Donderdagavond houden de Europese regeringsleiders spoedberaad in Brussel. De aanleiding: de dreiging van de Amerikaanse president Trump met hogere invoertarieven tegen Europese landen die militairen sturen naar Groenland, een deel van EU-lidstaat Denemarken. 1 jaar lang is een forse Europese reactie op Trump uitgebleven. Nu lijkt daar verandering in te komen. Waarom nu pas?
Na 1 jaar Trump paaien: is de maat nu echt vol voor de Europese Unie?
Dat Trump niet hoog oploopt met de Europese Unie is geen geheim. “De Europese Unie is opgericht om de Verenigde Staten te naaien”, zei hij op 26 februari vorig jaar. Historische onzin, maar het lokte amper reacties uit aan Europese kant.
Wat later werd de verontwaardiging groter. Toen Trump dreigde met hoge invoertarieven op Europese producten, klonk het gespierd: “We bereiden tegenmaatregelen voor." Experts van de Europese Commissie gaven toelichting bij de vele Amerikaanse producten die Europa extra zou gaan belasten.
De tegenreactie is er niet gekomen. De Europese lidstaten durfden het licht niet op groen te zetten. Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen sloot een deal met de VS. De Amerikanen legden 'maar' tarieven van 15 procent op. Europa beloofde in ruil tarieven op Amerikaanse industriële goederen naar... 0 procent te brengen. Zoek het evenwicht.
"De Europese Unie is opgericht om de VS te naaien", zei Donald Trump op 26 februari 2025
Lak aan Europese en internationale regels
Aanvallen op Europese regels en boetes voor Amerikaanse techbedrijven, openlijke Amerikaanse steun aan het extreemrechtse AfD bij de Duitse verkiezingen,... Het passeerde allemaal zonder unanieme veroordeling van de Europese regeringsleiders.
En toen de Venezolaanse president Maduro gekidnapt werd, kreeg de Franse president Macron niet gezegd dat deze actie eigenlijk in strijd was met het internationaal recht. De Italiaanse premier Meloni noemde de actie zelfs legitiem.
De strategie van Europa tot nu: Trump paaien
De verklaring voor de slappe reacties? Angst om Trump kwaad te maken. Want een boze Trump zou betekenen dat de Verenigde Staten hun steun aan Oekraïne zouden laten vallen.
Die is onder Trump al fors afgebouwd. Maar zonder de hulp van Amerikaanse inlichtingendiensten verliest Oekraïne de mogelijkheid om Rusland pijn te doen met precisieaanvallen. Zonder Amerikaanse veiligheidsgaranties kan Oekraïne niet aan een vredesakkoord met Rusland denken. Europese landen zijn niet in staat om dezelfde bescherming te bieden als de VS.
Trump paaien, dat was de strategie. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte ging daarin het verst. Vorige week nog, op een evenement van de liberale fractie Renew in het Europees Parlement, kon hij geen kritiek op de Groenlandambities van Trump over zijn lippen krijgen. Gelukkig kwam er nog niemand op het idee om, net zoals de Venezolaanse oppositieleidster Maria Machado, de Nobelprijs voor de Vrede die de EU in 2012 kreeg aan Trump te schenken.
Paaien werkt niet, maar verwacht geen bazooka
De strategie van paaien heeft niet gewerkt. En nu komt er wel reactie, op de tarieven waarmee Trump enkele Europese landen bedreigt. Manfred Weber, de fractieleider van de Europese Volkspartij, heeft een bocht van 180 graden gemaakt. Vorige week wilde hij de stemming over het handelsakkoord met de VS nog laten doorgaan, nu niet meer.
De ene na de andere regeringsleider reageerde verontwaardigd, de voorzitter van de Europese Raad Antonio Costa organiseert spoedberaad. De leiders moeten ervoor naar Brussel komen, naar verluidt omdat dit veiliger is dan via videoverbinding te overleggen. Het zegt veel over de gespannen situatie.
Wordt dit het moment waarop Europa fors reageert? Door de soevereiniteit van een EU-lidstaat (en trouwe NAVO-bondgenoot) te bedreigen, is Trump voor het merendeel van de publieke opinie te ver gegaan. Een slappe Europese reactie zal voor nog meer ontgoocheling zorgen.
Een forse reactie kan dan weer tot escalatie leiden. En dus hebben de landen afgesproken om voorzichtig te zijn. Diplomatie moet nog een kans krijgen. In Davos is er deze week druk overleg tussen Europeanen en Amerikanen. Er wordt gepraat met Amerikaanse parlementsleden, in de hoop dat zij de tarieven van Trump kunnen tegenhouden. Europese leiders gaan in Davos op Trump zelf proberen in te praten. Na Davos komt iedereen naar Brussel om de balans op te maken.
Zal Europa dan zijn veelbesproken bazooka bovenhalen? Of het pakket tegenmaatregelen dat in de zomer werd opgeborgen van onder het stof halen? Ik denk het niet. Het zou on-Europees straf zijn. Traagheid en voorzichtigheid, het blijft wellicht de Europese aanpak.
Europa verloor tijd en blijft voorlopig afhankelijk van de VS
Want ook al is Europa sterker dan het zelf denkt op economisch vlak, het blijft kwetsbaar. Eind 2025 kwam bijvoorbeeld 59,9 procent van de ingevoerde LNG uit de Verenigde Staten. We wilden minder afhankelijk worden van Poetin, en dreigen dat nu van Trump te worden.
“We zijn het internet kwijt”, zei Miguel De Bruycker, het hoofd van het Belgische centrum voor cybersecurity onlangs aan de Financial Times. Onze digitale data in een Europese cloud bewaren? Niet realistisch, aldus De Bruycker, de Amerikaanse techbedrijven zijn momenteel onklopbaar.
Ik denk wel dat zelfs de meest verstokte voorstander van samenwerking met de Verenigde Staten ziet dat dit zo niet verder kan. Hopen dat Trump verandert, of dat zijn opvolger wel zal meevallen, of dat het Amerikaans Congres of Amerikaanse rechters hem wel aan banden zullen leggen, is geen strategie. En intussen sluit Trump nog steeds niet uit dat hij Groenland desnoods met militaire middelen gaat inlijven.
Europa heeft zelf huiswerk te maken. Werken aan de eigen autonomie. Europa is er volop mee bezig. Maar er is veel tijd verloren. Al in 2017, toen Trump in zijn eerste ambtstermijn 1 jaar president was, waarschuwde toenmalig Duits bondskanselier Angela Merkel: "De tijd dat we volledig afhankelijk kunnen zijn van anderen, is voorbij." Een waarschuwing die veel te lang in de wind is geslagen.
