen en reageren, is niet voldoende. Je moet voorbereid zijn, zelf de richting bepalen. Zeker wanneer het hoge tempo van de huidige wereld pijnlijk duidelijk maakt dat de EU amper snel genoeg werkt om te volgen.

We zullen ook af en toe zelf moeten 'slaan', beslissen, kiezen om niet voortdurend in de verdediging te zitten. Dan zal er politieke wil en moed nodig zijn om uit te leggen dat fors uit de hoek komen een prijs heeft, dat het ons gaat kosten. Want als Europa pakweg Trump raakt waar het pijn doet, zal hij hard terugslaan. Ook daar moeten we op voorbereid zijn.

De Commissie komt voor het einde van de maand met 'made in Europe'-wetgeving voor strategische sectoren en voorwaarden voor buitenlandse investeringen in de EU. De leiders verzamelen op 12 februari in Alden Biesen om te bepalen hoe ze de Unie van binnenuit willen versterken. Na de woorden ook de daden?