Nu Open VLD plots 'Anders' heet: wat kan zo'n naamsverandering opleveren voor een politieke partij?

"We doen aan politiek om dingen te veranderen. Genoeg met kleine dromen. Het moet meer zijn", zo zei Open VLD - excuseer - Anders-voorzitter Frédéric De Gucht gisteren bij de voorstelling van de nieuwe naam van zijn partij. Die 'meer' kan slaan op de inhoud, maar Anders hoopt wellicht ook op 'meer kiezers', na jaren van afkalvende verkiezingsresultaten en peilingen.

In die zin kan een naamsverandering wel een slimme zet zijn. Dat zeggen niet alleen marketeers met dollartekens in de ogen, maar ook politicologen. Professor politicologie Bram Wauters van de UGent wijst bijvoorbeeld naar een Amerikaans onderzoek uit 2023 in 18 West-Europese landen . "Dat onderzoek leert dat een partij die haar naam verandert, het de volgende verkiezingen beter doet."

Het effect is, zo zegt Wauters, "significant maar klein". "Gemiddeld wonnen partijen na een naamsverandering bij de volgende verkiezingen minder dan 1 procentpunt. Dat lijkt misschien niet veel, maar het is duidelijk meer dan andere ingrepen. Zo heeft een verandering van programmapunten helemaal geen effect. En hetzelfde geldt voor de aanstelling van een nieuwe voorzitter."

De verklaring is eenvoudig. "Een naamsverandering van een partij bereikt een veel groter publiek dan andere ingrepen. Zelfs mensen die de politiek niet zo intensief volgen, pikken dat op een bepaald moment op. Het is dus een heel zichtbare verandering."

En als mensen dat oppikken, heeft dat ineens ook het effect dat politieke partijen beogen. "Het toont een duidelijke breuk met het verleden." De naam Anders doet dat trouwens 2 keer, merkt Wauters op. "De naam is misschien niet bijster origineel, maar ze maakt wel heel duidelijk dat de partij iets nieuws, iets anders van plan is."

Erg lang zal Anders ook niet kunnen teren op dat positieve effect. "Het onderzoek leert dat het hoogstens 1 verkiezingscampagne kan helpen. Op lange termijn verdwijnt het effect", weet Wauters.

"Dat heeft ook te maken met de vaagheid rond de partij: een nieuwe naam, een nieuwe voorzitter, … Voor kiezers is er nog heel wat niet ingevuld. Ze kunnen met andere woorden nog verwachtingen hebben en die zelfs projecteren op de partij. Ze zijn nog niet ontgoocheld."

Wauters wijst ook nog op de verschillen tussen Europese landen als het gaat om naamsveranderingen van partijen. "In landen als Nederland - denk aan VVD of CDA - of Duitsland - CDU of SPD bijvoorbeeld - hebben partijen decennialang dezelfde naam. Zelfs na politieke nederlagen blijft die behouden."

Dat is helemaal anders in Frankrijk of België. "Partijen wisselen bij ons veel vaker van naam. Hoe dat komt? Ik vermoed zelf dat dat in ons land te maken heeft met het succes van de naamsverandering van PVV (Partij voor Vrijheid en Vooruitgang) naar VLD (Vlaamse Liberalen en Democraten) in 1992. VLD kreeg nadien de wind in de zeilen en werd zo een beetje een trendsetter. Nadien zijn ook andere partijen gevolgd."